El Nino Impact: પેસિફિક મહાસાગરમાં સક્રિય થયેલી 'અલ નીનો' (El Nino) ની સ્થિતિને કારણે ચાલુ વર્ષે ભારતના ચોમાસા પર ગંભીર અસરો થવાની ભીતિ સેવાઈ રહી છે, જેમાં ખાસ કરીને ગુજરાત પર સંકટના વાદળો ઘેરાયા છે.
ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) ના ડાયરેક્ટર જનરલ ડૉ. મૃત્યુંજય મહાપાત્રાના જણાવ્યા અનુસાર, આગામી સપ્ટેમ્બર 2026 ના અંત સુધીમાં અલ નીનોની સ્થિતિ વધુ તીવ્ર અને મજબૂત બની શકે છે. આ કુદરતી ઘટનાને કારણે દેશના પશ્ચિમી ભાગો, ખાસ કરીને ગુજરાતમાં સામાન્ય કરતાં ઓછો વરસાદ નોંધાઈ શકે છે, જેનાથી કૃષિ ક્ષેત્રે ચિંતાજનક સ્થિતિ ઊભી થવાની શક્યતા છે. જો કે, કેન્દ્ર સરકાર અને હવામાન વિભાગે નાગરિકોને ગભરાવાને બદલે પરિસ્થિતિનો સામનો કરવા માટે વહીવટી સ્તરે પૂરતી તૈયારીઓ હોવાની ખાતરી આપી છે.
આ પણ વાંચો
અલ નીનો શું છે અને તેની તીવ્રતા કેમ ચિંતાજનક છે?
અલ નીનો એ પેસિફિક મહાસાગરમાં આકાર લેતી એક ભૌગોલિક અને કુદરતી ઘટના છે, જેમાં સમુદ્રની સપાટીનું પાણી અસામાન્ય રીતે ગરમ થઈ જાય છે. આ તાપમાન વૃદ્ધિ વૈશ્વિક પવનના પ્રવાહને પ્રભાવિત કરે છે, જેની સીધી નકારાત્મક અસર ભારતીય ચોમાસાની સિસ્ટમ પર પડે છે. હવામાન વૈજ્ઞાનિકો આ વર્ષની પેટર્નને 'સુપર અલ નીનો' તરીકે પણ ઓળખાવી રહ્યા છે, કારણ કે તેની અસરો ચોમાસું પૂર્ણ થયા બાદ પણ વર્ષના અંત સુધી ચાલુ રહેવાની સંભાવના છે. હાલમાં પેસિફિક મહાસાગર તટસ્થ તબક્કામાંથી સંપૂર્ણ વિકસિત અલ નીનોની સ્થિતિમાં પ્રવેશ કરી ચૂક્યો છે.
સપ્ટેમ્બરમાં અલ નીનો કઈ રીતે વધુ મજબૂત બનશે?
IMD ના ડિરેક્ટર જનરલ ડૉ. મૃત્યુંજય મહાપાત્રાએ જણાવ્યું કે, જુલાઈ, ઓગસ્ટ અને સપ્ટેમ્બરના શરૂઆતના દિવસોમાં અલ નીનોની અસર પ્રમાણમાં ઓછી અથવા મધ્યમ જોવા મળશે. પરંતુ, સપ્ટેમ્બરના અંતિમ સપ્તાહ સુધીમાં આ સિસ્ટમ અત્યંત મજબૂત અને પ્રભાવશાળી બનશે. ચોમાસાના અંતિમ તબક્કામાં તેની આક્રમકતા વધવાના કારણે સપ્ટેમ્બર પછી દેશમાં વરસાદી પ્રવૃત્તિઓ સમય પહેલાં સંકેલાઈ શકે છે અથવા નબળી પડી શકે છે.
ગુજરાત પર શું અસર થશે અને કયા વિસ્તારો સૌથી વધુ પ્રભાવિત થશે?
હવામાન વિભાગના પૂર્વાનુમાન મુજબ, દેશના ઉત્તર-પશ્ચિમ, મધ્ય અને પશ્ચિમી પ્રદેશોમાં સામાન્ય કરતાં ઓછો વરસાદ પડી શકે છે. આ ભૌગોલિક સ્થિતિમાં ગુજરાત સીધું જ પ્રભાવિત ક્ષેત્રમાં આવે છે. ગુજરાત અને રાજસ્થાનથી લઈને ઓડિશા, ઉત્તરી આંધ્રપ્રદેશ અને છત્તીસગઢ સુધીના રાજ્યોને આ વર્ષે વરસાદની અછત ભોગવવી પડી શકે છે.
ગુજરાતના સંદર્ભમાં, જે વિસ્તારોમાં સિંચાઈની પૂરતી સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ નથી અને ખેતી માત્ર વરસાદ પર આધારિત છે, ત્યાં ખરીફ પાકને ભારે નુકસાન થઈ શકે છે. ઓછા વરસાદને કારણે ઉનાળાની શરૂઆત પહેલાં જ જળાશયોના તળિયા દેખાવા લાગે અને દુષ્કાળ જેવી કપરી સ્થિતિ સર્જાય તેવી આશંકા પણ નકારી શકાતી નથી.