Gandhi Jayanti 2026 Date in India: મહાત્મા ગાંધીએ પોતાનું સમગ્ર જીવન ભારતની આઝાદી માટે સમર્પિત કરી દીધું હતું. તેમણે બ્રિટિશ શાસન સામે લડવા માટે ‘અહિંસા’ અને 'સત્ય' જેવા શક્તિશાળી હથિયારોનો ઉપયોગ કર્યો હતો. દર વર્ષે 2 ઓક્ટોબરે દેશભરમાં રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીની જન્મજયંતિ નિમિત્તે 'ગાંધી જયંતિ'ની શાનદાર ઉજવણી કરવામાં આવે છે. આ વર્ષે 2026 માં ભારત બાપુની 157મી જન્મજયંતિ ઉજવી રહ્યું છે.
દર વર્ષે 2 ઓક્ટોબરે ગાંધી જયંતિ શા માટે ઉજવવામાં આવે છે?
રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીનો જન્મ 2 ઓક્ટોબર 1869 ના રોજ ગુજરાતના પોરબંદરમાં થયો હતો. તેમની માતાનું નામ પુતળીબાઈ અને પિતાનું નામ કરમચંદ ગાંધી હતું. બાપુના અહિંસા અને સત્યના આદર્શોને સન્માન આપવા માટે ભારતમાં આ દિવસને રાષ્ટ્રીય તહેવાર અને જાહેર રજા તરીકે મનાવવામાં આવે છે. વિશ્વ સ્તરે પણ તેમના સિદ્ધાંતોનું પાલન થાય તે હેતુથી 2 ઓક્ટોબરને સમગ્ર વિશ્વમાં 'આંતરરાષ્ટ્રીય અહિંસા દિવસ' તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.
1948 માં મહાત્મા ગાંધીના નિધન બાદ ગાંધી જયંતિને રાષ્ટ્રીય રજાનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો હતો. આ દિવસે દેશભરની શાળાઓ, કોલેજો અને સરકારી સંસ્થાઓમાં બાપુના જીવન પર આધારિત વિશેષ કાર્યક્રમો, ભાષણો અને નિબંધ સ્પર્ધાઓનું આયોજન કરવામાં આવે છે.
ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં મહાત્મા ગાંધીનું શું યોગદાન હતું?
ગાંધીજી એક પ્રતિભાશાળી નેતા, દાર્શનિક અને સમાજ સુધારક હતા. 1888 માં યુનાઇટેડ કિંગડમની લૉ સ્કૂલમાંથી કાયદાનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા બાદ તેઓ વકીલાત કરવા દક્ષિણ આફ્રિકા ગયા હતા. ત્યાંથી ભારત પરત ફર્યા બાદ તેમણે દેશને બ્રિટિશ ગુલામીમાંથી મુક્ત કરાવવાનું બીડું ઝડપ્યું. તેમણે સવિનય કાનૂનભંગ અને સત્યાગ્રહ જેવા અહિંસક માર્ગો અપનાવીને સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામનું નેતૃત્વ કર્યું. તેમના અથાગ પ્રયાસો અને નેતૃત્વના પરિણામે 1947 માં ભારતને આઝાદી મળી.
બાપુને 'મહાત્મા' અને 'રાષ્ટ્રપિતા' નું બિરુદ કોણે આપ્યું હતું?
મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધીને સૌપ્રથમ નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતા કવિ રવીન્દ્રનાથ ટાગોરે 'મહાત્મા' ની ઉપાધિ આપી હતી, ત્યારબાદ તેઓ વિશ્વભરમાં મહાત્મા ગાંધી તરીકે પ્રખ્યાત થયા. જ્યારે 4 જૂન 1944 ના રોજ નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝે સિંગાપોર રેડિયો પરથી આપેલા પોતાના ઐતિહાસિક સંદેશમાં ગાંધીજીને સૌપ્રથમ વાર 'રાષ્ટ્રપિતા' કહીને સંબોધ્યા હતા.
શાંતિદૂત હોવા છતાં ગાંધીજીને નોબેલ પુરસ્કાર કેમ ન મળ્યો?
ગાંધીજીએ પોતાનું સમગ્ર જીવન વિશ્વમાં શાંતિ અને અહિંસાનો સંદેશ ફેલાવવામાં વિતાવ્યું હતું. જોકે, આશ્ચર્યની વાત એ છે કે તેમને ક્યારેય 'નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર' પ્રાપ્ત થયો નહોતો. મહાત્મા ગાંધીને 5 વખત (1937, 1938, 1939, 1947 અને 1948 માં) નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. 1948 માં તેમની હત્યા થઈ તે વર્ષે પણ નોબેલ સમિતિએ તેમને આ પુરસ્કાર માટે પસંદ કર્યા નહોતા.
મહાત્મા ગાંધીના જીવન સાથે જોડાયેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ તથ્યો
- સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) દ્વારા વર્ષ 2007 માં ગાંધીજીના જન્મદિવસ 2 ઓક્ટોબરને 'આંતરરાષ્ટ્રીય અહિંસા દિવસ' તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો.
- બાપુએ હંમેશા 'સાદું જીવન, ઉચ્ચ વિચાર' ના સિદ્ધાંત પર જીવન જીવ્યું અને સ્વદેશી ચળવળના ભાગરૂપે તેઓ પોતાના કપડાં (ખાદીની ધોતી) જાતે કાંતતા હતા.
- બ્રિટિશરોના મીઠા પરના અન્યાયી કરના વિરોધમાં ગાંધીજીએ 1930 માં 400 કિલોમીટર લાંબી ઐતિહાસિક 'દાંડી યાત્રા' (મીઠાનો સત્યાગ્રહ) કરી હતી.
- મહાત્મા ગાંધી સ્વચ્છતાના પ્રખર આગ્રહી હતા. તેમના આ વિચારને સાકાર કરવા વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ 2014 માં ગાંધી જયંતિના જ દિવસે 'સ્વચ્છ ભારત અભિયાન' ની શરૂઆત કરી હતી.