RBI New Rule: RBIએ દરરોજ લઘુતમ CRR બનાવી રાખવાની જરૂર 90 ટકાથી વધી 99 ટકા કર્યો છે. નવા નિયમ 16 ઓક્ટોબર 2026થી લાગુ થશે. નવા 16 ઓક્ટોબર 2026થી લાગુ થશે. RBIએ કહ્યું કે ઉપલબ્ધ રોકડની સ્થિતિની સમીક્ષા બાદ આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ સૌથી જરૂરી વાત સમજો, તેનો અર્થ એ નથી કે બેંક હવે તમનારા જમા રકમના 99 ટકા RBI પાસે રાખશે. પરિવર્તન તે નક્કી રોકડ રિઝર્વને દરરોજ જાળવી રાખવાની જરૂરિયાતમાં થયા છે.
CRRનું પૂરું નામ કેશ રિઝર્વ રેશિયો છે. સરળ ભાષામાં બેંકની જમા અને નિયમો હેઠળ સામેલ અન્ય દેવાદારના આધાર પર ઉપાડવામાં આવેલ રકમ, જેને RBI પાસે રાખવા જરૂરી છે.
રૂપિયા 100 કરોડના ઉદાહરણથી સમજીએ. ધારો કે કોઈ બેંકને CRR હેઠળ RBI પાસે રૂપિયા 100 કરોડ રાખવાના છે. જૂના નિયમમાં બેંક કોઈ દિવસ ઓછામાં ઓછા રૂપિયા 90 કરોડ કરી શકતા હતા. જોકે પૂરા રિપોર્ટિંગ પખવાડિયામાં તેમની દરરોજ સરેરાશ ઓછામાં ઓછા રૂપિયા 100 કરોડ જરૂરી હતા. એટલે કે કોઈ દિવસ ઓછામાં ઓછી રકમ રાખવામાં સરેરાશ પૂરા પાડતા હતા.
હવે નવા નિયમમાં બેંકને દરેક દિવસ ઓછામાં ઓછા 99 કરોડ રાખવાના રહેશે. આ ઉદાહરણમાં કોઈ દિવસ નક્કી દરૂરિયાતથી ઓછામાં ઓછી રકમની જોગવાઈ રૂપિયા 10 કરોડથી ઘટાડી એક કરોડ રૂપિયા થશે. એટલે કે બેંકોને દરરોજ કેશ હિસાબ વધારે મજબૂત રીતે સંભાળવાનું રહેશે.
બેંકો માટે શું ફેરફારો
આ ફેરફારનો મૂળભૂત અર્થ એ છે કે બેંકો હવે પહેલા જેવી દૈનિક રોકડ વ્યવસ્થાપનમાં સુગમતાનો ઉપયોગ કરી શકશે નહીં. તેમણે દરરોજ લગભગ સંપૂર્ણ જરૂરી અનામત રકમ RBI પાસે રાખવી પડશે. પૂરતી રોકડ ધરાવતી બેંકો માટે, જરૂરિયાત પૂરી કરવી પ્રમાણમાં સરળ હોઈ શકે છે.જો કે જો કોઈ ચોક્કસ દિવસે રોકડની અછત સર્જાય છે તો બેંકને અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી ભંડોળ એકત્ર કરવાની જરૂર પડી શકે છે, જે સંભવતઃ તેના દૈનિક ખર્ચ પર દબાણ લાવશે.
જોકે આ નિર્દેશમાં ચોક્કસ રકમનો ઉલ્લેખ નથી કરવામાં આવ્યો જે આ નિર્ણયના પરિણામે સમગ્ર બેંકિંગ સિસ્ટમમાંથી કાયમી ધોરણે પાછી ખેંચી લેવામાં આવશે. પખવાડિયાની સરેરાશ જાળવવાની જવાબદારી પહેલાથી જ અમલમાં હતી.