Raksha Bandhan 2026: રક્ષાબંધનનો તહેવાર ભાઈ-બહેનના પ્રેમ અને પવિત્ર સંબંધને સમર્પિત છે. આ દિવસે બહેન પોતાના ભાઈના કાંડા પર રાખડી બાંધી તેના સુખી અને સ્વસ્થ જીવન માટે પ્રાર્થના કરે છે. બદલામાં ભાઈ પણ બહેનની હંમેશા રક્ષા કરવાનો સંકલ્પ લે છે. પરંતુ જે બહેનોને સગો ભાઈ નથી તેમના મનમાં ઘણીવાર સવાલ થાય છે કે તેઓ રક્ષાબંધન કેવી રીતે ઉજવી શકે અને કોને રાખડી બાંધી શકે? આ ઉપરાંત આ વર્ષે રાખડી બાંધવાનો શુભ સમય કયો છે અને સવારે પૂર્ણિમા પૂરી થયા બાદ રાખડી બાંધી શકાય કે નહીં, તે અંગે પણ લોકોમાં મૂંઝવણ છે.
હિંદુ પંચાંગ અનુસાર રક્ષાબંધન શ્રાવણ પૂર્ણિમાના દિવસે ઉજવવામાં આવે છે. વર્ષ 2026માં શ્રાવણ પૂર્ણિમા 27 ઓગસ્ટના રોજ સવારે 9:09 વાગ્યે શરૂ થઈને 28 ઓગસ્ટના રોજ સવારે 9:48 વાગ્યે પૂર્ણ થશે. તેથી આ વર્ષે રક્ષાબંધનનો તહેવાર 28 ઓગસ્ટ, શુક્રવારના રોજ ઉજવવામાં આવશે.
રક્ષાબંધન 2026માં રાખડી બાંધવાનો શુભ સમય
રક્ષાબંધનના દિવસે રાખડી બાંધવા માટે શુભ સમયનું વિશેષ મહત્વ છે. દ્રિક પંચાંગ અનુસાર 28 ઓગસ્ટે સવારે 5:57થી 9:48 વાગ્યા સુધી રાખડી બાંધવાનો શુભ સમય રહેશે. આ દરમિયાન બહેનો પોતાના ભાઈના કાંડા પર રાખડી બાંધી શકે છે. આ ઉપરાંત દિવસ દરમિયાન કેટલાક અન્ય શુભ સમય પણ રહેશે. જો કોઈ કારણસર સવારે રાખડી બાંધી શકાય નહીં તો આ સમયનો પણ વિચાર કરી શકાય છે.
અમૃત ચોઘડિયા: સવારે 6:08થી 10:53 વાગ્યા સુધી
અભિજિત મુહૂર્ત: બપોરે 12:04થી 12:53 વાગ્યા સુધી
શુભ ચોઘડિયા: બપોરે 12:28થી 2:03 વાગ્યા સુધી
ચાર ચોઘડિયા: સાંજે 5:13થી 6:48 વાગ્યા સુધી
પૂર્ણિમા પૂર્ણ થઈ ગયા પછી રાખડી બાંધી શકાય કે નહીં?
આ વર્ષે શ્રાવણ પૂર્ણિમા 28 ઓગસ્ટે સવારે 9:48 વાગ્યે પૂર્ણ થઈ રહી છે. જેના કારણે ઘણી બહેનોના મનમાં પ્રશ્ન છે કે શું આ સમય પછી ભાઈને રાખડી બાંધી શકાય? ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર રક્ષાબંધન પૂર્ણિમાના દિવસે ઉજવવામાં આવે છે અને રાખડી બાંધતી વખતે શુભ સમયનું ધ્યાન રાખવામાં આવે છે. જોકે જે બહેનોના ભાઈ બીજા શહેરમાં કે દૂર રહે છે તેમના માટે વહેલી સવારે રાખડી બાંધવી મુશ્કેલ બની શકે છે. આવી સ્થિતિમાં શુભ સમયને ધ્યાનમાં રાખીને દિવસ દરમિયાન રાખડી બાંધી શકાય છે. ખાસ કરીને રાહુકાલ જેવા અશુભ સમયને ટાળવો જોઈએ. એટલે સવારે 9:48 વાગ્યા પછી રાખડી બાંધવાની જરૂર પડે તો યોગ્ય સમય પસંદ કરીને વિધિ કરી શકાય છે.
રક્ષાબંધનના દિવસે રાહુકાલ ક્યારે રહેશે?
28 ઓગસ્ટ, 2026ના રોજ રાહુકાલનો સમય સવારે 10:54થી બપોરે 12:28 વાગ્યા સુધી રહેશે. ધાર્મિક માન્યતા પ્રમાણે રાહુકાલ દરમિયાન શુભ કાર્યો કરવાનું ટાળવામાં આવે છે. તેથી બહેનોએ આ સમય દરમિયાન ભાઈને રાખડી બાંધવાનું ટાળવું જોઈએ. જો સવારે મુખ્ય મુહૂર્તમાં રાખડી ન બાંધી શકાય તો રાહુકાલ પૂરો થયા બાદ ઉપલબ્ધ શુભ સમય પ્રમાણે રાખડી બાંધી શકાય છે.
રક્ષાબંધન 2026 પર પંચકનો પણ રહેશે પ્રભાવ
આ વખતે રક્ષાબંધનના દિવસે પંચકનો સમય પણ ચાલી રહ્યો હશે. પંચકની શરૂઆત 27 ઓગસ્ટે બપોરે 1:31 વાગ્યે થશે અને તે 1 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ સવારે 3:23 વાગ્યે પૂર્ણ થશે. આ પંચક ગુરુવારથી શરૂ થઈ રહ્યું હોવાથી તેને રાજ પંચક કહેવામાં આવે છે. જ્યોતિષીય માન્યતાઓમાં રાજ પંચકને અન્ય પ્રકારના પંચકની સરખામણીમાં એટલું અશુભ માનવામાં આવતું નથી. તેથી રક્ષાબંધન પર પંચકને લઈને વધારે ચિંતા કરવાની જરૂર નથી.
ભાઈને રાખડી બાંધવાની સાચી રીત
રક્ષાબંધનના દિવસે સૌથી પહેલાં બહેનોએ વહેલી સવારે સ્નાન કરીને સ્વચ્છ કપડાં પહેરવા જોઈએ. ત્યારબાદ ભગવાન સૂર્યને જળ અર્પણ કરીને પોતાના ઈષ્ટદેવની પૂજા કરી શકાય છે. રાખડીને પણ ભગવાન સમક્ષ રાખીને આશીર્વાદ લેવો શુભ માનવામાં આવે છે.
રાખડી બાંધવા માટે એક સ્વચ્છ થાળીમાં કંકુ અથવા રોલી, અક્ષત એટલે કે ચોખા, રાખડી, મીઠાઈ અને ઘીનો દીવો રાખવો. ત્યારબાદ ભાઈને યોગ્ય રીતે બેસાડીને સૌપ્રથમ તેના કપાળ પર કંકુનું તિલક કરવું અને તેના પર અક્ષત લગાવવા. પરંપરા અનુસાર બહેન પોતાના ભાઈના જમણા કાંડા પર રાખડી બાંધે છે. રાખડી બાંધતી વખતે રક્ષાસૂત્રના મંત્રનો જાપ કરવો શુભ માનવામાં આવે છે. ત્યારબાદ ભાઈને મીઠાઈ ખવડાવી તેની આરતી ઉતારવી અને તેના સારા સ્વાસ્થ્ય, લાંબા આયુષ્ય અને સફળ જીવન માટે પ્રાર્થના કરવી. આ પછી ભાઈ પોતાની બહેનને ભેટ આપીને તેના પ્રત્યે પ્રેમ અને સન્માન વ્યક્ત કરે છે.
ભાઈ ન હોય તો કોને રાખડી બાંધી શકાય?
જે બહેનોને ભાઈ નથી તેઓ પણ રક્ષાબંધનનો તહેવાર શ્રદ્ધા અને ભાવના સાથે ઉજવી શકે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર આવી બહેનો ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અથવા ભગવાન ગણેશને રાખડી અર્પણ કરી શકે છે. ભગવાનને રાખડી બાંધતી વખતે બહેન પોતાના અને પરિવારના સુખ, શાંતિ અને રક્ષણ માટે પ્રાર્થના કરી શકે છે. આ સિવાય પરિવારની પરંપરા પ્રમાણે પિતરાઈ ભાઈ, મામેરા ભાઈ અથવા અન્ય નજીકના ભાઈ સમાન સંબંધીઓને પણ રાખડી બાંધવામાં આવે છે. અહીં સૌથી મહત્વની બાબત રાખડીનો દોરો નહીં પરંતુ તેની પાછળ રહેલી લાગણી અને સંબંધની ભાવના છે.
રાખડી બાંધતી વખતે આ મંત્રનો જાપ કરો
રાખડી બાંધતી વખતે પરંપરાગત રીતે નીચેના રક્ષા મંત્રનો જાપ કરવામાં આવે છે:
“येन बद्धो बलि राजा, दानवेन्द्रो महाबलः।
तेन त्वाम् प्रतिबध्नामि रक्षे मा चल मा चलः॥”
આ મંત્રનો ભાવાર્થ એવો છે કે જે પવિત્ર રક્ષાસૂત્રથી શક્તિશાળી દૈત્યરાજ બલિને બાંધવામાં આવ્યા હતા, એ જ રક્ષાસૂત્રથી હું તમને બાંધું છું. હે રક્ષાસૂત્ર, તમે હંમેશા સ્થિર રહો અને તમારી રક્ષા જળવાઈ રહે.
રક્ષાબંધન પર આ વાતોનું રાખો ખાસ ધ્યાન
રક્ષાબંધનના દિવસે રાખડી બાંધતી વખતે સ્વચ્છતા અને યોગ્ય વિધિનું ધ્યાન રાખવું. શક્ય હોય તો શુભ મુહૂર્તમાં જ રાખડી બાંધવી અને રાહુકાલ દરમિયાન આ વિધિ કરવાનું ટાળવું. ભાઈને તિલક કર્યા બાદ જ રાખડી બાંધવી અને અંતે આરતી તથા મીઠાઈની વિધિ પૂર્ણ કરવી. જો ભાઈ દૂર રહેતો હોય તો શુભ સમય પ્રમાણે વીડિયો કોલ દ્વારા પણ વિધિ સાથે રાખડી બાંધવાની પરંપરા જાળવી શકાય છે. જોકે અલગ-અલગ પંચાંગ અને સ્થળ પ્રમાણે મુહૂર્તમાં થોડો ફેરફાર થઈ શકે છે, તેથી સ્થાનિક પંચાંગ અનુસાર સમયની પુષ્ટિ કરવી વધુ યોગ્ય રહેશે.
રક્ષાબંધનનો સાચો અર્થ માત્ર રાખડી બાંધવામાં નથી, પરંતુ ભાઈ-બહેન વચ્ચેના પ્રેમ, વિશ્વાસ અને એકબીજા માટેની લાગણીને વધુ મજબૂત બનાવવામાં છે. તેથી ભાઈ હોય કે ન હોય, આ તહેવારને પોતાની શ્રદ્ધા અને પરિવારની પરંપરા પ્રમાણે આનંદપૂર્વક ઉજવી શકાય છે.
Disclaimer: આ લેખમાં આપવામાં આવેલી રક્ષાબંધનના શુભ સમય, પંચક, રાહુકાલ અને ધાર્મિક વિધિ સંબંધિત માહિતી વિવિધ પંચાંગ અને જ્યોતિષીય માન્યતાઓ પર આધારિત છે. સ્થળ પ્રમાણે મુહૂર્તના સમયમાં ફેરફાર થઈ શકે છે. કોઈપણ ધાર્મિક વિધિ કરતા પહેલાં સ્થાનિક પંચાંગ અથવા નિષ્ણાતની સલાહ લેવી.