પાણીની ટાંકી હંમેશા ઊંચાઈ પર જ કેમ રાખવામાં આવે છે? જાણો તેની પાછળનું વૈજ્ઞાનિક કારણ

Water Tank Height Reason: ઘરમાં પાણીની ટાંકીઓ સામાન્ય રીતે છત અથવા કોઈ ઊંચા સ્થાન પર રાખવામાં આવે છે, જેથી પાઇપલાઇન દ્વારા પાણી નીચેના નળ સુધી સરળતાથી પહોંચી શકે. ઘરની છત પર રાખેલી પાણીની ટાંકી જોઈને તમને ક્યારેય પ્રશ્ન થયો છે કે પાણીની ટાંકીને જમીન પર કેમ નથી રાખવામાં આવતી? તેને હંમેશા ઊંચાઈ પર જ કેમ રાખવામાં આવે છે? શું તેનું કારણ માત્ર પાણી સરળતાથી નીચે પહોંચે તેટલું જ છે કે પછી તેની પાછળ કોઈ ચોક્કસ વૈજ્ઞાનિક કારણ છે? ચાલો આ લેખમાં તેની પાછળનું વિજ્ઞાન વિગતવાર સમજીએ.

હાઇડ્રોસ્ટેટિક પ્રેશર

પાણીની ટાંકીને ઊંચાઈ પર રાખવાથી તેમાં હાઇડ્રોસ્ટેટિક પ્રેશર ઉત્પન્ન થાય છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, ટાંકી જેટલી વધુ ઊંચાઈ પર હશે, તેની નીચે જોડાયેલી પાઇપમાં પાણીનું પ્રેશર એટલું જ વધારે હશે. આ જ કારણસર જ્યારે તમે નળ ખોલો છો, ત્યારે પાણી યોગ્ય પ્રેશર સાથે બહાર આવે છે.

ગુરુત્વાકર્ષણ બળનો ઉપયોગ

ટાંકીમાંથી પાણીને નીચે લાવવા માટે દર વખતે વીજળી કે મોટરની જરૂર પડતી નથી. એકવાર ટાંકીમાં પાણી ભરાઈ જાય પછી પૃથ્વીનું ગુરુત્વાકર્ષણ બળ પાણીને કુદરતી રીતે જ નીચે તરફ ખેંચે છે. આનાથી વીજળીની બચત થાય છે અને ઘરમાં દરેક નળ સુધી પાણી સતત અને સારી ધાર સાથે પહોંચે છે.

ટાંકીને જમીન પર કેમ નથી રાખવામાં આવતી?

જો પાણીની ટાંકીને જમીન પર રાખી દેવામાં આવે, તો ત્યાંથી ઘરના ઉપરના માળ સુધી કે ઊંચાઈ પર આવેલા નળ સુધી પાણી પહોંચાડવા માટે પૂરતું પ્રેશર બનશે નહીં. જમીન પર રાખેલી ટાંકીમાંથી ઘરના દરેક નળ સુધી પાણી પહોંચાડવા માટે સતત બૂસ્ટર પંપ કે મોટર ચાલુ રાખવી પડે, જે વીજળીનો વપરાશ વધારે છે.

ઊંચી ઇમારતો માટે અલગ વ્યવસ્થા

બહુમાળી ઇમારતો કે ઊંચા એપાર્ટમેન્ટ્સમાં ફક્ત છત પર ટાંકી મૂકી દેવાથી દરેક માળ સુધી પૂરતું પ્રેશર મળવું મુશ્કેલ બની જાય છે. તેથી આવી ઇમારતોમાં દરેક માળ સુધી યોગ્ય દબાણથી પાણી પહોંચાડવા માટે ખાસ પંપ અને પ્રેશરાઇઝેશન સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

ટાંકીની ઊંચાઈ અને પાણીના પ્રવાહ વચ્ચેનો સંબંધ

જો ટાંકી અને નળ વચ્ચેની ઊંચાઈનો તફાવત ઓછો હોય (જેમ કે સૌથી ઉપરના માળના નળમાં), તો પાણીનું દબાણ ઓછું રહે છે અને નળમાંથી પાણી ધીમું આવે છે. પરંતુ ટાંકી અને નળ વચ્ચે ઊંચાઈનો તફાવત જેટલો વધારે હશે, તેટલું જ પાણીનું પ્રેશર મજબૂત અને ઝડપી મળશે.