Vat Purnima 2026: આજે 29 જૂન 2026ના રોજ અખંડ સૌભાગ્યનું પ્રતીક એવું વટ પૂર્ણિમા વ્રત શ્રદ્ધાપૂર્વક મનાવવામાં આવી રહ્યું છે. હિન્દુ ધર્મમાં વિવાહિત મહિલાઓ માટે આ વ્રત અત્યંત પવિત્ર અને વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે. પરિણીત સ્ત્રીઓ પોતાના પતિના દીર્ઘાયુષ્ય, ઉત્તમ સ્વાસ્થ્ય, સુખ-સમૃદ્ધિ અને અખંડ વૈવાહિક આનંદ માટે આ દિવસે નિર્જળા અથવા ફળાહાર ઉપવાસ રાખીને પૂજા-અર્ચના કરે છે. આ તહેવાર મુખ્યત્વે ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, ગોવા અને દક્ષિણ ભારતમાં ખૂબ જ ધામધૂમથી ઉજવાય છે, જ્યારે ઉત્તર ભારતમાં આ જ પ્રકારનું વ્રત 'જ્યેષ્ઠ અમાવસ્યા'ના રોજ કરવામાં આવે છે.
શુભ સમય અને જ્યોતિષીય મહત્વ
હિન્દુ પંચાંગ અનુસાર, વર્ષ 2026માં પૂર્ણિમા તિથિ 29 જૂનના રોજ સવારે 3:06 વાગ્યે શરૂ થઈ ચૂકી છે અને તે આવતીકાલ 30 જૂનના રોજ સવારે 5:26 વાગ્યા સુધી ચાલશે. આજના શુભ દિવસે પૂજા માટે બે અત્યંત દુર્લભ જ્યોતિષીય યોગ બની રહ્યા છે:
શુક્લ યોગ: સૂર્યોદયથી શરૂ થઈને બપોર 2:36 વાગ્યા સુધી રહેશે.
બ્રહ્મ યોગ: બપોરે 2:36 વાગ્યા પછી શરૂ થશે.
આ શુભ નક્ષત્રો અને યોગો દરમિયાન વડના વૃક્ષની પૂજા કરવી, ઉપવાસ રાખવા અને મંત્રોચ્ચાર કરવા અત્યંત ફળદાયી અને મનોકામના પૂર્ણ કરનારા માનવામાં આવે છે.
વડ વૃક્ષનું આધ્યાત્મિક અને ધાર્મિક મહત્વ
સનાતન ધર્મમાં વડના વૃક્ષને અમરત્વ, સ્થિરતા અને લાંબા આયુષ્યનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. શાસ્ત્રોક્ત માન્યતા અનુસાર, વડના મૂળમાં ભગવાન બ્રહ્મા, થડમાં ભગવાન વિષ્ણુ અને ડાળીઓમાં ભગવાન શિવનો વાસ હોય છે. તેથી, આ વૃક્ષની પૂજા કરવાથી સાક્ષાત 'ત્રિદેવ'ના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે. જેમ વડનું વૃક્ષ સદીઓ સુધી અડીખમ અને વિશાળ રહે છે, તેમ મહિલાઓ પોતાના વિવાહિત જીવનની સ્થિરતા અને કૌટુંબિક સમૃદ્ધિ માટે વડના વૃક્ષની આસપાસ પવિત્ર દોરો વીંટાળીને પ્રદક્ષિણા કરે છે.
વટ પૂર્ણિમા પૂજા વિધિ
- બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં વહેલા જાગી, સ્નાન આદિ કાર્યોથી નિવૃત્ત થઈને વ્રત રાખવાનો દૃઢ સંકલ્પ લેવો
- પૂજાની થાળીમાં સિંદૂર, હળદર,ચોખા, ફૂલ, ધૂપ-દીવો, ફળો, મીઠાઈ, કાંતેલો દોરો, કળશ, સોપારી અને નાળિયેર તૈયાર રાખવું.
- વડના ઝાડના મૂળમાં જળ અર્પણ કરવું. ત્યારબાદ વૃક્ષ પર ચંદન, હળદર, કુમકુમનો લેપ કરી ફૂલ ચડાવવા.
- પતિના લાંબા આયુષ્યની પ્રાર્થના કરતા કરતા કાચા દોરાને વડના વૃક્ષની આસપાસ 7, 11 કે 21 વાર લપેટીને પ્રદક્ષિણા કરવી.
- પૂજા બાદ સાવિત્રી અને સત્યવાનની પવિત્ર વાર્તા સાંભળવી અનિવાર્ય છે, કારણ કે તેના વિના વ્રત અધૂરું ગણાય છે.
- અંતમાં ભગવાન વિષ્ણુ, શિવ અને માતા સાવિત્રીની આરતી કરી, ઘરના વડીલોના ચરણ સ્પર્શ કરી આશીર્વાદ લેવા.
સાવિત્રી અને સત્યવાનની અમર દંતકથા
આ વ્રત પાછળ સતી સાવિત્રીની અતૂટ ભક્તિ અને દૃઢ સંકલ્પની કથા જોડાયેલી છે. પ્રાચીન સમયમાં મદ્ર દેશના રાજા અશ્વપતિની પુત્રી સાવિત્રીએ જંગલમાં રહેતા દ્યુમત્સેનના પુત્ર સત્યવાનને પોતાના પતિ તરીકે પસંદ કર્યા હતા. લગ્ન સમયે દેવર્ષિ નારદે ભવિષ્યવાણી કરી હતી કે સત્યવાન અલ્પાયુ છે અને લગ્નના બરાબર એક વર્ષ પછી તેનું મૃત્યુ થશે. પિતાના વિરોધ છતાં સાવિત્રી પોતાના નિર્ણય પર અડગ રહી અને સત્યવાન સાથે લગ્ન કરીને જંગલમાં આવી ગઈ.
જ્યારે સત્યવાનના જીવનનો છેલ્લો દિવસ આવ્યો, ત્યારે તે જંગલમાં લાકડા કાપવા ગયો અને સાવિત્રી પણ તેની સાથે ગઈ. વડના વૃક્ષની છાયામાં સાવિત્રીના ખોળામાં માથું રાખીને સત્યવાને પ્રાણ ત્યાગ્યા. ત્યારે મૃત્યુના દેવ યમરાજ સત્યવાનના આત્માને લેવા આવ્યા. સાવિત્રી પોતાના પતિના આત્માની પાછળ-પાછળ ચાલવા લાગી. યમરાજે તેને પાછા વળી જવા ઘણી વિનંતી કરી, પરંતુ સાવિત્રીની બુદ્ધિ, ધર્મનિષ્ઠા અને તાર્કિક વાતોથી પ્રસન્ન થઈને યમરાજે તેને સત્યવાનના જીવન સિવાયના વરદાન માંગવા કહ્યું.
સાવિત્રીએ ખૂબ જ ચતુરાઈથી પોતાના અંધ સાસુ-સસરાની દૃષ્ટિ, તેમનું ખોવાયેલું રાજ્ય, પોતાના પિતા માટે 100 પુત્રો અને પોતાના માટે 100 પુત્રોના માતા બનવાનું વરદાન માંગી લીધું. યમરાજે "તથાસ્તુ" કહી દીધું. પાછળથી યમરાજને સમજાયું કે સત્યવાનના જીવન વિના સાવિત્રી માટે પુત્રવતી બનવું અશક્ય હતું. પોતાની જ વચનબદ્ધતામાં બંધાયેલા યમરાજે સાવિત્રીના પતિવ્રતા ધર્મ અને ચતુરાઈ સામે હાર સ્વીકારીને સત્યવાનને ફરીથી જીવિત કરવો પડ્યો.
આમ, વડના વૃક્ષ નીચે સાવિત્રીએ પોતાની દૃઢ શ્રદ્ધાથી મૃત્યુના દેવતા પાસેથી પણ પતિના પ્રાણ પાછા મેળવ્યા હતા, ત્યારથી આ વ્રતની પરંપરા ચાલી આવે છે.
Disclaimer: આ લેખમાં સમાવિષ્ટ કોઈપણ માહિતી/સામગ્રી/ગણતરીની ચોકસાઈ અથવા વિશ્વસનીયતાની ખાતરી આપવામાં આવતી નથી. આ માહિતી વિવિધ માધ્યમો / જ્યોતિષીઓ / પંચાંગો / પ્રવચનો / માન્યતાઓ / શાસ્ત્રોમાંથી એકત્રિત કરીને તમારા સુધી લાવવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પ્રસારિત કરવાનો છે, તેના વપરાશકર્તાઓએ તેને માત્ર માહિતી તરીકે લેવી જોઈએ. વધુમાં, વપરાશકર્તા પોતે તેના કોઈપણ ઉપયોગ માટે જવાબદાર રહેશે. ગુજરાતી જાગરણ આની પુષ્ટિ કરતુ નથી. તમારો અભિપ્રાય અમને gujaratijagran@jagrannewmedia.com પર મોકલી શકો છો.