Vat Purnima 2026 Date and Time: ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર અને સમગ્ર દક્ષિણ ભારતમાં પરિણીત મહિલાઓ માટે વટ પૂર્ણિમાનું વ્રત (Vat Purnima Vrat) અખંડ સૌભાગ્ય અને પતિના લાંબા આયુષ્યની કામના માટેનું સૌથી મોટું અને પવિત્ર વ્રત માનવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે આ વ્રત વટ સાવિત્રી વ્રતના 15 દિવસ પછી રાખવામાં આવતું હોય છે, પરંતુ આ વર્ષે ગ્રહો અને નક્ષત્રોની ચાલના કારણે એક મોટો ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. વર્ષ 2026માં અધિકમાસ અથવા પુરુષોત્તમ મહિનાનો વિશેષ સંયોગ બની રહ્યો છે, જેના લીધે સુહાગન મહિલાઓ 15 દિવસના બદલે 45 દિવસ પછી વટ પૂર્ણિમાનું વ્રત રાખશે.
ગુજરાતી પંચાંગ (Gujarati Panchang) અનુસાર, આ વ્રત દર વર્ષે જેઠ સુદ પૂનમના દિવસે (Jyeshtha Purnima) મનાવવામાં આવે છે. આવો જાણીએ વર્ષ 2026માં વટ પૂર્ણિમા ક્યારે છે, પૂજાના શુભ મુહૂર્ત, પૂજા વિધિ અને તેનું ધાર્મિક મહત્વ.
આ પણ વાંચો
વટ સાવિત્રી અને વટ પૂર્ણિમા વચ્ચેનો તફાવત
વટ સાવિત્રીની જેમ જ વટ પૂર્ણિમાના વ્રતનું મહત્વ, પૂજા પદ્ધતિ અને વ્રત કથા બિલકુલ સમાન છે. બંને વ્રતમાં પતિના લાંબા આયુષ્ય અને સુખી દામ્પત્ય જીવન માટે વડના વૃક્ષની પૂજા થાય છે. મુખ્ય તફાવત માત્ર તારીખ અને કેલેન્ડરનો છે. ઉત્તર ભારતના રાજ્યો (જેમ કે યુપી, બિહાર, મધ્યપ્રદેશ, હરિયાણા અને પંજાબ) માં પૂર્ણિમંત ચંદ્ર કેલેન્ડરનું પાલન થાય છે, જેથી ત્યાં જ્યેષ્ઠ અમાસના દિવસે વટ સાવિત્રી વ્રત રાખવામાં આવે છે. જ્યારે ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર સહિતના અન્ય રાજ્યોમાં અમંત ચંદ્ર કેલેન્ડર અનુસરવામાં આવતું હોવાથી, અહીં જ્યેષ્ઠ પૂર્ણિમાના દિવસે વટ પૂર્ણિમાનું વ્રત કરવામાં આવે છે.
આ વર્ષે કેમ બદલાઈ વ્રતની તારીખ?
ચાલુ વર્ષે 16 મે 2026ના રોજ જ્યેષ્ઠ અમાસના દિવસે વટ સાવિત્રી વ્રત મનાવવામાં આવ્યું હતું. પરંપરા મુજબ વટ પૂર્ણિમા 30 કે 31 મે ના રોજ આવવી જોઈતી હતી, પરંતુ 17 મે થી 15 જૂન સુધી કેલેન્ડરમાં એક વધારાનો મહિનો એટલે કે 'અધિકમાસ' આવી રહ્યો છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, અધિકમાસના દિવસોને બાદ કરતાં આ વર્ષે વટ પૂર્ણિમાનું વ્રત 29 જૂન 2026ના રોજ જ શાસ્ત્રોક્ત રીતે માન્ય રહેશે.
વટ પૂર્ણિમા 2026: તિથિ અને પૂજાના શુભ મુહૂર્ત
વિક્રમ સંવત 2082 ના ગુજરાતી કેલેન્ડર પ્રમાણે, જેઠ મહિનાની પૂનમ જૂન મહિનાના અંતમાં આવી રહી છે.
વટ પૂર્ણિમા વ્રત તારીખ: 29 જૂન 2026, સોમવાર
પૂર્ણિમા તિથિ પ્રારંભ: 29 જૂન 2026 ના રોજ સવારે 03:06 વાગ્યે
પૂર્ણિમા તિથિ સમાપ્ત: 30 જૂન 2026 ના રોજ સવારે 05:26 વાગ્યે
દિવસના શુભ ચોઘડિયા અને મુહૂર્ત
અમૃત મુહૂર્ત: સવારે 05:26 થી સવારે 07:11
શુભ મુહૂર્ત: સવારે 08:55 થી સવારે 10:40
ચલ (ચર) મુહૂર્ત: બપોરે 02:09 થી બપોરે 03:54
લાભ મુહૂર્ત: બપોરે 03:54 થી સાંજે 05:38
અમૃત મુહૂર્ત (સાંજ): સાંજે 05:38 થી રાત્રે 07:23
વ્રતનું ધાર્મિક મહત્વ
હિંદુ ધર્મમાં વડના વૃક્ષને ત્રિદેવ એટલે કે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશનું સાક્ષાત પ્રતીક માનવામાં આવે છે. આ વૃક્ષનું આયુષ્ય ઘણું લાંબુ હોવાથી, મહિલાઓ પોતાના પતિના દીર્ઘાયુ અને સારા સ્વાસ્થ્ય માટે વડની પૂજા કરે છે. આ એ જ પવિત્ર દિવસ છે જ્યારે સતી સાવિત્રીએ પોતાની દ્રઢ નિષ્ઠા અને બુદ્ધિચાતુર્યથી યમરાજ પાસેથી પોતાના મૃત પતિ સત્યવાનના પ્રાણ પાછા મેળવ્યા હતા.
વટ પૂર્ણિમા વ્રત પૂજા વિધિ
સ્નાન અને શણગાર: સૂર્યોદય પહેલા વહેલા ઉઠીને સ્નાન કરવું. ત્યારબાદ પરિણીત મહિલાઓએ લાલ, લીલા કે પીળા રંગના સુંદર વસ્ત્રો ધારણ કરી 'સોળ શણગાર' કરવો.
પૂજાની થાળી: એક કાંસા કે સ્ટીલની થાળીમાં કંકુ, હળદર, અક્ષત (ચોખા), ફૂલ, જળનો કળશ, ધૂપ-દીપ, મોસમી ફળ (ખાસ કરીને કેરી કે જાંબુ), મીઠાઈ અને કાચો સૂતરનો દોરો રાખવો.
વૃક્ષની પૂજા: વડના વૃક્ષ પાસે જઈ પૂર્વ દિશા તરફ મુખ રાખીને બેસવું. સૌપ્રથમ વડના મૂળમાં જળ અર્પણ કરી કંકુ-ચોખાથી તિલક કરવું અને ધૂપ-દીપ પ્રગટાવવો.
સૂતરનો દોરો અને પરિક્રમા: આ પૂજાનો સૌથી મહત્વનો ભાગ છે. હાથમાં કાચો સૂતરનો દોરો લઈ, વડના વૃક્ષની ફરતે 7 વખત લપેટીને પરિક્રમા કરવી અને પતિના કલ્યાણ માટે પ્રાર્થના કરવી.
વ્રત કથા શ્રવણ: પરિક્રમા પૂર્ણ થયા પછી ત્યાં જ બેસીને સાવિત્રી-સત્યવાનની પવિત્ર વ્રત કથા વાંચવી અથવા સાંભળવી. કથા વિના વ્રત અધૂરું ગણાય છે.
આશીર્વાદ અને પારણા: પૂજા સંપન્ન કરીને ઘરે આવી ઘરના વડીલો તેમજ સાસુ-સસરાના ચરણ સ્પર્શ કરી આશીર્વાદ લેવા અને પ્રસાદ ગ્રહણ કરી વ્રત ખોલવું.
સાવિત્રી અને સત્યવાનની પૌરાણિક વ્રત કથા
પ્રાચીન સમયમાં ભદ્ર દેશના રાજા અશ્વપતિની ગુણવાન પુત્રી સાવિત્રીએ અલ્પાયુ ધરાવતા રાજકુમાર સત્યવાનને પોતાના પતિ તરીકે પસંદ કર્યા હતા. નારદ મુનિએ લગ્ન પહેલાં જ ચેતવણી આપી હતી કે લગ્નના એક વર્ષ બાદ સત્યવાનનું મૃત્યુ નિશ્ચિત છે, છતાં સાવિત્રી પોતાના નિર્ણય પર અડગ રહી અને લગ્ન બાદ જંગલમાં સાસુ-સસરાની સેવા કરવા લાગી.
સત્યવાનના મૃત્યુના નિયત દિવસે, સાવિત્રી પણ તેની સાથે જંગલમાં ગઈ. જંગલમાં લાકડા કાપતી વખતે સત્યવાનને અચાનક ચક્કર આવ્યા અને તે વડના વૃક્ષ નીચે ઢળી પડ્યો. એ જ સમયે યમરાજ સત્યવાનના પ્રાણ લઈને જવા લાગ્યા. સાવિત્રી પણ યમરાજની પાછળ-પાછળ ચાલવા લાગી. સાવિત્રીની અખંડ પતિભક્તિ અને જ્ઞાનથી પ્રસન્ન થઈને યમરાજે તેને ત્રણ વરદાન માંગવા કહ્યું.
સાવિત્રીએ બુદ્ધિપૂર્વક પહેલા વરદાનમાં સાસુ-સસરાની આંખોની રોશની, બીજામાં તેમનું ખોવાયેલું રાજપાટ અને ત્રીજા વરદાનમાં સત્યવાનના અંશથી 100 પુત્રોની માતા બનવાનું વરદાન માગી લીધું. યમરાજે પણ વિચાર્યા વિના 'તથાસ્તુ' કહી દીધું. ત્યારે સાવિત્રીએ યમરાજને યાદ અપાવ્યું કે પતિ વિના તે 100 પુત્રોની માતા કેવી રીતે બની શકે? પોતાની જ વચનબદ્ધતામાં બંધાયેલા યમરાજ સાવિત્રીના બુદ્ધિચાતુર્યથી હારી ગયા અને તેમણે સત્યવાનને પુનઃજીવિત કરવો પડ્યો. સત્યવાન વડના વૃક્ષ નીચે જ બેઠો થયો, તેથી જ આ દિવસથી વડની પૂજા કરવાની અને વટ પૂર્ણિમા વ્રત રાખવાની પરંપરા સદીઓથી ચાલી આવે છે.