Nirjala Ekadashi 2026 Vrat Rules: હિન્દુ ધર્મમાં એકાદશી વ્રતનું વિશેષ આધ્યાત્મિક મહત્વ છે. વર્ષભર આવતી તમામ 24 એકાદશીઓમાં જ્યેષ્ઠ મહિનાના શુક્લ પક્ષમાં આવતી 'નિર્જળા એકાદશી'ને સૌથી શ્રેષ્ઠ અને કઠિન માનવામાં આવે છે. આ વર્ષે આ પવિત્ર વ્રત ગુરુવાર, 25 જૂન 2026 ના રોજ મનાવવામાં આવશે. આ વ્રત દરમિયાન શ્રદ્ધાળુઓ અન્નનો ત્યાગ કરવાની સાથે પાણીનું એક ટીપું પણ ગ્રહણ કર્યા વિના ભગવાન વિષ્ણુની આરાધના કરે છે. એવી ધાર્મિક માન્યતા છે કે જો કોઈ વ્યક્તિ આખા વર્ષની તમામ એકાદશીના ઉપવાસ ન કરી શકે, તો તે માત્ર આ એક જ એકાદશીનું વ્રત કરીને તમામ ઉપવાસોનું પુણ્ય ફળ મેળવી શકે છે.
ભીમસેન સાથે જોડાયેલી છે રસપ્રદ કથા
આ પવિત્ર દિવસને 'ભીમસેની એકાદશી' અથવા 'પાંડવ એકાદશી' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, જેની પાછળ મહાભારત કાળની એક રોચક કથા છે. પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, પાંડવોમાં યુધિષ્ઠિર, અર્જુન, નકુલ, સહદેવ, માતા કુંતી અને દ્રૌપદી સંપૂર્ણ ભક્તિભાવથી વર્ષની દરેક એકાદશીનું વ્રત રાખતા હતા. પરંતુ ભીમસેનની ભૂખ એટલી તીવ્ર હતી કે તેમના માટે ભૂખ્યા રહેવું અશક્ય હતું. આ કારણે ભીમ હંમેશા ચિંતિત રહેતા કે વ્રત ન કરવાથી તેઓ પાપના ભાગીદાર બની રહ્યા છે.
પોતાની આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે ભીમસેન મહર્ષિ વેદ વ્યાસ પાસે ગયા. ત્યારે વ્યાસ મુનિએ ઉપાય આપતા જણાવ્યું કે, જો તેઓ જ્યેષ્ઠ માસના શુક્લ પક્ષની એકાદશીના દિવસે અન્ન અને પાણીના ત્યાગ સાથે કઠોર ઉપવાસ કરે, તો તેમને વર્ષભરની બધી એકાદશીઓનું પુણ્ય એકસાથે મળી જશે. ભીમે આ કઠિન પડકાર સ્વીકાર્યો અને પાણી વિના આ વ્રત સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કર્યું. ત્યારથી આ દિવસ 'નિર્જળા એકાદશી' તરીકે પ્રખ્યાત થયો.
નિર્જળા એકાદશી 2026: શુભ મુહૂર્ત અને પારણાનો સમય
દ્રિક પંચાંગના આધારે, એકાદશી તિથિ 24 જૂન, 2026 ના રોજ સાંજે 6:12 વાગ્યે શરૂ થશે અને 25 જૂન, 2026 ના રોજ રાત્રે 8:09 વાગ્યે સમાપ્ત થશે. ઉદય તિથિના નિયમ અનુસાર, નિર્જળા એકાદશીનું વ્રત 25 જૂન, ગુરુવારના રોજ જ રાખવામાં આવશે.
- વ્રતની તારીખ: 25 જૂન, 2026 (ગુરુવાર)
- પારણાની તારીખ: 26 જૂન, 2026 (શુક્રવાર)
- પારણાનો શુભ સમય: સવારે 5:25 થી સવારે 8:13 વાગ્યા સુધી
- જોકે આ દિવસે દ્વાદશી તિથિ રાત્રે 10:22 વાગ્યા સુધી રહેશે, પરંતુ શાસ્ત્રો અનુસાર સવારના સમયે ઉપવાસ છોડવો (પારણા કરવા) સૌથી વધુ ફળદાયી માનવામાં આવે છે.
વ્રત પાળવાના કડક નિયમો
આ વ્રત અત્યંત ઉગ્ર તપસ્યા સમાન હોવાથી તેના નિયમોનું ચુસ્ત પાલન કરવું અનિવાર્ય છે.
- જળ ત્યાગ: દશમી તિથિની રાત્રિથી શરૂ કરીને એકાદશીના આખા દિવસ દરમિયાન અને દ્વાદશીના પારણા સુધી પાણીનું એક ટીપું પણ ગળા નીચે ઉતરવું જોઈએ નહીં.
- શુદ્ધિ: ઉપવાસ દરમિયાન મોં સાફ કરવા માટે કોગળા (કુલ્લા) કરવાની છૂટ છે, પરંતુ પાણી પેટમાં ન જવું જોઈએ.
- આહાર અને આચરણ: વ્રતના એક દિવસ પહેલાથી જ કડક શાકાહારી આહાર લેવો જોઈએ. એકાદશીના દિવસે પૂર્ણ બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરવું અને મનમાં કોઈના પ્રત્યે નકારાત્મક વિચારો ન લાવવા.
ગરમીના દિવસોમાં દાનનું વિશેષ મહત્વ
જ્યેષ્ઠ માસની કાળઝાળ ગરમીમાં આ વ્રત આવતું હોવાથી આ દિવસે દાન કરવાનું મહાત્મ્ય અનેકગણું વધી જાય છે. આ દિવસે અથવા બીજા દિવસે સવારે બ્રાહ્મણો અને જરૂરિયાતમંદોને પાણીથી ભરેલા માટીના માટલા, તરબૂચ, હાથપંખા, છત્રી, વસ્ત્રો અને સત્તુ (શેકેલા ચણાનો લોટ) દાન કરવાથી અક્ષય પુણ્ય મળે છે. શાસ્ત્રોક્ત માન્યતા પ્રમાણે, જે ભક્ત સાચી શ્રદ્ધાથી આ નિર્જળ ઉપવાસ પૂર્ણ કરે છે, તેના જીવનના તમામ કષ્ટો નાશ પામે છે અને અંતે મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે.