Nirjala Ekadashi 2026 Timings Live Updates: જ્યેષ્ઠ મહિનાના શુક્લ પક્ષની પવિત્ર 'નિર્જળા એકાદશી' નું ખૂબ જ મહત્વ છે. હિન્દુ શાસ્ત્રોમાં વર્ષની તમામ 24 એકાદશીઓમાં આ વ્રતને સૌથી શ્રેષ્ઠ અને સર્વોચ્ચ માનવામાં આવ્યું છે, કારણ કે માત્ર આ એક જ દિવસે પાણી પીધા વિના એટલે કે નિર્જળ કઠોર ઉપવાસ રાખવાથી આખા વર્ષની બધી એકાદશીઓ જેટલું જ પુણ્ય મળી રહે છે. નિર્જળા એકાદશીને ભીમસેની એકાદશી તરીકે પણ ઓળખાય છે. ભગવાન વિષ્ણુની ભક્તિ, દાન અને જપ દ્વારા મેરુ પર્વત જેટલા પાપોમાંથી મુક્તિ આપીને મોક્ષ તરફ દોરી જતા આ મહાપર્વની ચોક્કસ તારીખ, પૂજાનો શુભ મુહૂર્ત, વ્રતના નિયમો અને પારણા (ઉપવાસ તોડવા) નો ચોક્કસ સમય જાણવા માટે વાંચો આ લાઇવ અપડેટ્સ.
નિર્જળા એકાદશી 2026 સમય | Nirjala Ekadashi 2026 Timings
દ્રિક પંચાંગ અનુસાર, વર્ષ 2026 માં જ્યેષ્ઠ માસની શુક્લ પક્ષની એકાદશી તિથિ 24 જૂનના રોજ સાંજે 6:12 વાગ્યે શરૂ થશે અને 25 જૂને રાત્રે 8:09 વાગ્યા સુધી ચાલશે. હિન્દુ ધર્મમાં ઉદયતિથિને માન્યતા આપવામાં આવે છે, તેથી નિર્જળા એકાદશીનું વ્રત 25 જૂનના રોજ રાખવામાં આવશે.
નિર્જળા એકાદશી વ્રત 2026 પારણા સમય | Nirjala Ekadashi Vrat 2026 Parana Time
ઉપવાસ પૂર્ણ કર્યા બાદ તેને છોડવાની વિધિને 'પારણા' કહેવામાં આવે છે. નિર્જળા એકાદશીના વ્રતના પારણા 26 જૂનના રોજ સવારે 5:25 થી 8:13 વાગ્યાની વચ્ચે કરી શકાશે.
નિર્જળા એકાદશી ઉપવાસના નિયમો | Nirjala Ekadashi Fasting Rules
આ વ્રતનો મૂળ સિદ્ધાંત જળ અને અન્નનો સંપૂર્ણ ત્યાગ કરવાનો છે. નિયમો અનુસાર, ઉપવાસ કરનાર વ્યક્તિએ એકાદશીના સૂર્યોદયથી લઈને દ્વાદશીના સૂર્યોદય સુધી અન્ન અને પાણી બંનેનો ત્યાગ કરવાનો હોય છે. આ સમયગાળા દરમિયાન ભગવાન વિષ્ણુની આરાધના વિશેષ ફળદાયી માનવામાં આવે છે.
જોકે, શાસ્ત્રોમાં સ્વાસ્થ્યને ધ્યાનમાં રાખીને કેટલીક વિશેષ પરિસ્થિતિઓમાં છૂટછાટ આપવામાં આવી છે. જો કોઈ વ્યક્તિ ખૂબ વૃદ્ધ હોય, બીમાર હોય અથવા સ્વાસ્થ્યના કારણોસર નિર્જળ ઉપવાસ ન કરી શકે, તો તે ફળાહાર અથવા પાણીનું સેવન કરી શકે છે. જો કે, આવી સ્થિતિમાં પણ મનની શુદ્ધિ અને સંયમ જાળવવો અત્યંત જરૂરી છે.
જો કોઈને ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા હોય, તો ઉપવાસ કરતા પહેલા ડૉક્ટરનું માર્ગદર્શન ચોક્કસ લેવું જોઈએ. નોંધનીય છે કે, જો વ્યક્તિ શારીરિક રીતે સંપૂર્ણ સ્વસ્થ હોય, તો ધાર્મિક શાસ્ત્રો અનુસાર જળ વિનાનું વ્રત રાખવું જ સૌથી શુભ અને ફળદાયી માનવામાં આવે છે.
નિર્જળા એકાદશી પૂજા વિધિ | Nirjala Ekadashi Puja Vidhi
નિર્જળા એકાદશીના દિવસે ભક્તોએ સવારે વહેલા ઉઠીને સ્નાન કરવું અને સ્વચ્છ કપડાં પહેરવા. ત્યારબાદ જળ અને અન્ન વિના વ્રત રાખવા માટે સંકલ્પ લેવામાં આવે છે.
પૂજા માટે ભગવાન વિષ્ણુની મૂર્તિ અથવા ચિત્રની સ્થાપના કરી, તેમને ફૂલો, તુલસીના પાન, ધૂપ અને દીવા અર્પણ કરવામાં આવે છે. આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુના મંત્રોનો જાપ અને 'વિષ્ણુ સહસ્ત્રનામ'નો પાઠ કરવો ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે. પૂજામાં તુલસીના પાનનું વિશેષ મહત્વ રહેલું છે, તેથી તેને પ્રસાદ સાથે ચોક્કસ અર્પણ કરવા.
નિર્જળા એકાદશી પૂજા સામગ્રી યાદી | Nirjala Ekadashi Puja Samagri List
- ભગવાન વિષ્ણુની મૂર્તિ અથવા ચિત્ર
- સ્વચ્છ પીળું કપડું
- તુલસીના પાન અને પંચામૃત
- ગંગાજળ, કુમકુમ, હળદર અને ચંદન
- અક્ષત (આખા ચોખા)
- તાજા ફૂલો અને ફૂલોની માળા
- ધૂપદાની, ધૂપ, ઘીનો દીવો અને રૂની વાટ
- મોસમી ફળો અને સૂકો મેવો (ડ્રાયફ્રૂટ્સ)
- નાગરવેલના પાન, સોપારી અને નાળિયેર
- પ્રસાદ માટે મિશ્રી અને મીઠાઈઓ
- પૂજાનો કળશ અને કપૂર
- આરતીની થાળી
- વિષ્ણુ ચાલીસા અથવા વિષ્ણુ સહસ્ત્રનામ પુસ્તક
નિર્જળા એકાદશી વ્રત કથા | Nirjala Ekadashi Vrat Katha in Gujarati
પૌરાણિક કથા અનુસાર, મહાભારત કાળમાં પાંડવ પુત્ર ભીમસેનને વારંવાર ભૂખ લાગતી હતી. તેમના પેટમાં 'વૃક' નામનો અગ્નિ હતો, જે અન્ન ખાધા વિના શાંત થતો ન હતો. આથી, તેમના માટે વર્ષની તમામ એકાદશીઓના વ્રત કરવા અશક્ય હતા.
એકવાર ભીમે મહર્ષિ વેદ વ્યાસ સમક્ષ પોતાની મૂંઝવણ વ્યક્ત કરતા કહ્યું, 'મારી માતા કુંતી અને ચારેય ભાઈઓ પૂરા નિયમથી એકાદશીનું વ્રત કરે છે, પરંતુ હું ઉપવાસ કરી શકતો નથી. જો હું દર મહિને બે એકાદશીના ઉપવાસ ન કરી શકું, તો મને મોક્ષ કેવી રીતે મળશે?' ભીમે વ્યાસજીને વિનંતી કરી કે તેઓ કોઈ એવો ઉપાય જણાવે જેનાથી વર્ષમાં માત્ર એક જ ઉપવાસ કરવાથી સ્વર્ગ અને મોક્ષની પ્રાપ્તિ થઈ શકે.
ભીમની આ સમસ્યા સાંભળીને મહર્ષિ વ્યાસે તેને જ્યેષ્ઠ માસની શુક્લ પક્ષની 'નિર્જળા એકાદશી'નું વ્રત કરવાનું સૂચન કર્યું. વ્યાસજીએ જણાવ્યું કે આ એકમાત્ર એવો ઉપવાસ છે, જે અન્ન અને જળ વિના કરવામાં આવે છે. જો કોઈ વ્યક્તિ નિયમપૂર્વક આ એક દિવસનું વ્રત કરે, તો તેને આખા વર્ષની 24 એકાદશીઓના ઉપવાસ જેટલું જ પુણ્ય મળે છે.
આ સાંભળીને ભીમ અત્યંત પ્રસન્ન થયા અને તેમણે સંપૂર્ણ શ્રદ્ધા સાથે જળ વિના આ કઠિન વ્રત કર્યું. બીજા દિવસે દ્વાદશી પર યોગ્ય દાન આપીને તેમણે અન્ન અને જળ ગ્રહણ કર્યા. ભગવાન વિષ્ણુની કૃપાથી તેમના તમામ પાપ નષ્ટ થયા અને અંતે તેમને સ્વર્ગની પ્રાપ્તિ થઈ. ભીમ દ્વારા આ કઠિન વ્રત કરવામાં આવ્યું હોવાથી, નિર્જળા એકાદશીને 'ભીમસેની એકાદશી' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.