Nirjala Ekadashi 2026 Fasting Rules and Timings: હિન્દુ ધર્મમાં એકાદશીના વ્રતનું વિશેષ મહત્વ છે, અને તેમાં પણ 'નિર્જળા એકાદશી' ને સૌથી કઠિન અને પુણ્યદાયી માનવામાં આવે છે. આ વ્રત અંગે લોકોના મનમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન તેના નિયમોને લઈને હોય છે. ખાસ કરીને, ઉપવાસ કરનારા એ જાણવા માટે ઉત્સુક હોય છે કે શું આ વ્રત દરમિયાન પાણી પીવાની સંપૂર્ણપણે મનાઈ છે કે પછી કોઈ ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં તેની છૂટછાટ મળે છે? શાસ્ત્રોમાં આ વ્રતને અત્યંત કડક માનવામાં આવ્યું છે, કારણ કે તેમાં માત્ર અન્ન જ નહીં, પરંતુ જળનો પણ ત્યાગ કરવાનો હોય છે.
આજના સમયમાં વધતી ગરમી અને સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓને કારણે દરેક વ્યક્તિ માટે પાણી વિના સંપૂર્ણપણે આ વ્રતનું પાલન કરવું સરળ નથી. તેથી, આ લેખમાં આપણે નિર્જળા એકાદશીના સાચા નિયમો, શુભ મુહૂર્ત અને પાણી પીવાની મંજૂરી કોને છે તે વિશે વિગતવાર જાણીશું.
નિર્જળા એકાદશી 2026 તારીખ અને શુભ મુહૂર્ત
હિન્દુ પંચાંગ અનુસાર, વર્ષ 2026 માં નિર્જળા એકાદશીની તિથિ 24 જૂને રાત્રે 8:09 વાગ્યે શરૂ થશે અને 25 જૂને રાત્રે 9:14 વાગ્યે સમાપ્ત થશે. ઉદયા તિથિના માન્ય નિયમ મુજબ, નિર્જળા એકાદશીનું વ્રત 25 જૂને રાખવામાં આવશે. ઉપવાસ કરનારા ભક્તો 26 જૂને સવારે પોતાનું વ્રત તોડશે (પારણાં કરશે).
શું છે નિર્જળા એકાદશીના મુખ્ય નિયમો?
ધાર્મિક માન્યતાઓ અને શાસ્ત્રો અનુસાર, આ વ્રતનો સંપૂર્ણ લાભ ત્યારે જ પ્રાપ્ત થાય છે જ્યારે તે અન્ન અને જળ ગ્રહણ કર્યા વિના (નિર્જળ) કરવામાં આવે.
દંતકથા અનુસાર, મહાભારત કાળમાં ભીમસેનને વારંવાર ભૂખ લાગતી હોવાથી તેમના માટે તમામ એકાદશીના વ્રત કરવા મુશ્કેલ હતા. ત્યારે મહર્ષિ વેદવ્યાસના સૂચનથી તેમણે માત્ર નિર્જળા એકાદશીનું વ્રત પાણી પીધા વિના કર્યું હતું, જેનાથી તેમને વર્ષની તમામ એકાદશીઓનું પુણ્ય પ્રાપ્ત થયું હતું.
નિયમો અનુસાર, ઉપવાસ કરનાર વ્યક્તિએ એકાદશીના સૂર્યોદયથી લઈને દ્વાદશીના સૂર્યોદય સુધી અન્ન અને પાણી બંનેનો ત્યાગ કરવાનો હોય છે. આ સમયગાળા દરમિયાન ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા અને આરાધના વિશેષ ફળદાયી માનવામાં આવે છે.
શું વ્રત દરમિયાન પાણી પી શકાય છે?
આ વ્રતનો મૂળ સિદ્ધાંત જળ અને અન્નનો સંપૂર્ણ ત્યાગ કરવાનો છે, પરંતુ શાસ્ત્રોમાં વ્યવહારિકતા અને સ્વાસ્થ્યને ધ્યાનમાં રાખીને કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં છૂટછાટ આપવામાં આવી છે.
જો કોઈ વ્યક્તિ ખૂબ વૃદ્ધ હોય, બીમાર હોય, અથવા સ્વાસ્થ્યના કારણોસર નિર્જળ ઉપવાસ ન કરી શકે, તો તે ફળાહાર અથવા પાણીનું સેવન કરી શકે છે. જો કે, આવી પરિસ્થિતિઓમાં પણ મનની શુદ્ધિ અને સંયમ જાળવવો જરૂરી છે.
જો કોઈને ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા હોય, તો વ્યક્તિએ ઉપવાસ કરતા પહેલા ડૉક્ટરનું માર્ગદર્શન ચોક્કસ લેવું જોઈએ.
જો વ્યક્તિ શારીરિક રીતે સંપૂર્ણ સ્વસ્થ હોય, તો ધાર્મિક શાસ્ત્રો અનુસાર જળ વિનાનું વ્રત રાખવું જ વધુ શુભ અને ફળદાયી માનવામાં આવે છે.