હર્ષ વી. પંત. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભામાં અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિનું સંબોધન આ મહાસત્તા બાકીના વિશ્વને કેવી રીતે જુએ છે તે જોવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ છે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પનો બીજો કાર્યકાળ અપરંપરાગત અને અણધાર્યા પાસાઓથી ભરેલો હોવાથી, તેમના સંબોધન વિશે ઉત્સુકતા સ્વાભાવિક હતી. ટ્રમ્પનું સંબોધન તેમના બીજા કાર્યકાળની વિદેશ નીતિના મૂળભૂત તર્કનું સ્પષ્ટ અને સચોટ અભિવ્યક્તિ સાબિત થયું. તેમાં, ટ્રમ્પે દર્શાવવાનો પ્રયાસ કર્યો કે અમેરિકા ફક્ત તેની "મહાનતા" તરફ પાછું ફરી રહ્યું નથી, પરંતુ તે પોતાની શરતો પર આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થાને ફરીથી આકાર આપવા માટે પણ કટિબદ્ધ છે.
તેમનો મુખ્ય સંદેશ, તેમની ટ્રેડમાર્ક શૈલી મુજબ, એ હતો કે કોઈપણ સંસ્થાકીય સર્વસંમતિ કરતાં અમેરિકન લશ્કરી અને આર્થિક શક્તિ વૈશ્વિક શાંતિનો પ્રાથમિક રક્ષક હશે. ટ્રમ્પે વિશ્વને ધમકીઓ, નબળી સંસ્થાઓ અને વ્યૂહાત્મક સ્પર્ધાથી ઘેરાયેલા લેન્ડસ્કેપ તરીકે દર્શાવ્યું હતું, ત્યારે "શક્તિ દ્વારા શાંતિ" ફક્ત એક સૂત્ર તરીકે જ નહીં પરંતુ વોશિંગ્ટનના વૈશ્વિક દ્રષ્ટિકોણને સમજવા માટે એક વ્યવહારુ માળખા તરીકે ઉભરી આવ્યું.
ટ્રમ્પના ભાષણમાં ઈરાનનો મુદ્દો મુખ્ય રહ્યો. તેમણે તેહરાનને આતંકવાદનો વિશ્વનો સૌથી મોટો પ્રાયોજક ગણાવ્યો અને પુનરોચ્ચાર કર્યો કે અમેરિકા ઈરાનને ક્યારેય પરમાણુ શસ્ત્રો મેળવવા દેશે નહીં. જોકે, તેમના આક્રમક વક્તવ્યથી રાજદ્વારી અને સંઘર્ષાત્મક બંને વિકલ્પો ખુલ્લા રહ્યા. તેમણે સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે ઈરાનના વિકલ્પો સ્પષ્ટ છે: કાં તો વોશિંગ્ટનને સ્વીકાર્ય શરતો પર સમાધાન કરો અથવા અણધાર્યા લશ્કરી હુમલાનો સામનો કરવા માટે તૈયાર રહો. આ તીક્ષ્ણ વક્તવ્ય યુએન જનરલ એસેમ્બલીની બેઠકોની બાજુમાં યુએસ અને ઈરાની રાજદ્વારીઓ વચ્ચે સતત વાતચીત સાથે હતું.
આ ટ્રમ્પની સોદા-કેન્દ્રિત રાજદ્વારીતા પર પ્રકાશ પાડે છે. તેમણે પશ્ચિમી ગોળાર્ધ પ્રત્યે પણ એટલું જ કડક વલણ અપનાવ્યું. વેનેઝુએલા, નિકોલસ માદુરો અને ઓઇલ સંસાધનો પ્રત્યે તેમનો "શક્તિ યોગ્ય છે" અભિગમ સંકેત આપે છે કે વોશિંગ્ટન હવે આ પ્રદેશને એક એવા ક્ષેત્ર તરીકે જુએ છે જ્યાં અમેરિકન પ્રભુત્વ માત્ર સ્થાપિત જ નહીં પરંતુ મજબૂત રીતે લાગુ પણ થવું જોઈએ. તેમણે ક્યુબાને નિષ્ફળ સામ્યવાદી રાજ્ય તરીકે દર્શાવ્યું અને આ વ્યાપક સુરક્ષા માળખામાં મેક્સિકોનો સમાવેશ કર્યો.
થોડા સમયથી ટ્રમ્પે પોતાની જાતના વખાણ કરવામાં જરાય સંકોચ ન કરનાર વ્યક્તિ તરીકેની છબી બનાવી છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં પણ તેમણે વિવિધ સંઘર્ષો, ટકરાવો અને તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિઓના ઉકેલમાં પોતે ભજવેલી મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો. આ સંદર્ભમાં, તેમણે કંબોડિયા-થાઈલેન્ડ, કોસોવો-સર્બિયા, રવાન્ડા-કોંગો, ભારત-પાકિસ્તાન, આર્મેનિયા-અઝરબૈજાન અને ગાઝા વચ્ચેના વિવાદોને એવા ઉદાહરણો તરીકે ટાંક્યા કે જેમાં તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન કાયમી ઉકેલ આવ્યા અથવા યુદ્ધવિરામ શક્ય બન્યો.
ટ્રમ્પની નવી નીતિના અંતર્ગત ભૂ-રાજકીય દ્રષ્ટિકોણના સૌથી અગ્રણી ઉદાહરણો તરીકે આર્કટિક અને ગ્રીનલેન્ડ ઉભરી આવ્યા. ટ્રમ્પનો યુએસ લશ્કરી હાજરીનો વિસ્તાર કરવાનો અને ડેનમાર્ક અને ગ્રીનલેન્ડ સાથે નવા સુરક્ષા કરારો પર હસ્તાક્ષર કરવાનો આગ્રહ આર્કટિકના વધતા વ્યૂહાત્મક મહત્વને પ્રતિબિંબિત કરે છે. સ્પષ્ટપણે, યુએસ માટે આ પ્રદેશ હવે મહાન-શક્તિ સ્પર્ધા, દરિયાઈ નેવિગેશન, સંવેદનશીલ માળખાગત સુવિધાઓ અને ઉત્તર અમેરિકાના સાર્વભૌમ સંરક્ષણ માટે, પરિઘની બહાર, મહત્વપૂર્ણ બની ગયો છે.
ટ્રમ્પનું ભાષણ શીત યુદ્ધ પછી ઉભરી આવેલા વૈશ્વિક વ્યવસ્થાના સ્થાપિત સિદ્ધાંતો પર પણ આકરો હુમલો હતો. તેઓ સંયુક્ત રાષ્ટ્રને કટ્ટરપંથી ડાબેરી એજન્ડાના ચુંગલમાં ફસાયેલી સંસ્થા તરીકે જુએ છે. તેમણે આંતરરાષ્ટ્રીય કરવેરા લાદવાના પ્રયાસો અને એક સામાન્ય નિયમનકારી માળખાની પણ ટીકા કરી હતી. વૈશ્વિક કાર્બન ટેક્સનો તેમનો વિરોધ અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (AI) પર આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોનો તેમનો સ્પષ્ટ અસ્વીકાર તેમની નીતિને પ્રતિબિંબિત કરે છે કે વોશિંગ્ટનએ તે તમામ બાબતોમાં સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા જાળવી રાખવી જોઈએ જેને યુએસ તેની રાષ્ટ્રીય શક્તિનું કેન્દ્ર માને છે.
માનવ અધિકાર પરિષદ અને આંતરરાષ્ટ્રીય ફોજદારી અદાલત પર ટ્રમ્પના તીખા પ્રહારોએ એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે તેઓ આવી સંસ્થાઓના પ્રભાવ અને સત્તાને કેટલી હદ સુધી નકારે છે. તેલ સંસાધનો, સંઘર્ષના નિરાકરણ અને ડ્રગ કાર્ટેલ પર કાર્યવાહી અંગેના તેમના ઘણા દાવાઓ પણ શંકાસ્પદ હતા. છેવટે, સંઘર્ષને "ખતમ" જાહેર કરવા અને કાયમી રાજકીય ઉકેલ શોધવા વચ્ચેનો તફાવત સમજવો મહત્વપૂર્ણ છે. તેવી જ રીતે, ઊર્જા પ્રભુત્વના દાવાઓને વાસ્તવિક વૈશ્વિક અનામત અને ઉત્પાદન સામે ચકાસવાની જરૂર છે, ફક્ત રાજકીય રેટરિક નહીં.
એકંદરે, આ સંબોધનનું મહત્વ કોઈ એક દાવામાં નથી, પરંતુ તેને આકાર આપનાર સર્વાંગી અભિગમમાં છે. તેમાં ટ્રમ્પે એક એવા અમેરિકાની છબી રજૂ કરી જે તેની લશ્કરી અને આર્થિક શક્તિમાં સંપૂર્ણ વિશ્વાસ ધરાવે છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ પ્રત્યે શંકાશીલ છે. તે કોઈપણ બાહ્ય અવરોધોને સ્વીકારવા પણ તૈયાર નથી અને તેના વ્યૂહાત્મક હિતોને અનુસરવા માટે પહેલા કરતા વધુ દૃઢ છે. આ સમગ્ર ભાષણનો મુખ્ય ભાગ અમેરિકન પ્રભુત્વની પુનઃસ્થાપના પર કેન્દ્રિત છે. આના આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થા માટે દૂરગામી અને ઊંડા પરિણામો છે. અમેરિકા વ્યૂહાત્મક દબાણને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારીનો પ્રાથમિક આધાર માને છે. સંભવ છે કે તે તેના સાથીઓ, બહુપક્ષીય મંચો અને હરીફો પર આવા દબાણમાં વધુ વધારો કરશે. પ્રશ્ન એ નથી કે શું અમેરિકા એક મહાસત્તા રહે છે, પરંતુ તે મજબૂત અને લાંબા ગાળાના આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થા બનાવવા માટે તેની શક્તિનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરશે.
(લેખક ઓબ્ઝર્વર રિસર્ચ ફાઉન્ડેશનના ઉપપ્રમુખ છે)