અવધેશ કુમાર
તૃણમૂલ કોંગ્રેસના સાંસદ મહુઆ મોઇત્રા સાથે જોડાયેલા મામલાએ 18 વર્ષ પહેલાની યાદો તાજી કરી દીધી છે. 27 ડિસેમ્બર, 2005 ના રોજ, 10 લોકસભા સાંસદો અને એક રાજ્યસભા સાંસદને નાણાં લેવા અને સંસદમાં પ્રશ્નો પૂછવા બદલ બરતરફ કરવામાં આવ્યા હતા. તેમાં ભાજપના છ, બસપાના ત્રણ અને કોંગ્રેસ અને આરજેડીના એક-એક સાંસદનો સમાવેશ થાય છે. શું મહુઆ મોઇત્રા સાથે ઇતિહાસનું પુનરાવર્તન થશે? આનો જવાબ હજુ ભવિષ્યમાં રહેલો છે. ભાજપના સાંસદ નિશિકાંત દુબેના આરોપો બાદ લોકસભા સ્પીકર ઓમ બિરલાએ આ મામલો આચાર સંહિતા સમિતિને સોંપી દીધો છે અને સીબીઆઈ પણ તેની તપાસ કરી રહી છે. તૃણમૂલ કોંગ્રેસે અત્યાર સુધી આ મામલાને દૂર રાખ્યો છે. સામાન્ય રીતે આક્રમક રહેતી પાર્ટી જો મહુઆ મોઇત્રાને જાહેરમાં સમર્થન આપવાનું ટાળતી હોય અને કંઇક સ્ટેન્ડ લેવાનું ટાળતી હોય તો સામાન્ય લોકો તેનો અર્થ પોતપોતાના હિસાબે કરશે.
2005માં સાંસદો પર આરોપ લાગ્યાના 11 દિવસની અંદર નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ એક ટીવી ચેનલે એક સ્ટિંગ ઓપરેશન કર્યું હતું જેમાં સાંસદો પૈસા લઈને પ્રશ્નો પૂછવા તૈયાર હોવાના મેસેજ આવી રહ્યા હતા. જોકે, સાંસદોએ ન તો પ્રશ્નો પૂછ્યા કે ન તો પૈસા લેતા જોવા મળ્યા. સંસદના બંને ગૃહોએ આ માટે એક-એક સમિતિની રચના કરી અને તેમની ભલામણના આધારે આરોપી સાંસદોની સદસ્યતા ખતમ કરી દેવામાં આવી. મતલબ કે સ્ટિંગ ઓપરેશન સાચા તરીકે સ્વીકારવામાં આવ્યું હતું. સાંસદોએ સુપ્રીમ કોર્ટનો સંપર્ક કર્યો, પરંતુ લોકસભાના તત્કાલીન સ્પીકર સોમનાથ ચેટર્જીએ કહ્યું કે સંસદ નિર્ણય લેવા માટે સ્વતંત્ર છે અને કોર્ટ દખલ કરી શકે નહીં.
મહુઆ મોઇત્રાના કેસમાં એ વાત સામે આવી છે કે અદાણી ગ્રુપ પર આરોપ લગાવવા માટે તેણે તેની હરીફ કંપની હિરાનંદાની ગ્રુપનો ઉપયોગ કર્યો હતો. સામાન્ય રીતે કોઈ સાંસદ માટે કોર્પોરેટ જૂથને પોતાનું સંસદનું ઈમેલ આઈડી અને પાસવર્ડ આપવો તે આઘાતજનક છે. નેશનલ ઇન્ફોર્મેટિક્સ સેન્ટર (NIT) એ પુષ્ટિ કરી છે કે મહુઆ મોઇત્રાના સંસદ ઇમેઇલ IDનો દુબઈથી ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો હતો. હિરાનંદાની ગ્રૂપના માલિક દર્શન હિરાનંદાનીએ પણ આચાર સંહિતા સમિતિ સમક્ષ રજૂ કરેલા સોગંદનામામાં કહ્યું છે કે તેણે અદાણીને નિશાન બનાવવા માટે મહુઆ મોઇત્રાના ઈમેલ આઈડીનો ઉપયોગ કર્યો હતો. તેણીએ પ્રશ્નો તૈયાર કર્યા જે તે સંસદમાં ઉઠાવી શકે. આ પ્રશ્નોએ અદાણી જૂથને મોદી સરકાર દ્વારા અનિચ્છનીય સહકારનો સંદેશો પહોંચાડ્યો હોત, જે સરકારને શરમજનક બનાવવામાં અને અદાણી જૂથને નિશાન બનાવવામાં મદદ કરી હોત. દર્શન હિરાનંદાનીની એફિડેવિટ બાદ મામલો ગંભીર બને છે.
શું આને બંધારણ અને ગૌરવના શપથ લેનાર સાંસદના વર્તન સાથે સુસંગત ગણી શકાય? જે રીતે અદાણીના આધારે મોદી સરકારને ભીંસમાં લેવાનું અભિયાન ચલાવવામાં આવ્યું હતું અને તેમાં વિદેશી શક્તિઓ પણ સામેલ થઈ ગઈ હતી, તે પછી સરકાર ચોક્કસપણે તેના તળિયે જવા માંગશે. અત્યાર સુધી જે તથ્યો સામે આવ્યા છે તે દર્શાવે છે કે મહુઆ મોઇત્રા મોદી સરકારને રાજકીય રીતે ઘેરવા માંગતી હતી અને સાબિત કરે છે કે વડાપ્રધાન સત્તાનો દુરુપયોગ કરી રહ્યા છે અને અદાણી જૂથને અયોગ્ય લાભો આપી રહ્યા છે. આ માટે તેણે હિરાનંદાની જૂથનો ઉપયોગ કર્યો હતો. તપાસ દ્વારા જ સ્પષ્ટ થશે કે મહુઆ મોઇત્રા પહેલા હિરાનંદાની ગ્રુપ સુધી પહોંચી હતી કે હીરાનંદાની ગ્રુપ મહુઆ મોઇત્રા સુધી પહોંચી હતી. જો કોઈ પ્રતિસ્પર્ધી કોર્પોરેટ જૂથ દ્વારા કોઈ સાંસદનો સંપર્ક કરવામાં આવે તો પણ તેણે સાંસદ તરીકેની જવાબદારીઓ નિભાવવી પડશે.
મૂડીવાદીઓ અને કોર્પોરેટ પોતાની ઈચ્છા મુજબ સત્તાનો દુરુપયોગ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે અને સાંસદ, મંત્રી કે અમલદારની ઓળખ રાષ્ટ્રીય હિતને પ્રાધાન્ય આપવાની હોય છે. પ્રથમ દૃષ્ટિએ સાંસદ તરીકે મહુઆ મોઇત્રાનું વર્તન આ માપદંડોને પૂર્ણ કરતું નથી. એફિડેવિટમાં દર્શન હિરાનંદાનીએ એવો પણ આરોપ લગાવ્યો છે કે મહુઆ મોઇત્રા તેના પર મોંઘી વસ્તુઓની માંગ કરવા દબાણ કરતી હતી. એક સમયે મહુઆ મોઇત્રાના નજીકના મિત્ર રહી ચૂકેલા એડવોકેટ જય અનંત દેહાદરાયે એવો પણ આરોપ લગાવ્યો છે કે લોકસભામાં તેમણે આવા 50 જેટલા પ્રશ્નો પૂછ્યા જે દર્શન હિરાનંદાનીના વ્યાવસાયિક અને અંગત હિતોને લગતા હતા. 2019માં ચૂંટાયા બાદ મહુઆએ કુલ 62 પ્રશ્નો પૂછ્યા છે. તેમાંથી કેટલા અદાણી અને હિરાનંદાની જૂથના હતા તે જોવું રહ્યું.
જ્યારથી મહુઆ મોઇત્રા લોકસભામાં આવી છે, ત્યારથી તેણે મોદી સરકાર સામે લડતી ઉદાર-સેક્યુલર મહિલા તરીકે પોતાની ઇમેજ ઊભી કરવાનો પૂરો પ્રયાસ કર્યો છે. આ માટે તેમણે અસંસદીય શબ્દોનો પણ ઉપયોગ કર્યો છે. માત્ર બંગાળમાં જ નહીં, પરંતુ રાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ તૃણમૂલ કોંગ્રેસ ભાજપ, આરએસએસ, વડા પ્રધાન મોદી અને તેના નેતા મમતા બેનર્જી સામે અગ્રણી ચહેરા તરીકે પોતાને સૌથી વધુ અવાજવાળી પાર્ટી બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
મમતા બેનર્જીએ આવી અનેક મહિલાઓને સંસદમાં મોકલી, જે બંગાળમાં બૌદ્ધિક અને કલાકાર તરીકે જાણીતી હતી. આ કારણે તેમના સાંસદોને કામ કરવાની, બોલવાની વગેરેમાં થોડી વધુ સ્વતંત્રતા હોય છે. મહુઆ તેમાંથી એક છે, પરંતુ તેના પર લાગેલા આરોપોનો બચાવ કરવો સરળ નથી. મહુઆ મોઇત્રાને લઈને જે પણ નિર્ણય લેવામાં આવે, સામાન્ય લોકોને ચોક્કસપણે સંદેશો મોકલવામાં આવ્યો છે કે હાલમાં કેટલાક સાંસદો એવા છે કે જેઓ પોતાની છબી વધારવા અથવા મોદી સરકારને રાજકીય રીતે કલંકિત કરવા માટે કોઈપણ હદ સુધી સંસદીય મર્યાદા પાર કરી શકે છે.
(લેખક રાજકીય વિશ્લેષક અને વરિષ્ઠ પત્રકાર છે)
ઝડપી અને વિશ્વસનીય સમાચારો માટે ડાઉનલોડ કરો ગુજરાતી જાગરણની ન્યૂઝ એપ.