Supreme Court Election Commission Plea: ભારતીય ચૂંટણી પંચ (ECI) ની કામગીરી અને નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા સામે ગંભીર સવાલો ઉઠાવતી અરજી પર સુપ્રીમ કોર્ટે સુનાવણી કરવા માટે સંમતિ દર્શાવી છે. મંગળવારે સર્વોચ્ચ અદાલતે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ દાખલ કરાયેલી અરજી પર આવતા અઠવાડિયે સુનાવણી હાથ ધરવાનો સ્વીકાર કર્યો હતો. આ અરજીમાં મુખ્યત્વે એવો ગંભીર આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે કે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરે પંચના અન્ય બે ચૂંટણી કમિશનરો સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીની મંજૂરી કે જાણ બહાર એકપક્ષીય રીતે નિર્ણયો લીધા હતા.
મુખ્ય ન્યાયાધીશ સમક્ષ વરિષ્ઠ વકીલે રજૂ કરી દલીલો
વરિષ્ઠ વકીલ વિકાસ સિંહે મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્ય કાંતની અધ્યક્ષતાવાળી બેંચ સમક્ષ આ સંવેદનશીલ બાબત રજૂ કરી હતી અને મામલાની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને તેને વહેલી તકે સૂચિબદ્ધ કરવાની વિનંતી કરી હતી.
દલીલો રજૂ કરતા વિકાસ સિંહે જણાવ્યું હતું કે, કાનૂની જોગવાઈઓ અને બંધારણીય મર્યાદાઓ અનુસાર, બહુ-સભ્યપદ ધરાવતા કોઈ પણ પંચના નિર્ણયો હંમેશા સર્વસંમતિથી અથવા બહુમતીના આધારે લેવાવા જોઈએ. તેમણે કોર્ટમાં ભારપૂર્વક કહ્યું કે, "ચૂંટણી પંચે તાજેતરમાં જે રીતે કામગીરી કરી છે તે જોતાં, એવી ગંભીર આશંકાઓ ઊભી થઈ છે કે શું પંચે સમગ્ર SIR પ્રક્રિયા અંગે ખરેખર કાયદેસરનો નિર્ણય લીધો હતો કે નહીં. જો પંચ સર્વસંમતિથી કોઈ તારણ પર ન પહોંચ્યું હોય અને તેમ છતાં નિર્ણય અમલી બનાવાયો હોય, તો આ અત્યંત ગંભીર બાબત છે."
અરજીમાં 'ક્વો વોરન્ટો' રિટની માંગ અને ગંભીર આક્ષેપો
રાકેશ કુમાર સિંહ દ્વારા કોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવેલી આ અરજીમાં 'ક્વો વોરન્ટો' રિટ જારી કરવાની માંગ કરાઈ છે. આ રિટ દ્વારા મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર પાસેથી એ વાતનો સ્પષ્ટ જવાબ માંગવામાં આવ્યો છે કે તેઓ કયા અધિકાર હેઠળ કામ કરી રહ્યા છે જાણે કે બંધારણની કલમ 324 હેઠળ સમગ્ર ચૂંટણી પંચને આપવામાં આવેલી સામૂહિક નિર્ણય લેવાની સત્તાનો ઉપયોગ કરવા માટે તેઓ એકલા જ અધિકૃત હોય.
અરજીમાં સત્તાના સતત કેન્દ્રીકરણ, કામગીરીમાં વિલંબ, એજન્ડા અને બેઠકની કાર્યવાહીની નોંધ (મિનિટ્સ) નો અભાવ, મતદાર યાદી તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયાઓમાં મનસ્વી ફેરફાર અને અન્ય બે કમિશનરોની મંજૂરી વિના કોર્ટમાં અપીલ દાખલ કરવા જેવા અનેક આક્ષેપો મૂકવામાં આવ્યા છે.
2023 ના નવા કાયદાનો સંદર્ભ
અરજીમાં 'મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય ચૂંટણી કમિશનર (નિયુક્તિ, સેવાની શરતો અને કાર્યકાળ) અધિનિયમ, 2023' નો ઉલ્લેખ કરીને સ્પષ્ટ કરાયું છે કે, કાયદા મુજબ પંચે તમામ નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવાના હોય છે. જો કોઈ મુદ્દા પર CEC અને અન્ય કમિશનરો વચ્ચે મતભેદ ઊભો થાય, તો નિર્ણય બહુમતીના આધારે જ લેવો ફરજિયાત છે. સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા આવતા સપ્તાહે થનારી સુનાવણી પર હવે દેશભરની નજર રહેશે.