Election Commission of India: દેશની ચૂંટણી પ્રક્રિયાને વધુ પારદર્શક અને વિવાદરહિત બનાવવા માટે ભારતીય ચૂંટણી પંચ (Election Commission) એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવા જઈ રહ્યું છે. તાજેતરમાં મહારાષ્ટ્ર અને હરિયાણા સહિતના કેટલાક રાજ્યોની ચૂંટણીઓ બાદ પડેલા મતો અને ગણતરી કરાયેલા મતોના આંકડાઓમાં વિસંગતતા હોવાના જે સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા, તેને ધ્યાનમાં રાખીને ચૂંટણી પંચે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. ચૂંટણી પંચના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, હવેથી મતદાન મથકો અને મતગણતરી કેન્દ્રો પર રાજકીય પક્ષોના પ્રતિનિધિઓ માટે 'ફોર્મ 17C' (Form 17C) મેળવવું ફરજિયાત બનાવવામાં આવશે.
ફોર્મ 17C લીધા વિના કેન્દ્ર નહીં છોડી શકાય, થશે વીડિયો રેકોર્ડિંગ
નિયમો મુજબ, મતદાન પૂર્ણ થયા પછી અને મતગણતરી પ્રક્રિયા બાદ બૂથ પર હાજર રાજકીય પક્ષોના એજન્ટોને 'ફોર્મ 17C' આપવાની જોગવાઈ પહેલેથી જ અસ્તિત્વમાં છે. પરંતુ અત્યાર સુધી ઘણા મતદાન મથકો પર રાજકીય પક્ષોના પ્રતિનિધિઓ અને પ્રિસાઇડિંગ ઓફિસર્સ બંને આ બાબતને હળવાશથી લેતા હતા. હવે નવી વ્યવસ્થા મુજબ, રાજકીય પક્ષોના એજન્ટો આ ફોર્મ મેળવ્યા વિના મતદાન મથક કે મતગણતરી કેન્દ્ર છોડી શકશે નહીં. એટલું જ નહીં, પ્રતિનિધિઓને 'ફોર્મ 17C' સોંપવાની સમગ્ર પ્રક્રિયાનું ફરજિયાત વીડિયો રેકોર્ડિંગ પણ કરવામાં આવશે, જેથી ભવિષ્યમાં ફોર્મ ન મળ્યું હોવાનો કોઈ ઇનકાર કે વિવાદ ઊભો ન થાય. આગામી વર્ષની શરૂઆતમાં ઉત્તર પ્રદેશ સહિત પાંચ રાજ્યોમાં યોજાનારી વિધાનસભા ચૂંટણીઓથી આ નિયમ અમલમાં મૂકવામાં આવે તેવી પૂરી શક્યતા છે.
'ફોર્મ 17C' શું છે અને તે શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?
'ફોર્મ 17C' એ કોઈપણ મતદાન મથક પર પડેલા મતોનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને કાયદેસરનો દસ્તાવેજી પુરાવો છે. ચૂંટણી પ્રક્રિયા દરમિયાન તે બે તબક્કે આપવામાં આવે છે:
ફોર્મ 17C (ભાગ-I):
મતદાન પૂર્ણ થયા બાદ બૂથ પર આપવામાં આવે છે. તેમાં તે મતદાન મથકના કુલ મતદારો, મતાધિકારનો ઉપયોગ કરનાર મતદારોની સંખ્યા, વાસ્તવિક મતદાન પહેલાં થયેલા 'મોક પોલ' (Mock Poll)ના આંકડા, ઉપયોગમાં લેવાયેલા EVMના ઓળખ નંબરો અને દરેક મશીનમાં નોંધાયેલા કુલ મતોનો સંપૂર્ણ રેકોર્ડ હોય છે.
ફોર્મ 17C (ભાગ-II):
મતગણતરી પૂર્ણ થયા બાદ આપવામાં આવે છે, જેના આધારે રાજકીય પક્ષો પડેલા મતો અને ગણતરી થયેલા મતોની સચોટ ચકાસણી કરી શકે છે.
જાગૃતિ અભિયાન અને મતદાનના આંકડાઓમાં પારદર્શિતા
ચૂંટણી પંચ રાજકીય પક્ષો માટે 'ફોર્મ 17C' અંગે વિશેષ જાગૃતિ અભિયાન પણ ચલાવશે, જેથી પક્ષો પોતાના બૂથ એજન્ટોને યોગ્ય તાલીમ આપી શકે. આ ઉપરાંત, મતદાનની ટકાવારીમાં થતા ફેરફારના વિવાદોને ઉકેલવા માટે પણ પંચે કડક સૂચનાઓ આપી છે. અગાઉ બીજા દિવસે ડેટા અપડેટ થવાને કારણે મતદાનની ટકાવારીમાં 2 થી 3 ટકાનો તફાવત જોવા મળતો હતો. હવે દરેક પ્રિસાઇડિંગ ઓફિસરને મતદાન મથક છોડતા પહેલા જ ડેટા અપલોડ કરવાની સૂચના અપાતા રાત્રે 9:00 વાગ્યા સુધીમાં જ સચોટ આંકડા જાહેર થઈ જાય છે, જેમાં પાછળથી કોઈ મોટો ફેરફાર થતો નથી.