Lok Sabha Speaker Om Birla News: ભારતીય રાજનીતિમાં ગરમાવો લાવતા સમાચાર સામે આવ્યા છે. કોંગ્રેસ સહિતના વિપક્ષી દળોએ લોકસભા સ્પીકર ઓમ બિરલા વિરુદ્ધ અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ લાવવાની નોટિસ દાખલ કરી છે. આ પ્રસ્તાવને કુલ 118 સાંસદોનું સમર્થન પ્રાપ્ત થયું છે. વિપક્ષનો મુખ્ય આરોપ છે કે સ્પીકર ગૃહની કાર્યવાહી દરમિયાન પક્ષપાતી વલણ અપનાવી રહ્યા છે અને વિરોધ પક્ષના સભ્યોનો અવાજ દબાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
વિપક્ષના આકરા પ્રહારો
કોંગ્રેસના સાંસદ પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રાએ આ મુદ્દે સરકાર પર આકરા પ્રહારો કરતા જણાવ્યું હતું કે, 'સ્પીકર પર ચોક્કસ નિવેદનો આપવા માટે દબાણ કરવામાં આવી રહ્યું છે, જે સંસદીય લોકશાહી માટે યોગ્ય નથી.' તેમણે વધુમાં દાવો કર્યો હતો કે વડાપ્રધાન ગૃહમાં આવવાની હિંમત કરી શકતા નથી, તેથી સરકાર સ્પીકરના માધ્યમથી સ્પષ્ટતાઓ કરાવી રહી છે. તાજેતરમાં આભાર પ્રસ્તાવ પર ચર્ચા દરમિયાન રાહુલ ગાંધીને ભાષણ પૂર્ણ ન કરવા દેવા બદલ અને વિપક્ષના 8 સાંસદોને સસ્પેન્ડ કરવાના નિર્ણય બાદ આ વિવાદ વકર્યો છે.
સ્પીકરને પદ પરથી હટાવવાની બંધારણીય જોગવાઈ
ભારતીય બંધારણની કલમ 94 અને લોકસભાના કાર્યપદ્ધતિના નિયમ 200 હેઠળ સ્પીકરને હટાવવાની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
- લેખિત નોટિસ: કોઈપણ સભ્યે લોકસભાના સેક્રેટરી જનરલને લેખિતમાં પ્રસ્તાવની નોટિસ આપવી પડે છે.
- 14 દિવસનો સમય: નોટિસ આપ્યા બાદ ચર્ચા માટે ઓછામાં ઓછા 14 દિવસનો સમય આપવો અનિવાર્ય છે.
- ન્યુનતમ સમર્થન: આ પ્રસ્તાવને સ્વીકારવા માટે ગૃહના ઓછામાં ઓછા 50 સભ્યોનું સમર્થન હોવું જરૂરી છે.
- અધ્યક્ષતા પર પ્રતિબંધ: જ્યારે સ્પીકર વિરુદ્ધ અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ પર વિચારણા ચાલતી હોય, ત્યારે તેઓ પોતે ગૃહની અધ્યક્ષતા કરી શકતા નથી.
- નિર્ણાયક બહુમતી: પ્રસ્તાવ પસાર થવા માટે ગૃહના તત્કાલીન સભ્યોની બહુમતી હોવી આવશ્યક છે.
ઇતિહાસમાં અત્યાર સુધીની સ્થિતિ
લોકસભાના ઇતિહાસ પર નજર કરીએ તો સ્પીકર વિરુદ્ધ અત્યાર સુધીમાં ત્રણ મુખ્ય અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવો લાવવામાં આવ્યા છે, પરંતુ એક પણ સફળ રહ્યો નથી:
- 18 ડિસેમ્બર, 1954: પ્રથમ સ્પીકર જી.વી. માવલંકર સામે પ્રસ્તાવ લવાયો, જે ગૃહ દ્વારા ફગાવી દેવાયો હતો.
- 24 નવેમ્બર, 1966: હુકમ સિંહ સામે પ્રસ્તાવ લવાયો, જે 50 સભ્યોના સમર્થનના અભાવે નિષ્ફળ ગયો હતો.
- 15 એપ્રિલ, 1987: બલરામ જાખડ સામેનો પ્રસ્તાવ ચર્ચા બાદ ફગાવી દેવામાં આવ્યો હતો.
ઉપરાંત, અગાઉ નીલમ સંજીવ રેડ્ડી (1967), જી.એમ.સી. બાલયોગી (2001) અને મીરા કુમાર (2011) સામે પણ નોટિસોની ચર્ચા થઈ હતી, પરંતુ તે ક્યારેય અમલમાં આવી નહોતી.