Motion Sickness Remedies: બસ, કાર કે પહાડી રસ્તાઓ પર મુસાફરી કરતી વખતે ઊલટી થવી, ચક્કર આવવા અને ગભરામણ થવી જેવી સમસ્યાઓને કારણે ઘણી વખત આખી સફર મુશ્કેલ બની જાય છે. ખાસ કરીને લાંબી મુસાફરી દરમિયાન આ તકલીફ વધુ પરેશાન કરી શકે છે. આ સમસ્યાને મોશન સિકનેસ (Motion Sickness) કહેવામાં આવે છે. જોકે, મુસાફરી પહેલાં કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખવામાં આવે તો આ તકલીફને ઘણી હદ સુધી ઓછી કરી શકાય છે. ચાલો જાણીએ મુસાફરી દરમિયાન ઊલટી અને ચક્કરથી બચવા માટે કઈ 5 બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ.
મોશન સિકનેસ શું છે અને કેમ થાય છે?
મોશન સિકનેસ એવી સ્થિતિ છે જેમાં મુસાફરી દરમિયાન વ્યક્તિને ઊબકા, ઊલટી, ચક્કર, પરસેવો થવો અને અસ્વસ્થતા અનુભવાય છે. આવું ત્યારે થઈ શકે છે જ્યારે આંખો અને શરીરના સંતુલનને સમજવામાં મદદ કરતી આંતરિક કાનની પ્રણાલી મગજને ગતિ વિશે અલગ-અલગ સંકેતો આપે છે. ઉદાહરણ તરીકે, કારમાં બેસીને મોબાઈલ જોતી વખતે આંખો સ્થિર વસ્તુ પર ધ્યાન આપે છે, જ્યારે શરીર સતત હલનચલન અનુભવે છે. આ તફાવતને કારણે મોશન સિકનેસ થઈ શકે છે.
આ સમસ્યા દરેક વ્યક્તિને એકસરખી રીતે થતી નથી. કેટલાક લોકોને કારમાં તો કેટલાકને બસ, બોટ કે પહાડી રસ્તાઓ પર વધુ તકલીફ થાય છે. પરંતુ કેટલીક સરળ આદતો અપનાવીને મુસાફરીને વધુ આરામદાયક બનાવી શકાય છે.
મુસાફરી દરમિયાન ઊલટી અને ચક્કરથી બચવા માટે કરો આ 5 કામ
મુસાફરી પહેલાં હળવો ખોરાક લો
મુસાફરી શરૂ કરતાં પહેલાં પેટને અનુકૂળ આવે તેવો હળવો ખોરાક લેવો. વધુ પડતો તળેલો, ચરબીયુક્ત કે મસાલેદાર ખોરાક ખાવાથી કેટલાક લોકોને ઊબકા અને પેટમાં અસ્વસ્થતા વધી શકે છે. તેથી ખીચડી, ટોસ્ટ કે અન્ય હળવો ખોરાક પસંદ કરી શકાય છે. લાંબી મુસાફરી દરમિયાન એકસાથે વધુ ખાવાને બદલે થોડા પ્રમાણમાં ખાવું અને પૂરતું પાણી પીવું પણ ઉપયોગી થઈ શકે છે.
આદુ અજમાવી શકો
કેટલાક લોકોને મુસાફરી દરમિયાન આદુની ચા, આદુની ગોળી કે આદુવાળી કેન્ડીથી ઊબકામાં રાહત અનુભવાય છે. જોકે, આદુ દરેક વ્યક્તિમાં અસરકારક સાબિત થાય જ એવું નથી અને તેના ફાયદા અંગેના વૈજ્ઞાનિક પુરાવા મિશ્ર છે. તેથી તેને ઊલટી રોકવાનો ચોક્કસ ઉપાય માનવો નહીં. જો તમે નિયમિત દવાઓ લેતા હો, તો આદુના સપ્લિમેન્ટ્સ લેતાં પહેલાં ડૉક્ટરની સલાહ લેવી યોગ્ય છે.
તાજી હવા લો અને દૂરની વસ્તુઓ તરફ જુઓ
મુસાફરી દરમિયાન ગભરામણ કે ઊબકા થવા લાગે તો શક્ય હોય ત્યાં સુધી તાજી હવા લો. કારમાં સુરક્ષિત રીતે બારી ખોલી શકાય અથવા એર વેન્ટની હવા ચહેરા તરફ રાખી શકાય છે. આ ઉપરાંત, મોબાઈલ કે સીટ તરફ જોવાને બદલે સામે દૂર સ્થિર વસ્તુ અથવા ક્ષિતિજ તરફ નજર રાખો. ધીમે અને સામાન્ય ગતિએ શ્વાસ લેવા પર પણ ધ્યાન આપી શકો છો.
મોબાઈલ જોવાનું અને પુસ્તક વાંચવાનું ટાળો
મુસાફરી દરમિયાન સતત મોબાઈલ સ્ક્રીન જોવી, વીડિયો જોવા કે પુસ્તક વાંચવાથી મોશન સિકનેસની સમસ્યા વધી શકે છે. આવું એટલા માટે થાય છે કે આંખો સ્થિર સ્ક્રીન પર ધ્યાન આપે છે, જ્યારે શરીર વાહનની ગતિ અનુભવે છે. આથી મગજ સુધી પહોંચતા સંકેતોમાં તફાવત ઊભો થઈ શકે છે. તેથી મુસાફરી દરમિયાન મનોરંજન માટે ગીતો સાંભળવા અથવા આંખો બંધ કરીને આરામ કરવો વધુ અનુકૂળ વિકલ્પ બની શકે છે.
યોગ્ય સીટ પસંદ કરો અને વચ્ચે આરામ કરો
કારમાં આગળની સીટ પર બેસવાથી અને બસમાં શક્ય હોય તો આગળની તરફની સીટ પસંદ કરવાથી કેટલાક લોકોને રાહત મળી શકે છે. ટ્રેનમાં બારી પાસેની સીટ પસંદ કરીને બહાર દૂર જોવું મદદરૂપ થઈ શકે છે. સીટ પર માથું શક્ય હોય ત્યાં સુધી સ્થિર રાખવાનો પ્રયાસ કરો. લાંબી મુસાફરી હોય તો વચ્ચે સુરક્ષિત સ્થળે વિરામ લઈને થોડું ચાલવું, તાજી હવા લેવી અને પાણી પીવું પણ ફાયદાકારક છે.
મુસાફરી દરમિયાન વારંવાર ઊલટી થાય તો શું કરવું?
જો આ ઉપાયો અજમાવવા છતાં દર વખતે મુસાફરી દરમિયાન ઊલટી કે ચક્કર આવતા હોય, તો ડૉક્ટર અથવા ફાર્માસિસ્ટની સલાહ લઈ શકાય છે. મોશન સિકનેસ માટે કેટલીક દવાઓ ઉપલબ્ધ છે, પરંતુ તેનાથી ઊંઘ આવવી કે અન્ય આડઅસર થઈ શકે છે. તેથી પોતાની રીતે દવા લેવાને બદલે ઉંમર, અન્ય બીમારીઓ અને લેવામાં આવતી દવાઓને ધ્યાનમાં રાખીને યોગ્ય સલાહ લેવી જરૂરી છે. ખાસ ધ્યાન રાખો કે ચક્કર અથવા ઊલટી વારંવાર થતી હોય, મુસાફરી પૂરી થયા પછી પણ ચાલુ રહેતી હોય અથવા તેની સાથે તીવ્ર માથાનો દુખાવો, બેભાન થવું કે અન્ય અસામાન્ય લક્ષણો દેખાય તો તબીબી તપાસ કરાવો.