Sudden Body Movement During Sleep: રાત્રે શાંતિથી ઊંઘવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હોવ અને અચાનક શરીરમાં આંચકો અનુભવાય તો ઘણીવાર વ્યક્તિ ગભરાઈ જાય છે. ક્યારેક એવું લાગે છે કે જાણે ઊંચાઈ પરથી નીચે પડી રહ્યા હોઈએ અને તરત જ આંખ ખુલી જાય છે. મોટાભાગના લોકોએ જીવનમાં ક્યારેક ને ક્યારેક આવો અનુભવ કર્યો હોય છે. પરંતુ શું ઊંઘમાં આવતો આંચકો સામાન્ય છે કે પછી કોઈ સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાનો સંકેત હોઈ શકે છે? ચાલો જાણીએ તેની પાછળનાં કારણો અને તેનાથી બચવાના ઉપાયો.
ઊંઘમાં અચાનક આંચકો કેમ લાગે છે? જાણો Hypnic Jerk વિશે
ઊંઘતી વખતે શરીરમાં અચાનક આંચકો અનુભવવાની સ્થિતિને મેડિકલ ભાષામાં Hypnic Jerk અથવા Sleep Start કહેવામાં આવે છે. આ એક પ્રકારની અનૈચ્છિક સ્નાયુની હલનચલન છે, જે સામાન્ય રીતે વ્યક્તિ જાગવાની અવસ્થામાંથી ઊંઘ તરફ જઈ રહી હોય ત્યારે થાય છે. આ દરમિયાન હાથ, પગ કે આખા શરીરમાં અચાનક આંચકો આવી શકે છે. ક્યારેક વ્યક્તિને એવું પણ લાગે છે કે તે કોઈ ઊંચાઈ પરથી નીચે પડી રહી છે. મોટાભાગના કિસ્સામાં આ એક સામાન્ય શારીરિક પ્રક્રિયા છે અને તેને ગંભીર બીમારીનું લક્ષણ માનવામાં આવતું નથી. જોકે, કેટલીક આદતોને કારણે આ સમસ્યા વધુ અનુભવાઈ શકે છે.
ઊંઘમાં અચાનક આંચકો આવવાનાં કારણો
ઊંઘ પૂરી ન થવી, સતત થાક અને માનસિક તણાવ આ સમસ્યાના મુખ્ય કારણોમાં સામેલ છે. ખાસ કરીને જ્યારે વ્યક્તિ લાંબા સમય સુધી પૂરતી ઊંઘ લેતી નથી ત્યારે તેની ઊંઘની પ્રક્રિયા પ્રભાવિત થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, દિવસ દરમિયાન વધારે પડતી શારીરિક મહેનત કરવી, ચિંતા કરવી અને રાત્રે સૂતા પહેલાં ચા, કોફી કે એનર્જી ડ્રિંકનું સેવન કરવાથી પણ ઊંઘમાં અચાનક આંચકો આવવાની શક્યતા વધી શકે છે. કેફીન મગજને સક્રિય રાખે છે, જેના કારણે ઊંઘ આવવામાં મુશ્કેલી થઈ શકે છે. મોડી રાત સુધી મોબાઇલ કે લેપટોપનો ઉપયોગ કરવો અને દરરોજ અલગ-અલગ સમયે સૂવાની આદત પણ ઊંઘની ગુણવત્તા બગાડી શકે છે. આ બધા પરિબળો Hypnic Jerkનો અનુભવ વધારી શકે છે.
ક્યારે ઊંઘમાં આંચકો આવવો ચિંતાનો વિષય બની શકે છે?
જો ક્યારેક ઊંઘમાં આંચકો આવે અને ત્યારબાદ ફરી સરળતાથી ઊંઘ આવી જાય તો સામાન્ય રીતે ચિંતા કરવાની જરૂર હોતી નથી. પરંતુ જો વારંવાર આવું થતું હોય, તેના કારણે રાત્રે ઊંઘ તૂટી જતી હોય અથવા દિવસ દરમિયાન સતત થાક અને ઊંઘનો અનુભવ થતો હોય તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.
ખાસ કરીને આંચકા સાથે બેભાન થવું, જીભ કરડાઈ જવી, પેશાબ પર નિયંત્રણ ન રહેવું, શરીરમાં લાંબા સમય સુધી ખેંચાણ રહેવું કે આંચકા પછી ગૂંચવણ અનુભવવી જેવા લક્ષણો દેખાય તો તાત્કાલિક તબીબી તપાસ કરાવવી જરૂરી છે. આવા લક્ષણોને સામાન્ય Hypnic Jerk માનીને અવગણવા નહીં.
ઊંઘમાં અચાનક આંચકો આવવાની સમસ્યા ઘટાડવા શું કરવું?
આ સમસ્યાથી બચવા માટે સૌથી પહેલાં તમારી ઊંઘની દિનચર્યા સુધારવી જરૂરી છે. દરરોજ એક જ સમયે સૂવાની અને સવારે જાગવાની આદત રાખો. પુખ્ત વયના લોકોએ સામાન્ય રીતે દરરોજ 7થી 9 કલાકની ઊંઘ લેવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ.
સાંજ પછી ચા, કોફી અને કેફીનયુક્ત પીણાંનું સેવન ઓછું કરો. સૂવાના ઓછામાં ઓછા એક કલાક પહેલાં મોબાઇલ, ટીવી અને લેપટોપથી અંતર રાખો. દિવસ દરમિયાન હળવી કસરત કરો, પરંતુ સૂવાના સમયની નજીક ભારે કસરત કરવાનું ટાળો.
સૂતા પહેલાં હળવું સ્ટ્રેચિંગ, ઊંડા શ્વાસ લેવાની કસરત અથવા ધ્યાન કરવાથી મનને શાંત રાખવામાં મદદ મળી શકે છે. બેડરૂમનું વાતાવરણ પણ શાંત અને આરામદાયક રાખો.