શેરડીના પાકને વેધકોથી બચાવવા નવસારી કૃષિ યુનિવર્સિટીની નવી માર્ગદર્શિકા; જાણો સંકલિત વ્યવસ્થાપન દ્વારા કેવી રીતે વધારવું ઉત્પાદન

Navsari Agricultural University: ગુજરાતના દક્ષિણ ભાગમાં શેરડી એ મુખ્ય રોકડિયો પાક છે, પરંતુ છેલ્લા કેટલાક સમયથી વેધકોના ઉપદ્રવને કારણે ખેડૂતોને ઉત્પાદનમાં મોટું નુકસાન વેઠવું પડી રહ્યું છે. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે નવસારી કૃષિ યુનિવર્સિટી (NAU) દ્વારા શેરડીના પાકને ડૂંખ, ટોચ, મૂળ અને આંતરગાંઠ વેધકોથી મુક્ત કરવા માટે એક વિસ્તૃત સંકલિત વ્યવસ્થાપન માર્ગદર્શિકા જાહેર કરવામાં આવી છે.

પ્રાથમિક સાવચેતી અને ખેતી પદ્ધતિમાં ફેરફાર

યુનિવર્સિટીના નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, જીવાતોના વિકાસને અટકાવવા માટે ખેતરમાં વધારાના પાણીના નિકાલની યોગ્ય વ્યવસ્થા હોવી અનિવાર્ય છે. ખેડૂતોને સલાહ આપવામાં આવી છે કે શેરડીનો એકથી વધુ વખત બડઘા (Ratoon) પાક લેવો જોઈએ નહીં, કારણ કે તે જીવાતોનું સંવર્ધન કેન્દ્ર બની શકે છે. હંમેશા જીવાતમુક્ત અને પ્રમાણિત બિયારણનો જ આગ્રહ રાખવો જોઈએ.

મોજણી અને ભૌતિક નિયંત્રણ

જીવાતોના ઉપદ્રવને વહેલી તકે ઓળખવા માટે ખેતરમાં પ્રકાશપિંજર (Light Trap) અને ફેરોમોન ટ્રેપ મૂકવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. શેરડીના વિવિધ વેધકોના ઈંડાના સમૂહો દેખાય ત્યારે તેનો હાથથી નાશ કરવો અથવા વાંસમાંથી બનાવેલા બુસ્ટરનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ જેથી કુદરતી પરજીવીઓ સુરક્ષિત રહે. જે છોડમાં ઇયળનો ઉપદ્રવ વધુ હોય તે છોડને ઇયળ સહિત ઉખેડીને નાશ કરવો હિતાવહ છે.

જૈવિક નિયંત્રણ: ટ્રાયકોકાર્ડનો અસરકારક ઉપયોગ

નવસારી કૃષિ યુનિવર્સિટીની જૈવિક નિયંત્રણ પ્રયોગશાળામાં વેધકોના કુદરતી દુશ્મન એવા ટ્રાયકોગામા (Trichogramma) પરજીવીનો ઉછેર કરવામાં આવે છે. આ જૈવિક પદ્ધતિ સૌથી વધુ અસરકારક છે:

• ઉપયોગની રીત: એક હેક્ટર દીઠ 2 થી 3 ટ્રાયકોકાર્ડની જરૂરિયાત રહે છે. આ કાર્ડના 8 ભાગ કરી, તેને 15 × 15 મીટરના અંતરે પાનની નીચેની બાજુએ એવી રીતે સ્ટેપલ કરવા કે જેથી ઈંડા જમીન તરફ રહે અને સીધો સૂર્યપ્રકાશ ન લાગે.
• સાવચેતી: ટ્રાયકોકાર્ડ સવાર કે સાંજના સમયે જ છોડવા. કાર્ડનો ઉપયોગ કરતા પહેલા અને પછીના એક અઠવાડિયા સુધી ખેતરમાં કોઈપણ રાસાયણિક જંતુનાશકનો છંટકાવ કરવો નહીં.

રાસાયણિક વ્યવસ્થાપન અને કાળજી

જો ઉપદ્રવ નિયંત્રણ બહાર જાય અને રાસાયણિક દવાની જરૂર જણાય, તો યુનિવર્સિટીએ ચોક્કસ દવાઓની ભલામણ કરી છે. જેમાં ફિપ્રોનીલ 0.30 ટકા જીઆર (30 કિ.ગ્રા/હેક્ટર) અથવા ક્લોરાન્ટ્રાનીલીપ્રોલ 0.40 ટકા જીઆર (18.75 કિ.ગ્રા/હેક્ટર) રોપણીના એક મહિના બાદ અને પાળા ચઢાવતી વખતે જમીનમાં આપવી જોઈએ. દવાના વપરાશ વખતે લેબલ પર આપેલી સૂચનાઓનું ચુસ્તપણે પાલન કરવું જરૂરી છે.

ખેડૂતોને વધુ વિગતવાર માહિતી અને માર્ગદર્શન માટે તેમના વિસ્તારના ગ્રામસેવક, વિસ્તરણ અધિકારી અથવા જિલ્લા ખેતીવાડી અધિકારીનો સંપર્ક કરવા વિનંતી કરવામાં આવી છે. આ સંકલિત પદ્ધતિઓ અપનાવવાથી ખેડૂતો ઓછા ખર્ચે શેરડીનું ગુણવત્તાયુક્ત અને વધુ ઉત્પાદન મેળવી શકશે.