સ્વામી વિવેકાનંદ પુણ્યતિથિ 2023: 4 જુલાઈ, 2023 એ સ્વામી વિવેકાનંદની પુણ્યતિથિ છે. 121 વર્ષ પહેલા આજના દિવસે એટલે કે 4 જુલાઈ 1902ના રોજ ભારતીય વિચારને સમગ્ર વિશ્વમાં ફેલાવનાર આ મહાપુરુષનું નિધન થયું હતું. ચાલો જાણીએ, સ્વામીજીના જીવનના છેલ્લા દિવસે શું થયું હતું.
4 જુલાઈ, 1902 એ અષાઢ કૃષ્ણ અમાવસ્યાનો દિવસ હતો. સ્વામી વિવેકાનંદ પશ્ચિમ બંગાળના બેલુર મઠમાં હતા. રોજની જેમ સવારે વહેલા જાગી ગયા. રોજિંદા કામમાંથી નિવૃત્ત થયા બાદ ધ્યાન, તપ અને યાત્રાનું કાર્ય પૂર્ણ કર્યું. તે પછી રેસ્ટોરન્ટમાં ગયો. ભોજન વ્યવસ્થા જોઈ અને તેમના શિષ્યોને બોલાવ્યા.
પોતાના હાથે તમામ શિષ્યોના પગ ધોયા. શિષ્યોએ અચકાતાં સ્વામીજીને પૂછ્યું, 'આ શું છે?' સ્વામીજીએ કહ્યું, 'ઈસુ ખ્રિસ્તે પણ પોતાના હાથે શિષ્યોના પગ ધોયા હતા.' શિષ્યોના મનમાં વિચાર આવ્યો, 'તે તેમના જીવનનો છેલ્લો દિવસ હતો.'
આ પછી બધાએ ભોજન લીધું. સ્વામીજીએ થોડો આરામ કર્યો અને બપોરે દોઢ વાગ્યે બધાને હોલમાં બોલાવ્યા. ત્રણ વાગ્યા સુધી સ્વામીજી મનોરંજક શૈલીમાં સંસ્કૃત ગ્રંથ લઘુસિદ્ધાંત કૌમુદીના પાઠ ભણાવતા રહ્યા. ખૂબ હસ્યા. વ્યાકરણ જેવો એકવિધ વિષય મજામાં ફેરવાઈ ગયો. દોઢ કલાક જેટલો સમય પસાર થઈ રહ્યો છે તેનો શિષ્યોને ખ્યાલ પણ ન રહ્યો.
સાંજે સ્વામીજી આશ્રમના પરિસરમાં એકલા ફરતા હતા. તે પોતાની જાતને કહેતો હતો, 'વિવેદાનંદને સમજવા માટે બીજા વિવેકાનંદની જરૂર પડે છે. વિવેકાનંદે કેટલું કામ કર્યું છે તે જાણવા માટે વિવેકાનંદ બનવું પડશે. ચિંતા કરશો નહીં, આવનારા સમયમાં ઘણા વિવેકાનંદ આ દેશની અંદર અવતરશે અને ભારતને ઉંચાઈ પર લઈ જશે.
જ્યારે ગુરુએ વિવેકાનંદને કહ્યું - તમે, તમારા હાડકાં પણ દુનિયાને મદદ કરશે?
સાંજ પછી સ્વામીજી પોતાના રૂમમાં ગયા. તે બારીઓ બંધ કરીને ધ્યાન માં બેસી ગયો. થોડો સમય મંત્રોચ્ચાર કર્યા. બાદમાં ખેલાડીઓએ ઓપનિંગ કર્યું હતું. પલંગ પર સૂઈ જાઓ. અને ઓમનું ઉચ્ચારણ કરતાં આ દુનિયામાંથી વિદાય લીધી.
લગભગ ચાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરમાં ભારતીય વિચારને સમગ્ર વિશ્વમાં ફેલાવનાર આ મહાપુરુષના જીવનની દરેક ક્ષણ સમગ્ર વિશ્વમાં ભારતની ખોવાયેલી ગરિમાને આગળ વધારવા માટે સમર્પિત હતી.
(સત્યેન્દ્ર મજમુદાર લિખિત 'વિવેક ચરિત્ર'માંથી અંશો)