Middle East Crisis Impact on India: વૈશ્વિક શાંતિની આશા પર ફરી એકવાર કાળા વાદળો ઘેરાયા છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને રોકવા માટે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે આયોજિત એકવીસ કલાકની મેરેથોન શાંતિ મંત્રણા કોઈ પણ પરિણામ વિના સમાપ્ત થઈ છે. આ નિષ્ફળતાને કારણે છેલ્લા બે અઠવાડિયાથી અમલમાં રહેલા કામચલાઉ યુદ્ધવિરામનું ભવિષ્ય હવે જોખમમાં મુકાયું છે. જો આ મંત્રણા ફરી શરૂ નહીં થાય, તો પશ્ચિમ એશિયા ફરી એકવાર ભયાનક શસ્ત્રોના અવાજથી ગુંજી ઉઠશે, જેના પરિણામો માત્ર પ્રાદેશિક જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વિશ્વ માટે વિનાશક સાબિત થઈ શકે છે.
માનવતાવાદી સંકટ અને પશ્ચિમ એશિયામાં થયેલું નુકસાન
છેલ્લા એક મહિનાથી વધુ સમયથી ચાલી રહેલા આ સંઘર્ષે માનવતાને ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. ઈરાન અને લેબનોનમાં સૌથી વધુ જાનહાનિ નોંધાઈ છે. પર્શિયન ગલ્ફની સરહદે આવેલા લગભગ દરેક દેશના નાગરિકો મિસાઈલ હુમલાઓનો શિકાર બન્યા છે. શાળાઓ, હોસ્પિટલો અને રહેણાંક વિસ્તારો કાટમાળમાં ફેરવાઈ ગયા છે. આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળ (IMF) ના એક ચોંકાવનારા અહેવાલ મુજબ, આ યુદ્ધને કારણે થયેલા વિનાશ બાદ સમગ્ર પ્રદેશના પુનર્નિર્માણ માટે આગામી 15 વર્ષોમાં અંદાજે $600 બિલિયન (આશરે ₹50 લાખ કરોડ) ના જંગી ભંડોળની જરૂર પડશે.
આર્થિક વિનાશ અને માળખાગત સુવિધાઓ પર હુમલા
આ સંઘર્ષમાં વ્યૂહાત્મક લક્ષ્યોને નિશાન બનાવીને અર્થતંત્રની કમર તોડી નાખવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે:
- ઈરાન: ઈરાનને અત્યાર સુધીમાં $145 બિલિયન (આશરે ₹12 લાખ કરોડ) થી વધુનું સીધું આર્થિક નુકસાન થયું છે. તેના પરમાણુ પાવર પ્લાન્ટ્સ અને અંદાજે 150 નૌકાદળના જહાજોને ભારે ક્ષતિ પહોંચી છે.
- ગલ્ફ દેશો: આરબ રાષ્ટ્રોને $120 બિલિયનથી વધુનું નુકસાન થયું છે. ઈરાને વળતા હુમલામાં દુબઈ, અબુ ધાબી અને કુવૈતના આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ્સ અને પાણી શુદ્ધિકરણના પ્લાન્ટ્સને નિશાન બનાવ્યા હતા.
- અમેરિકાનો ખર્ચ: પેન્ટાગોનના અહેવાલ મુજબ, પહેલા જ મહિનામાં લશ્કરી ખર્ચ $18 બિલિયન થયો છે, અને આગામી કામગીરી માટે વધુ $200 બિલિયનની માંગ કરવામાં આવી છે.
વૈશ્વિક તેલ કટોકટી
આ યુદ્ધે 1970ના દાયકા પછીની સૌથી ગંભીર ઉર્જા કટોકટી ઉભી કરી છે. માર્ચ 2026 ના મધ્યમાં, બ્રેન્ટ ક્રૂડની કિંમત $110 પ્રતિ બેરલને વટાવી ગઈ હતી, જે યુદ્ધ પહેલા માત્ર $75-80 ની આસપાસ હતી.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની નાકાબંધી:
- ઈરાને વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ 'હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ' ને આંશિક રીતે અવરોધિત કર્યો છે.
- દરરોજ આશરે 15 મિલિયન બેરલ તેલની હિલચાલ અટકી ગઈ છે.
- સાઉદી અરેબિયા, ઈરાક, યુએઈ અને કુવૈતની તેલ નિકાસ સ્થગિત થતા વિશ્વભરમાં હાહાકાર મચી ગયો છે.
- યુદ્ધ ક્ષેત્રમાંથી પસાર થતા ટેન્કરો માટેના વીમા પ્રીમિયમમાં 500 ટકાનો તોતિંગ વધારો થયો છે.
ભારત પર સીધી અસર અને વૈશ્વિક મોંઘવારી
ભારત તેની તેલની જરૂરિયાતના 80 ટકા આયાત કરે છે. ક્રૂડ તેલના વધતા ભાવોને કારણે ભારતની ચાલુ ખાતાની ખાધ (CAD) માં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. મોંઘવારીને કાબૂમાં લેવા માટે ભારત સરકારને પેટ્રોલ અને ડીઝલ પરની એક્સાઈઝ ડ્યુટીમાં ઘટાડો કરવાની ફરજ પડી છે.
ખાદ્ય સુરક્ષા અને જીડીપી
તેલના વધતા ભાવને કારણે ટ્રાન્સપોર્ટેશન મોંઘું થયું છે, જેનાથી જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા છે. વૈશ્વિક ખાતર નિકાસના 20 થી 30 ટકા પુરવઠો ખોરવાઈ જવાથી ખેતી પર પણ સંકટ આવ્યું છે. પરિણામે, વર્ષ 2026 માટે વૈશ્વિક GDP વૃદ્ધિનો અંદાજ 3.3 ટકાથી ઘટાડીને 3.0 ટકા કરવામાં આવ્યો છે.