Iran China Secret Oil Deal: અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશો દ્વારા લાદવામાં આવેલા આર્થિક પ્રતિબંધો (Sanctions) વચ્ચે ઈરાને દુનિયાની આંખમાં ધૂળ નાખીને એક નવો જ રસ્તો શોધી કાઢ્યો છે. એક અત્યંત ચોંકાવનારા અને ગુપ્ત દસ્તાવેજ (લીક થયેલા પત્ર) દ્વારા ખુલાસો થયો છે કે ઈરાને ચીન સાથે મળીને એક ખાનગી અને ગુપ્ત તેલ નેટવર્ક તૈયાર કરી લીધું છે, જેના માધ્યમથી તે અબજો ડોલરનું ક્રૂડ ઓઈલ વેચી રહ્યો છે અને અમેરિકાની તમામ કોશિશો પર પાણી ફેરવી રહ્યો છે.
આખો મામલો શું છે?
ઈરાન ઉપર વિશ્વભરમાંથી પરમાણુ કાર્યક્રમ અને અન્ય કારણોસર કડક પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા છે. નિયમો મુજબ કોઈ પણ દેશ ઈરાન પાસેથી ખુલ્લેઆમ ઓઇલ ખરીદી શકતો નથી. આ પ્રતિબંધોનો હેતુ ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થાને તોડી પાડવાનો હતો, જેથી તે આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ સામે ઝૂકી જાય. પરંતુ, ઈરાને હાર માનવાને બદલે એક અંડરગ્રાઉન્ડ એટલે કે ગુપ્ત રસ્તો અપનાવ્યો. તેણે ચીનના સહયોગથી એવું નેટવર્ક બનાવ્યું છે કે જેનાથી અમેરિકી ગુપ્તચર એજન્સીઓ (CIA) અને પ્રતિબંધો પર નજર રાખતી સંસ્થાઓ પણ અજાણ રહી.
લીક થયેલા પત્રથી થયો મોટો ખુલાસો
આ મામલો ત્યારે પ્રકાશમાં આવ્યો જ્યારે ઈરાન અને ચીન વચ્ચેોના વ્યવહારો દર્શાવતી કેટલીક અત્યંત ગુપ્ત આંતરિક ફાઇલો અને પત્રો લીક થઈ ગયા. આ દસ્તાવેજો દર્શાવે છે કે- ઈરાને ચીનની અંદર જ કેટલાક મુખ્ય ઓઇલ ટર્મિનલ અને મોટા સ્ટોરેજ વિસ્તારો પર અઘોષિત નિયંત્રણ મેળવી લીધું છે. આ ટર્મિનલનો ઉપયોગ ઈરાની ટેન્કરોમાંથી ગેરકાયદેસર રીતે તેલ ખાલી કરવા અને તેને ચીનની રિફાઇનરીઓ સુધી પહોંચાડવા માટે થાય છે.
આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં શેડો ફ્લીટ (Shadow Fleet) એટલે કે એવા જહાજોનો ઉપયોગ થાય છે જે પોતાના ટ્રેકર્સ (GPS) બંધ કરીને રાત્રે કે સમુદ્રના ઊંડાણમાં તેલની હેરાફેરી કરે છે.
ચીનની ભૂમિકા શું છે?
ચીન હંમેશાં સત્તાવાર રીતે એમ જ બતાવે છે કે તે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓ અને નિયમોનું પાલન કરે છે. પરંતુ વાસ્તવિકતા અલગ છે. ચીનને પોતાની ઊર્જા (Energy) જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે સસ્તું તેલ જોઈએ છે.
- ઈરાન વૈશ્વિક બજાર કિંમત કરતા ઘણા ઓછા ભાવે ચીનને તેલ આપે છે.
- ચીની સરકારે આંખ આડા કાન કરીને ખાનગી રિફાઇનરીઓ અને ટ્રેડર્સને આ સોદાઓ છૂટથી કરવા દીધા છે.
- આનાથી ચીનને સસ્તું તેલ મળે છે અને ઈરાનને પોતાની લથડતી અર્થવ્યવસ્થાને ટકાવી રાખવા માટે જરૂરી નાણાં મળી રહે છે.
અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશો માટે મોટો ઝટકો
અમેરિકા અને તેની સહયોગી એજન્સીઓ માટે આ એક ખૂબ મોટો ફટકો છે. વોશિંગ્ટન દ્વારા એવું માનવામાં આવતું હતું કે ઈરાન પર નાખવામાં આવેલા આર્થિક પ્રતિબંધો એટલા સચોટ છે કે ઈરાનનું ઓઇલ વેચાણ લગભગ શૂન્ય થઈ જશે. પરંતુ ઈરાન અને ચીનની આ ગુપ્ત જુગલબંદીએ સાબિત કરી દીધું છે કે વૈશ્વિક રાજકારણમાં જ્યારે સ્વાર્થની વાત આવે છે, ત્યારે મોટા દેશો પ્રતિબંધોને કાગળના ટુકડા જેવા બનાવી દે છે.
આગળ શું થશે?
આ ખુલાસો સામે આવ્યા બાદ વોશિંગ્ટન અને યુરોપિયન યુનિયનમાં હડકંપ મચી ગયો છે. આગામી સમયમાં અમેરિકા ચીનની આ ખાનગી રિફાઇનરીઓ અને ઈરાની જહાજો પર વધુ કડક પ્રતિબંધો લાદવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. જો કે, નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે દરિયાઈ વિશાળ સીમાઓ અને ગુપ્ત નેટવર્ક હોવાને કારણે આ ગેરકાયદેસર તેલના વેપારને સંપૂર્ણપણે રોકવું અમેરિકા માટે લોઢાના ચણા ચાવવા સમાન સાબિત થશે.