Kutch Rail Kranti: ગુજરાતના કચ્છ જિલ્લામાં રેલવે માળખાગત સુવિધાઓ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે જ્યાં ગાંધીધામનો હાઇટેક લોકોશેડ અને નવનિર્મિત ભુજ સ્ટેશન માલવાહક અને પેસેન્જર રેલ સેવાઓને નવી ગતિ આપવા જઈ રહ્યું છે. આ પ્રોજેક્ટ્સ માત્ર માલવાહક નેટવર્કને મજબૂત બનાવી રહ્યા નથી પરંતુ કચ્છના અર્થતંત્ર અને રોજગાર પર પણ સીધી અસર કરી રહ્યા છે.
ગાંધીધામનો હાઇટેક લોકોશેડ
ગાંધીધામ જંક્શન નજીક બનેલા નવા ડીઝલ લોકોશેડની ગણતરી ભારતીય રેલવેની સૌથી આધુનિક સુવિધાઓમાં થાય છે. તે મુખ્યત્વે GE/Wabtecના શક્તિશાળી ડીઝલ-ઇલેક્ટ્રિક એન્જિન, જેમ કે WDG-4G ક્લાસ લોકોમોટિવ્સની સેવા અને જાળવણી કરે છે, જે 4,500થી 6,000 હોર્સપાવર સુધીના હોય છે અને કોલસો, સિમેન્ટ, અનાજ, ખાતર અને લોખંડ વહન કરતી ભારે માલગાડીઓને બંદરો અને માલગાડી કોરિડોર સુધી લઈ જાય છે.
આ લોકોશેડ લગભગ 250 Wabtec એન્જિનને સેવા આપવા માટે વિકસાવવામાં આવ્યો છે અને આ માટે કંપની અને ભારતીય રેલવે વચ્ચે લાંબા ગાળાના જાળવણી કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં ઓવરહોલ, સ્પેર સ્ટોરેજ, રિમોટ મોનિટરિંગ અને પાર્ટસ સપ્લાય જેવી વ્યવસ્થાઓનો સમાવેશ થાય છે. આનાથી ડેડિકેટેડ ફ્રેઇટ કોરિડોર પર એન્જિન નિષ્ફળતાની ઘટનાઓમાં ઘટાડો થવાની અને ફ્રેઇટ ટ્રેન કામગીરીની વિશ્વસનીયતામાં વધારો થવાની અપેક્ષા છે. તે જ સમયે ગાંધીધામ-કચ્છ ક્ષેત્રમાં 24 કલાક કાર્યરત ટેકનિકલ અને સહાયક સ્ટાફના કારણે રોજગારીની તકોમાં પણ વધારો થયો છે.
ભુજ સ્ટેશનનો ભવ્ય નવો દેખાવ
કચ્છનું પ્રવેશદ્વાર ગણાતું ભુજ રેલવે સ્ટેશન અમૃત ભારત સ્ટેશન યોજના હેઠળ સંપૂર્ણપણે કાયાકલ્પિત થવાનું છે. પશ્ચિમ રેલવેના અમદાવાદ ડિવિઝનના પ્રોજેક્ટનો ખર્ચ લગભગ 200 કરોડ રૂપિયા છે અને લગભગ 75 ટકા કામ પૂર્ણ થઈ ગયું છે જેમાં નવા સ્ટેશન બિલ્ડિંગ, આધુનિક વેઇટિંગ એરિયા, કર્બ્સ અને ફૂટ ઓવરબ્રિજ જેવી સુવિધાઓનો સમાવેશ થાય છે જેનો ઉદ્દેશ્ય મુસાફરોને એરપોર્ટ જેવી સુવિધાઓ પૂરી પાડવાનો છે.
ભુજ-નલીયા મીટર ગેજ લાઇનને બ્રોડગેજમાં રૂપાંતરિત કર્યા પછી, નલિયાથી જખૌ બંદર સુધી 28.88 કિમીની નવી બ્રોડગેજ લાઇન નાખવામાં આવી રહી છે જે કચ્છના દૂરના વિસ્તારોને રાષ્ટ્રીય રેલ નેટવર્ક સાથે જોડશે. આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ 13 નવા સ્ટેશનોનો પ્રસ્તાવ છે, જેનો સીધો લાભ લગભગ 16 લાખની વસ્તીને મળશે અને આ પ્રદેશમાં અવરજવર અને નાના શહેરોની કનેક્ટિવિટીમાં મોટો ફેરફાર આવશે.
માલ પરિવહન અને બંદર જોડાણ
કચ્છ પ્રદેશના ઔદ્યોગિક વિકાસમાં રેલવેની ભૂમિકા સતત મજબૂત બની રહી છે. ગાંધીધામ વિસ્તારમાં એપ્રિલ અને ઓક્ટોબર 2025 વચ્ચે આશરે 1.727 મિલિયન મેટ્રિક ટન ઔદ્યોગિક મીઠું અને 10.586 મિલિયન મેટ્રિક ટન કન્ટેનર લોડિંગ નોંધાયું હતું જે ઝડપથી વિકસતા ઔદ્યોગિક અને લોજિસ્ટિક્સ હબ તરીકેની તેની સ્થિતિ દર્શાવે છે.
ગાંધીધામમાં હાઇટેક લોકોશેડમાં ઉત્પાદિત શક્તિશાળી માલવાહક લોકોમોટિવ્સ કંડલા અને મુન્દ્રા જેવા મુખ્ય બંદરો પર માલ પરિવહનને સરળ અને ઝડપી બનાવી રહ્યા છે, જ્યારે ભુજ ખાતેનું નવું સ્ટેશન આ પ્રદેશમાં વેપાર, પર્યટન અને સ્થાનિક મુસાફરો માટે વધુ સારી કનેક્ટિવિટી અને સુવિધાઓ પ્રદાન કરશે. રેલવે અધિકારી વેદ પ્રકાશ (ડીઆરએમ , પશ્ચિમ રેલવે)ના જણાવ્યા અનુસાર, આ બંને પ્રોજેક્ટ પશ્ચિમ રેલવે માટે વ્યૂહાત્મક રીતે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે, જે ફ્રેઇટ કોરિડોરની વિશ્વસનીયતા અને કચ્છના એકંદર વિકાસને નવી દિશા આપશે.