Junagadh: સૌરાષ્ટ્રની ધરતી પર જૂનાગઢ સ્થિત ગિરનારની તળેટીમાં ભવનાથ મહાદેવના સાનિધ્યમાં મહાશિવરાત્રિના મેળાનો ભવ્ય પ્રારંભ થયો છે. "ભજન, ભોજન અને ભક્તિ"ના ત્રિવેણી સંગમ સમાન આ મેળામાં દેશભરના વિવિધ અખાડાઓમાંથી સાધુ-સંતો અને દિગંબર નાગા સાધુઓનું આગમન થતા સમગ્ર તળેટી "હર હર મહાદેવ" અને "જય ગિરનારી"ના નાદથી ગુંજી ઉઠી છે.
અખાડાઓનું આગમન અને ધર્મધજાનું પૂજન
મેળાની પરંપરા મુજબ, પંચ દશનામ જૂના અખાડા, આહવાન અખાડા અને અગ્નિ અખાડા સહિતના પ્રમુખ અખાડાઓના સાધુઓએ વાજતે-ગાજતે ભવનાથમાં પ્રવેશ કર્યો છે. મુખ્ય મંદિરે ધર્મધજાના પૂજન અને રોહણ સાથે મેળાની સત્તાવાર શરૂઆત થઈ છે. હજારોની સંખ્યામાં સાધુઓએ પોતાની 'રાવટીઓ' (તંબુ) અને ધૂણીઓ સ્થાપી દીધી છે, જે ભક્તો માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની છે.
નાગા સાધુઓ અને ધૂણી દર્શન
ભવનાથના મેળાનું સૌથી મોટું આકર્ષણ અહીં પધારેલા દિગંબર સાધુઓ છે.શરીર પર ભસ્મ લગાવીને, જટાધારી સ્વરૂપે પધારેલા સાધુઓ મેળામાં પોતાના પરંપરાગત શસ્ત્રો જેવા કે ત્રિશૂળ અને તલવાર સાથે શિવભક્તિમાં લીન જોવા મળે છે. સાધુ-સંતો પોતાની રાવટીઓમાં પવિત્ર અગ્નિ (ધૂણી) ધખાવે છે. ભક્તો આ ધૂણીના દર્શન કરી સંતોના આશીર્વાદ મેળવે છે. મધરાતે અહીં વાગતા શંખ અને ડમરુનો અવાજ વાતાવરણને અલૌકિક બનાવે છે.
અન્નક્ષેત્રો અને લોક ડાયરો
યાત્રિકો માટે તળેટીમાં સેંકડો અન્નક્ષેત્રો શરૂ કરવામાં આવ્યા છે, જ્યાં 24 કલાક ગરમાગરમ પ્રસાદ પીરસવામાં આવે છે. રાત્રિના સમયે યોજાતા સંતવાણી અને લોક ડાયરામાં ગુજરાતના નામી કલાકારો શિવભજનની રમઝટ બોલાવે છે, જેનો લાખો શ્રદ્ધાળુઓ લાભ લઈ રહ્યા છે.
મહાશિવરાત્રિનું મુખ્ય આકર્ષણ: શાહી રવેડી
- મેળાના અંતિમ દિવસે એટલે કે મહાશિવરાત્રિની મધ્યરાત્રિએ ભવ્ય 'શાહી રવેડી' નીકળશે.
- આ શોભાયાત્રામાં તમામ અખાડાના સાધુઓ પોતપોતાના નિશાન અને પાલખી સાથે જોડાશે.
- રવેડી ભવનાથ મંદિર પહોંચ્યા બાદ તમામ સાધુઓ પવિત્ર મૃગી કુંડમાં શાહી સ્નાન કરશે.
શાહી રવેડીનો રૂટ (શોભાયાત્રા)
મહાશિવરાત્રિની રાત્રે અંદાજે 9:00 વાગ્યાની આસપાસ સાધુ-સંતોની ભવ્ય રવેડી નીકળે છે. રવેડીનો પ્રારંભ પંચ દશનામ જૂના અખાડાથી થાય છે. જૂના અખાડાથી નીકળીને આ રવેડી ભવનાથ તળેટીના મુખ્ય માર્ગો પર ફરે છે, જેમાં અલગ-અલગ અખાડાના સાધુઓ પોતપોતાના ધર્મધજા (નિશાન), પાલખી અને શસ્ત્રો સાથે જોડાય છે. હાથી, ઘોડા, બેન્ડવાજા, શંખનાદ અને નાગા સાધુઓના અંગ કસરતના દાવપેચ આ રવેડીને અદભૂત બનાવે છે.
મૃગી કુંડ સ્નાનનો સમય
રવેડી આખા મેળા વિસ્તારમાં ભ્રમણ કર્યા બાદ મોડી રાત્રે (મધ્યરાત્રિએ) અંદાજે રાત્રે 12:00 થી 1:00 વાગ્યાની વચ્ચે (મહાશિવરાત્રિની મુખ્ય રાત) ભવનાથ મહાદેવના મંદિર પહોંચે છે.
સૌથી પહેલા અખાડાના ઈષ્ટદેવની પાલખીને સ્નાન કરાવવામાં આવે છે, ત્યારબાદ સાધુ-સંતો કુંડમાં શાહી સ્નાન કરે છે. આ સ્નાન બાદ જ ભગવાન ભવનાથની મહાપૂજા અને આરતી થાય છે.
મૃગી કુંડની રહસ્યમય માન્યતા
મૃગી કુંડ સાથે વર્ષો જૂની એક અત્યંત લોકપ્રિય માન્યતા જોડાયેલી છે. લોકવાયકા છે કે સ્નાન માટે કુંડમાં ઉતરેલા સાધુઓમાંથી અમુક સાધુઓ ક્યારેય બહાર આવતા નથી, તેઓ અદ્રશ્ય થઈ જાય છે. માનવામાં આવે છે કે સિદ્ધ પુરુષો અને અશ્વત્થામા જેવા અમર આત્માઓ આ કુંડમાં સ્નાન કરી અદ્રશ્ય માર્ગે ગિરનારની ગુફાઓમાં ચાલ્યા જાય છે. એવી શ્રદ્ધા છે કે આ દિવસે નવ નાથ અને ચોર્યાસી સિદ્ધો પણ ગુપ્ત સ્વરૂપે સ્નાન કરવા પધારે છે.
વહીવટી તંત્રની સુરક્ષા વ્યવસ્થા
જૂનાગઢ પોલીસ અને વહીવટી તંત્ર દ્વારા લાખોની ભીડને જોતા ચુસ્ત બંદોબસ્ત ગોઠવવામાં આવ્યો છે:
CCTV અને ડ્રોન: સમગ્ર મેળા વિસ્તારનું ડ્રોન અને સીસીટીવી કેમેરા દ્વારા મોનિટરિંગ કરવામાં આવી રહ્યું છે.
ST બસ સુવિધા: યાત્રિકોને લાવવા-લઈ જવા માટે વધારાની એસ.ટી. બસો દોડાવવામાં આવી છે.
પ્લાસ્ટિક મુક્ત મેળો: ગિરનારની પ્રાકૃતિક સુંદરતા જાળવવા માટે તંત્ર દ્વારા 'પ્લાસ્ટિક મુક્ત મેળો' અભિયાન પણ ચલાવવામાં આવી રહ્યું છે.
સાધુ-સંતોની આરોગ્યની કાળજી
મહાશિવરાત્રીના મેળા શરૂ થયા પૂર્વે સાધુ સંતો ઉપરાંત ઉતારા મંડળના સંચાલકો અને સ્વયંસેવકોના આરોગ્યની કાળજી લેવામાં આવી રહી છે. આજે વહીવટી તંત્રની 3 આરોગ્ય ટીમ સાધુ સંતોના ધુણા અને આશ્રમમાં જઈ હેલ્થ ચેકઅપ કર્યું હતું. ઉપરાંત મહાશિવરાત્રીના મેળામાં ભોજન સેવા માટે આવતા ઉતારા મંડળો ના સંચાલકો અને સ્વયંસેવકોનું પણ હેલ્થ ચેકઅપ કરવામાં આવ્યું હતું.
આ સંદર્ભે આરોગ્ય અધિકારી ડો. રવિ ડેડાણીયાએ જણાવ્યું હતું કે, મહાશિવરાત્રીનો મેળો શરૂ થયા પૂર્વે સાધુ સંતો, ઉતારા મંડળના સંચાલકો સ્વયંસેવકો વગેરેની આરોગ્ય તપાસ કરવામાં આવી હતી, જેમાં બ્લડ પ્રેશર અને સુગર લેવલ એટલે કે ડાયાબિટીસનું પણ ચેકઅપ કરવામાં આવ્યું હતું. ઉપરાંત આવશ્યકતા મુજબ જરૂરી પ્રાથમિક સારવાર અને દવાઓ પણ આપવામાં આવી હતી. સાથે જ આશ્રમો અખાડામાં અન્ય આરોગ્યલક્ષી કાળજી રાખવા માટે જરૂરી માહિતી આપવામાં આવી હતી.
ઉલ્લેખનીય છે કે, મહાશિવરાત્રીના મેળામાં ભાવિકોને જરૂરી આરોગ્ય સેવાઓ મળી રહે તે માટે મહાશિવરાત્રીના મેળા વિસ્તાર, પાર્કિંગ, ગીરનાર સીડીઓ સહિત જુદી જુદી જગ્યાએ હંગામી દવાખાનાઓ પણ ઊભા કરવામાં આવ્યા છે.