Cancer Therapy: કેન્સર જેવી જીવલેણ બીમારીની સારવારમાં અત્યારે કિમોથેરાપીનો ઉપયોગ વ્યાપક છે, પરંતુ તેની સૌથી મોટી મર્યાદા એ છે કે, તે કેન્સરના કોષોની સાથે શરીરના સ્વસ્થ કોષોને પણ નુકસાન પહોંચાડે છે.
આ પડકારને પહોંચી વળવા માટે ઈન્ડિયન ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી ગાંધીનગર (IITGN) ના સંશોધકોએ એક નવતર 'ડીએનએ-આધારિત નેનોસ્ટ્રક્ચર' તૈયાર કર્યું છે. આ ટેકનોલોજી દ્વારા કેન્સરના કોષોને સચોટ રીતે નિશાન બનાવી શકાય છે, જેનાથી સારવાર વધુ અસરકારક બનશે અને તેની આડઅસરોમાં મોટો ઘટાડો થશે.
વિટામિન E ના ઉપયોગથી સચોટ સારવાર
09 જૂન 2026 ના રોજ જાહેર કરાયેલા આ સંશોધન મુજબ, આઈઆઈટી ગાંધીનગરના નિષ્ણાતોએ 'ડીએનએ ટેટ્રાહેડ્રોન' નામના અત્યંત નાના માળખાનો વિકાસ કર્યો છે. આ માળખામાં વિટામિન E માંથી મેળવેલા 'આલ્ફા-ટોકોફેરોલ સક્સિનેટ' (αT) નામના પરમાણુને જોડવામાં આવ્યો છે.
આ ફેરફારને કારણે આ નેનોસ્ટ્રક્ચર કેન્સરના કોષોની બહારની દીવાલ સાથે મજબૂત રીતે સંપર્ક કરી શકે છે અને કોષોની અંદર અત્યંત ઝડપથી પ્રવેશી શકે છે. પ્રયોગશાળામાં જોવા મળ્યું છે કે, આ મોડિફાઇડ નેનોસ્ટ્રક્ચર્સ સામાન્ય કોષો કરતા કેન્સરના કોષોમાં વધુ માત્રામાં જમા થાય છે.
કેવી રીતે કામ કરે છે આ ટેકનોલોજી?
જ્યારે આ ડીએનએ માળખાં કેન્સરના કોષોની અંદર જાય છે, ત્યારે તે 'રિએક્ટિવ ઓક્સિજન સ્પીસીસ' (ROS) ઉત્પન્ન કરે છે. આનાથી કોષમાં ઓક્સિડેટીવ સ્ટ્રેસ વધે છે, જે કેન્સરના કોષોના ડીએનએ, પ્રોટીન અને મિટોકોન્ડ્રિયાને નુકસાન પહોંચાડે છે. અંતે, આ પ્રક્રિયા કેન્સરના કોષોના કુદરતી મૃત્યુ (Programmed cell death) તરફ દોરી જાય છે. આ રીતે, આ ટેકનોલોજી માત્ર બીમાર કોષોને જ ખતમ કરે છે અને આસપાસના સ્વસ્થ કોષોને કોઈ ગંભીર નુકસાન થતું નથી.
IIT ગાંધીનગરના સંશોધકોએ ટાર્ગેટેડ કેન્સર થેરેપી માટે DNA-આધારિત નેનોસ્ટ્રક્ચર્સ વિકસાવ્યા
— PIB in Gujarat 🇮🇳 (@PIBAhmedabad) June 9, 2026
આ અભ્યાસમાં કેન્સર કોષો સાથે નેનોસ્ટ્રક્ચર્સની ક્રિયાપ્રતિક્રિયા વધારવા માટે વિટામિન Eમાંથી મેળવેલા પરમાણુનો ઉપયોગ દર્શાવવામાં આવ્યો છે.
વાંચો વિગતે: https://t.co/7Wou6oiDby @iitgn pic.twitter.com/ij7JQo1Ddg
સંશોધકોનો આશાવાદ અને ભવિષ્યની યોજના
આઈઆઈટી ગાંધીનગરના બાયોલોજિકલ સાયન્સ એન્ડ એન્જિનિયરિંગ વિભાગના એસોસિએટ પ્રોફેસર ધીરજ ભાટિયાએ જણાવ્યું હતું કે, આ સંશોધન દર્શાવે છે કે કેવી રીતે ચોક્કસ ડિઝાઇન દ્વારા જીવંત તંત્ર સાથેના નેનોસ્ટ્રક્ચરના સંપર્કને નિયંત્રિત કરી શકાય છે.
પ્રોજેક્ટના મુખ્ય લેખક પી. ચિત્રા અને સહ-લેખક ડો. રઘુ સોલંકીના મતે, આ અભ્યાસ ભવિષ્યમાં સુરક્ષિત અને વધુ અસરકારક કેન્સર થેરાપી વિકસાવવામાં માર્ગદર્શક બનશે. જોકે, હાલમાં આ સંશોધન લેબ સ્તરે સફળ રહ્યું છે અને ભવિષ્યમાં તેના પ્રાણીઓ પરના પરીક્ષણો અને ક્લિનિકલ ટ્રાયલ્સ હાથ ધરવામાં આવશે જેથી તેની વ્યાપક ઉપયોગિતા સાબિત કરી શકાય.