Devbhumi Dwarka: ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણના અધિક મહાનિર્દેશક પ્રો. આલોક ત્રિપાઠીના નિર્દેશન હેઠળ ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI)ની અંડરવોટર આર્કિયોલોજી વિંગ (UAW)એ દ્વારકા અને બેટ દ્વારકા ખાતે દરિયા કિનારા અને દરિયા કિનારાના અભિયાનો હાથ ધર્યા છે. આ અગાઉ ફેબ્રુઆરી 2025માં દ્વારકા ખાતે હાથ ધરવામાં આવેલા સંક્ષિપ્ત ફિલ્ડવર્કના સિલસિલામાં છે.
દ્વારકા ઐતિહાસિક, પુરાતત્વીય અને સાંસ્કૃતિક દ્રષ્ટિકોણથી એક મહત્વપૂર્ણ સ્થળ છે. પ્રાચીન સાહિત્યમાં દ્વારકાનો ઉલ્લેખ હંમેશા સંશોધનનો વિષય રહ્યો છે. તે ભારતના સાંસ્કૃતિક ઈતિહાસનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ રહ્યો છે. તેના મહત્વને ધ્યાનમાં રાખીને ભૂતકાળમાં પણ ઇતિહાસકારો અને પુરાતત્વવિદો દ્વારા દ્વારકાની શોધ અને સંશોધન કરવામાં આવ્યું છે.
પુરાતત્વવિદો દ્વારા પસંદ કરેલ વિસ્તારની શોધ કરવામાં આવી હતી અને મહત્વની વિશેષતાઓના ફોટોગ્રાફ લેવામાં આવ્યા હતા.હાલની પાણીની અંદરની તપાસ અને ફિલ્ડવર્ક પુરાતત્વની આ શાખામાં પુરાતત્વવિદોને તાલીમ આપવા ઉપરાંત ડૂબી ગયેલા પુરાતત્વીય અવશેષોની શોધ, દસ્તાવેજ અને અભ્યાસ કરવાનો છે. આયોજિત અભ્યાસનો હેતુ કાંપ, પુરાતત્વીય અને દરિયાઈ થાપણોના વૈજ્ઞાનિક પૃથ્થકરણ દ્વારા પુનઃપ્રાપ્ત કરાયેલી વસ્તુઓની પ્રાચીનતાની ખાતરી કરવાનો પણ છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે, ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI)ની અંડરવોટર આર્કિયોલોજી વિંગ (UAW)એ 2005થી 2007 સુધી વ્યવસ્થિત પુરાતત્વીય તપાસ હાથ ધરી હતી. દ્વારકામાં આ પુરાતત્વીય તપાસ, દરિયાકિનારે અને દરિયા કિનારે બંને મહત્વના બહાર આવ્યા હતા.વર્તમાન અભ્યાસમાં ઓખામંડળના વિસ્તૃત વિસ્તારને આવરી લેવાનું આયોજન છે. પુરાતત્ત્વવિદોની ટીમો સાઇટના ઇતિહાસને સમજવા માટે આ વિસ્તારમાં અન્ય સંભવિત સાઇટ્સ શોધી રહી છે.
દેશના વિવિધ ભાગોમાંથી પસંદ કરાયેલા 9 પુરાતત્વવિદોનું જૂથ ચાલી રહેલી તપાસમાં ભાગ લઈ રહ્યું છે. અંડરવોટર આર્કિયોલોજી વિંગની પ્રવૃત્તિઓનો ખર્ચ કરવા માટે તેઓને પાણીની અંદર પુરાતત્વના ક્ષેત્રમાં પણ તાલીમ આપવામાં આવી રહી છે. ટીમમાં ભાગ લેનારા ડાઇવર્સમાં અંડરવોટર આર્કિયોલોજી વિંગના આસિસ્ટન્ટ સુપરિન્ટેન્ડીંગ પુરાતત્વવિદ્ ડૉ. અપરાજિતા શર્મા સહિત ત્રણ મહિલા ડાઇવર્સનો પણ સમાવેશ થાય છે. જ્યારે પૂનમ વિંદ, મદદનીશ અધિક્ષક પુરાતત્વવિદ્ અને ડૉ. રાજકુમારી બાર્બીના, મદદનીશ પુરાતત્વવિદ્. નિયામક ઉત્ખનન અને સંશોધન હેમસાગર એ. નાઈક પણ ખોદકામ સાથે સંકળાયેલા છે. આ ટીમ દેશના સૌથી અનુભવી અંડરવોટર આર્કિયોલોજિસ્ટ હેઠળ તેમનો સર્વે કરી રહી છે.