IIMA Healthcare Summit 2026: ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેનેજમેન્ટ અમદાવાદ (IIMA) ના કેમ્પસ ખાતે તારીખ 22 ઓગસ્ટ 2026 ના રોજ ત્રીજી IIMA હેલ્થકેર સમિટ નું સફળતાપૂર્વક આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ વર્ષની સમિટની મુખ્ય થીમ "હેલ્થકેરમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) નો પ્રસાર" (Advancing AI in Healthcare) રાખવામાં આવી હતી.
આ ખાસ પ્રસંગે મુખ્ય અતિથિ તરીકે ઉપસ્થિત રહેલા કેન્દ્રીય આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ તથા રસાયણ અને ખાતર રાજ્ય મંત્રી અનુપ્રિયા પટેલે ભારતીય ફાર્મા ઉદ્યોગને નવો દિશાનિર્દેશ આપ્યો હતો. તેમણે આહ્વાન કર્યું હતું કે, ભારતીય ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગે હવે માત્ર ‘વિશ્વની ફાર્મસી’ તરીકે ઓળખાવાને બદલે ‘વિશ્વની પ્રયોગશાળા (લેબોરેટરી)’ બનવા તરફ આગળ વધવું પડશે.
હેલ્થકેર વ્યવસ્થાપનમાં AI બનશે મોટું બળ
પોતાના મુખ્ય સંબોધનમાં મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, ભારત જેવા વિશાળ વસ્તી અને ભૌગોલિક વિવિધતા ધરાવતા દેશમાં દરેક નાગરિક સુધી સમાન આરોગ્ય સુવિધાઓ (Universal Health Coverage) પહોંચાડવી એ એક મોટો પડકાર છે. આ પરિસ્થિતિમાં ટેકનોલોજીનો સ્વીકાર કરવો એ અમારી મુખ્ય પ્રાથમિકતા છે અને આ ક્ષેત્રે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) એક ચાવીરૂપ બળ તરીકે સાબિત થશે. તે આપણા ડોકટરો, વૈજ્ઞાનિકો અને સંશોધકોને વિશાળ માત્રામાં રહેલી માહિતીનું વિશ્લેષણ કરવામાં અને દર્દીઓને સમયસર યોગ્ય સારવાર પૂરી પાડવામાં મદદ કરશે. જો કે, તેમણે ભવિષ્યમાં સુરક્ષિત અને જવાબદાર AI ના ઉપયોગની દિશામાં આગળ વધવા પર ખાસ ભાર મૂક્યો હતો.
સંશોધન અને સંશોધનાત્મક વિકાસ માટે સરકારી પહેલો
સરકારના પ્રયાસો વિશે વાત કરતા મંત્રીએ માહિતી આપી કે મંત્રાલય દ્વારા શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને ફાર્મા ઉદ્યોગો વચ્ચે તાલમેલ વધારવા માટે અનેક પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. ફાર્મા-મેડટેક સેક્ટરમાં નવીન સંશોધનોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે રૂપિયા 5,000 કરોડ ના નાણાકીય બજેટ સાથેની PRIP (Promotion of Research and Innovation in Pharma-MedTech Sector) યોજના અને નેશનલ બાયોફાર્મા મિશન સક્રિય ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે. દેશમાં હવે માત્ર અન્યત્ર શોધાયેલી દવાઓનું સસ્તા દરે ઉત્પાદન કરવાને બદલે નવીન શોધખોળ આધારિત પ્રગતિ મેળવવાનો સ્પષ્ટ ઉદ્દેશ્ય છે. આયુષ્માન ભારત ડિજિટલ મિશન જેવા મજબૂત ડિજિટલ પાયા પર હવે હેલ્થ સ્ક્રીનિંગ, રોગચાળાની દેખરેખ અને દર્દીઓની રિમોટ મોનિટરિંગ જેવી સક્ષમતાઓ વિકસાવવામાં આવશે.
ઐતિહાસિક લોન્ચિંગ: ‘ઇન્ડિયન ફાર્મા આર્કાઇવ્ઝ’ અને દિવ્ય પુસ્તકનું વિમોચન
આ પ્રસંગે કેન્દ્રીય મંત્રી અનુપ્રિયા પટેલના હસ્તે ભારતીય ફાર્મા ઉદ્યોગના 125 વર્ષથી વધુ ના ભવ્ય ઇતિહાસને સાચવતા પ્રથમ ડિજિટલ પોર્ટલ 'ઇન્ડિયન ફાર્મા આર્કાઇવ્ઝ' (Indian Pharma Archives) નું ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું. આ પોર્ટલને પ્રોફેસર ચિન્મય તુમ્બેના નેતૃત્વમાં IIMA આર્કાઇવ્ઝ દ્વારા ઇન્ડિયન ફાર્માસ્યુટિકલ એલાયન્સ (IPA) ના સહયોગથી તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે, જે સંશોધકો, વિદ્યાર્થીઓ અને ભવિષ્યના લીડર્સ માટે જ્ઞાનનો ભંડાર સાબિત થશે. આ સાથે જ, ભારતના કોવિડ-19 રસી વિકાસના ઇતિહાસને આલેખતું પુસ્તક "ફ્રોમ લેબ્સ ટુ જેબ્સ" (From Labs to Jabs) પણ વિમોચિત કરાયું હતું. આ પુસ્તક આઈઆઈએમએના પ્રોફેસર રાજેશ ચંદવાની અને પ્રોફેસર રંજન કુમાર ઘોષ તથા વિનીતા સિંઘવાની સતિજા દ્વારા સહ-લેખિત છે.
વૈશ્વિક સ્તરે ભારતીય ફાર્મા ક્ષેત્રનું ભવિષ્ય
IIMA ના ડિરેક્ટર પ્રોફેસર ભરત ભાસ્કરે સ્વાગત પ્રવચનમાં જણાવ્યું હતું કે, એક અહેવાલ મુજબ વૈશ્વિક સ્તરે એઆઈ હેલ્થકેર માર્કેટ વર્ષ 2030 સુધીમાં 868 અબજ યુએસ ડોલર સુધી પહોંચવાની ધારણા છે અને સમગ્ર હેલ્થકેર માર્કેટ 5% ના વાર્ષિક વિકાસ દર (CAGR) થી આગળ વધશે. ભારત આ ક્રાંતિકારી પરિવર્તનમાં અગ્રેસર ભૂમિકા ભજવવા માટે સજ્જ છે.
IIMA બોર્ડ ઓફ ગવર્નર્સના ચેરમેન અને ઝાયડસ લાઇફસાયન્સિસના ચેરમેન પંકજ પટેલે જણાવ્યું હતું કે, ટેકનોલોજીની પ્રગતિ વચ્ચે આપણે નૈતિક મૂલ્યો અને સમાન હિસ્સેદારીને પણ પ્રાથમિકતા આપવી પડશે. આ સમિટમાં દેશભરમાંથી 500 થી વધુ ઉદ્યોગ સાહસિકો, સંશોધકો અને હેલ્થકેર પ્રોફેશનલ્સ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા અને એઆઈ ફ્રન્ટિયર પર કામ કરતા પ્રગતિશીલ સ્ટાર્ટઅપ્સનું પ્રદર્શન પણ યોજાયું હતું.