Cooking Oil Price Drop: તહેવારોની સિઝન પહેલાં સામાન્ય જનતાને મોંઘવારીથી રાહત આપવા માટે કેન્દ્ર સરકારે એક મોટો નિર્ણય લીધો છે. સરકારે કાચા અને રિફાઇન્ડ ખાદ્ય તેલ (સોયાબીન, પામ અને સૂર્યમુખી) પરની કસ્ટમ્સ ડ્યૂટીમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કર્યો છે. નાણા મંત્રાલય દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા નોટિફિકેશન અનુસાર, આ નવા ફેરફારો 24 સપ્ટેમ્બરથી લાગુ કરવામાં આવ્યા છે. આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ આગામી તહેવારો દરમિયાન ખાદ્ય તેલના ભાવને નિયંત્રણમાં રાખવાનો છે.
કયા તેલ પર કેટલી ડ્યૂટી ઘટી?
સરકાર દ્વારા જારી કરાયેલા નોટિફિકેશન મુજબ, કાચા સોયાબીન અને કાચા પામ ઓઇલ પરની બેઝિક કસ્ટમ્સ ડ્યૂટી (BCD) 10%થી ઘટાડીને 5% કરવામાં આવી છે. જ્યારે રિફાઇન્ડ સોયાબીન અને રિફાઇન્ડ પામ ઓઇલ પરની ડ્યૂટી 32.5%થી ઘટાડીને 27.5% કરાઈ છે.
કાચા સૂર્યમુખી તેલ પરની BCD 10%થી ઘટાડીને 0% કરવામાં આવી છે. બીજી તરફ, રિફાઇન્ડ સૂર્યમુખી તેલ પરની ડ્યૂટી 32.5%થી ઘટાડીને 22.5% કરાઈ છે. આ ફેરફાર કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ઓક્ટોબર 2025માં જાહેર કરાયેલા અગાઉના કસ્ટમ્સ ડ્યૂટી નોટિફિકેશનના સંદર્ભમાં કરવામાં આવ્યો છે.
સરકારનો આ નિર્ણય શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?
છેલ્લા એક વર્ષમાં ભારતમાં વેજિટેબલ ઓઇલના ભાવમાં અંદાજે 20% નો વધારો જોવા મળ્યો છે. સપ્ટેમ્બરથી નવેમ્બર દરમિયાન ભારતમાં તહેવારોની સિઝન હોય છે, જેમાં ઘરોમાં મીઠાઈ, નાસ્તા અને તળેલી વસ્તુઓના વપરાશને કારણે ખાદ્ય તેલની માંગમાં નોંધપાત્ર વધારો થાય છે. ગ્રાહકોને આ સમયગાળામાં મોંઘવારીનો સીધો માર ન પડે તે માટે સરકારે ડ્યૂટી ઘટાડવાનું આ પગલું ભર્યું છે.
ભારતની ખાદ્ય તેલ આયાતની સ્થિતિ શું છે?
ભારત વિશ્વમાં વેજિટેબલ ઓઇલની આયાત કરતો સૌથી મોટો દેશ છે. દેશની કુલ ખાદ્ય તેલની માંગમાંથી લગભગ બે તૃતિયાંશ જરૂરિયાત આયાત દ્વારા પૂરી કરવામાં આવે છે. ભારત મુખ્યત્વે મલેશિયા, ઇન્ડોનેશિયા, આર્જેન્ટિના, રશિયા અને યુક્રેનથી પામ, સોયાબીન અને સૂર્યમુખી તેલની આયાત કરે છે. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ અને અલ નીનો જેવી ગ્લોબલ વોર્મિંગ સંબંધિત આબોહવાની ઘટનાઓને કારણે સપ્લાય ચેન ખોરવાતા વૈશ્વિક સ્તરે તેલના ભાવમાં ઉછાળો આવ્યો હતો.
ખેડૂતો અને વૈશ્વિક બજાર પર શું અસર થશે?
સરકારના આ નિર્ણયમાં ગ્રાહકોની સાથે સ્થાનિક તેલીબિયાં પકવતા ખેડૂતોના હિતોનું પણ ધ્યાન રાખવામાં આવ્યું છે. આયાત ડ્યૂટીમાં 5 ટકાનો ઘટાડો થવાથી સ્થાનિક સોયાબીનના ભાવ સરકાર દ્વારા નિર્ધારિત ટેકાના ભાવથી ઉપર જળવાઈ રહે તેવી શક્યતા છે.
જોકે, નિષ્ણાતોના મતે ભારતમાં ડ્યૂટી ઘટવાથી માંગ વધશે, જેના પરિણામે નિકાસ કરતા દેશોમાં તેલના ભાવમાં વધારો થઈ શકે છે. ખાસ કરીને મલેશિયન પામ ઓઇલ અને અમેરિકન સોયાબીન ઓઇલના ફ્યુચર માર્કેટને આ નિર્ણયથી સપોર્ટ મળી શકે છે. અગાઉ મે 2025 માં સરકારે કાચા ખાદ્ય તેલ પરની ડ્યૂટી ઘટાડીને 10% કરી હતી. તે સમયે વિવિધ સેસ અને સરચાર્જ સાથે કાચા તેલ પર અસરકારક આયાત ડ્યૂટી 16.5% હતી.