Tulsi Vivah 2026 Date and Time: સનાતન ધર્મમાં અત્યંત પવિત્ર ગણાતો તહેવાર એટલે 'તુલસી વિવાહ'. દર વર્ષે કારતક મહિનાના શુક્લ પક્ષની દ્વાદશી તિથિના રોજ દેવી તુલસી (વૃંદા) અને ભગવાન શાલિગ્રામ (શ્રી હરિ વિષ્ણુનું સ્વરૂપ) ના વિવાહનો આ પવિત્ર ઉત્સવ મનાવવામાં આવે છે. દેવઉઠી એકાદશીના દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ 4 મહિનાની યોગનિદ્રામાંથી જાગૃત થાય છે, ત્યારબાદ તુલસી વિવાહના આયોજન સાથે જ લગ્ન સહિતના તમામ માંગલિક કાર્યોનો ફરીથી પ્રારંભ થાય છે. એવી ધાર્મિક માન્યતા છે કે તુલસી વિવાહ કરવાથી ભક્તોને કન્યાદાન કર્યા સમાન મહાન પુણ્યની પ્રાપ્તિ થાય છે અને ઘરમાં સુખ-શાંતિ આવે છે. ચાલો જાણીએ વર્ષ 2026 માં તુલસી વિવાહ ક્યારે છે, તેનું શુભ મુહૂર્ત, પૂજા વિધિ અને પૌરાણિક કથા.
તુલસી વિવાહ 2026 તારીખ
વૈદિક પંચાંગ અનુસાર, કારતક મહિનાના શુક્લ પક્ષની દ્વાદશી તિથિ 21 નવેમ્બર 2026 ના રોજ સવારે 06:31 વાગ્યે શરૂ થશે. આ તિથિનું સમાપન 22 નવેમ્બર 2026 ના રોજ સવારે 04:56 વાગ્યે થશે. સૂર્યોદયની તિથિ અને મુહૂર્તને ધ્યાનમાં રાખતા, વર્ષ 2026 માં તુલસી વિવાહનો પાવન પર્વ 21 નવેમ્બર 2026, શનિવારના રોજ ભક્તિભાવપૂર્વક ઉજવવામાં આવશે.
તુલસી વિવાહ 2026 શુભ મુહૂર્ત
21 નવેમ્બર 2026 ના રોજ પૂજા અને અન્ય શુભ કાર્યો માટેના વિશેષ મુહૂર્ત નીચે મુજબ છે:
- બ્રહ્મ મુહૂર્ત: સવારે 05:13 થી 06:05 સુધી
- પ્રાતઃ સંધ્યા: સવારે 05:39 થી 06:57 સુધી
- અભિજિત મુહૂર્ત: બપોરે 12:03 થી 12:47 સુધી
- વિજય મુહૂર્ત: બપોરે 02:15 થી 02:59 સુધી
- ગોધૂલી મુહૂર્ત: સાંજે 05:54 થી 06:20 સુધી
- સાયાહ્ન સંધ્યા: સાંજે 05:54 થી 07:12 સુધી
- નિશિતા મુહૂર્ત: રાત્રે 12:00 થી 12:52 (22 નવેમ્બર) સુધી
- અમૃત કાળ: વહેલી સવારે 03:36 થી 05:08 (22 નવેમ્બર) સુધી
તુલસી વિવાહ ધાર્મિક મહત્વ
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, તુલસી વિવાહના દિવસથી ચાર મહિના સુધી બંધ રહેલા લગ્ન, ગૃહ પ્રવેશ અને અન્ય માંગલિક કાર્યો ફરી શરૂ થાય છે. આ દિવસથી શુભ કાર્યો માટેનો સમય શરૂ થતો હોવાનું માનવામાં આવે છે. માન્યતા છે કે તુલસી વિવાહની વિધિ કરનારા દંપતીના જીવનમાં સુખ અને સમૃદ્ધિ આવે છે. ખાસ કરીને સંતાન પ્રાપ્તિની ઇચ્છા ધરાવતા દંપતી માટે તુલસીજીનું કન્યાદાન કરવું ફળદાયી માનવામાં આવે છે. તુલસી વિવાહ કરાવવાથી જીવનના કષ્ટો અને પાપોનો નાશ થાય છે તથા મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે એવી પણ ધાર્મિક માન્યતા છે.
તુલસી વિવાહની પૌરાણિક કથા
પૌરાણિક કથા મુજબ, જલંધર નામના શક્તિશાળી રાક્ષસનો વધ માત્ર ત્યારે જ શક્ય હતો, જો તેની પત્ની વૃંદાની અખંડ પતિવ્રતા ભક્તિ તૂટે. દેવતાઓની વિનંતીથી ભગવાન શ્રી વિષ્ણુએ જલંધરનું રૂપ ધારણ કરીને વૃંદાનું સતિત્વ ભંગ કર્યું. આનાથી જલંધર નબળો પડ્યો અને ભગવાન શિવે તેનો વધ કર્યો.
જ્યારે વૃંદાને સત્યની જાણ થઈ, ત્યારે તેણે ક્રોધિત થઈને ભગવાન વિષ્ણુને પથ્થર (શાલિગ્રામ) બની જવાનો શ્રાપ આપ્યો. માતા લક્ષ્મીની વિનંતી બાદ વૃંદાએ ભગવાનને શ્રાપમુક્ત કર્યા અને પોતે સતી થઈ ગઈ. જે જગ્યાએ વૃંદા ભસ્મ થઈ, ત્યાં એક છોડ ઉગી નીકળ્યો જેને ભગવાને 'તુલસી' નામ આપ્યું. ભગવાને વરદાન આપ્યું કે તેમના શાલિગ્રામ સ્વરૂપની પૂજા હંમેશા તુલસી સાથે જ થશે. આથી દર વર્ષે શાલિગ્રામ અને તુલસીજીના વિવાહ કરાવવાની પરંપરા અસ્તિત્વમાં આવી.
તુલસી વિવાહ પૂજા સામગ્રી
- તુલસીનો છોડ અને ભગવાન શાલિગ્રામ
- જળ ભરેલું કળશ અને પાણી વાળું નાળિયેર
- 16 શણગારની વસ્તુઓ (બંગડીઓ, પાયલ, સિંદૂર, મહેંદી, ગળાનો હાર વગેરે)
- લાલ કાપડ (ચુંદડી), હળદરનો ગઠ્ઠો અને પૂજા માટે લાકડાની ચોકી
- પૂજા સામગ્રી (કપૂર, ધૂપ, આંબાના પાન, ચંદન, દીવો વગેરે)
- ઋતુફળ અને શાકભાજી (આમળા, શક્કરિયા, શિંગોડા, સીતાફળ, દાડમ, મૂળા, જામફળ વગેરે)
તુલસી વિવાહની સાચી પૂજા વિધિ અને મંત્ર
- તુલસી વિવાહ બિલકુલ પરંપરાગત હિન્દુ લગ્નની જેમ જ સંપન્ન કરવામાં આવે છે.
- ઘરના આંગણાને સાફ કરી રંગોળી પૂરો અને શેરડીનો મંડપ તૈયાર કરો.
- લાકડાની ચોકી પર તુલસીના છોડની સ્થાપના કરો અને તેમને લાલ ચુંદડી કે સાડી ઓઢાડી 16 શણગાર અર્પણ કરો.
- કળશમાં ગંગાજળ અને નારિયેળ મૂકો. 8 પાંખડીવાળા કમળના પ્રતીક પર શાલિગ્રામજીને બિરાજમાન કરો.
- શાલિગ્રામને તુલસી માતાની જમણી બાજુ સ્થાપિત કરો અને ઘીનો દીવો પ્રગટાવો.
તુલસી વિવાહની પૂજા દરમિયાન નીચે આપેલા મંત્રોનો જાપ કરો
તુલસી પ્રાર્થના
नमस्तुलसि सर्वज्ञे पुरुषोत्तमवल्लभे।
पाहि मां सर्वपापेभ्यः सर्वसम्पत्प्रदायिके॥
તુલસીના નામો/સ્તુતિ
तुलसी श्रीर्महालक्ष्मीर्विद्याविद्या यशस्विनी।
धर्म्या धर्मानना देवी देवीदेवमनःप्रिया॥
પૂજાના અંતે, ઘરના સભ્યો શાલિગ્રામ અને તુલસી માતાને હાથમાં લઈને મંડપની 7 પરિક્રમા કરે છે. લગ્નના મંત્રો અને ગીતો ગાવામાં આવે છે. અંતમાં આરતી કરી ખીર-પૂરીનો પ્રસાદ વહેંચવામાં આવે છે.