Shradh Paksha 2026: હિંદુ ધર્મમાં શ્રાદ્ધ પક્ષ એટલે કે પિતૃ પક્ષને પિતૃઓના સ્મરણ અને તેમના પ્રત્યે શ્રદ્ધા વ્યક્ત કરવાનો પવિત્ર સમય માનવામાં આવે છે. આ સમય દરમિયાન પરિવારના પૂર્વજોની તિથિ અનુસાર શ્રાદ્ધ, તર્પણ અને પિંડદાન જેવી વિધિઓ કરવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર પિતૃ પક્ષ દરમિયાન કેટલીક બાબતો કરવી શુભ માનવામાં આવે છે, જ્યારે કેટલીક બાબતોને ટાળવાની પરંપરા છે. આવી સ્થિતિમાં જો તમે પણ શ્રાદ્ધ પક્ષ દરમિયાન ધાર્મિક નિયમોનું પાલન કરવા માંગો છો, તો જાણો આ દિવસોમાં શું કરવું અને શું ન કરવું.
શ્રાદ્ધ પક્ષમાં શું કરવું?
શ્રાદ્ધ પક્ષમાં પિતૃઓની જે તિથિ હોય તે દિવસે પરંપરા અનુસાર શ્રાદ્ધ, તર્પણ અથવા પિંડદાન કરવું મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. તિથિ પ્રમાણે કરવામાં આવતી આ વિધિ દ્વારા પિતૃઓનું સ્મરણ કરવામાં આવે છે અને તેમની શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.
આ સમય દરમિયાન ગાય, કાગડા અને જરૂરિયાતમંદ લોકોને ભોજન કરાવવાની પરંપરા પણ છે. પોતાની ક્ષમતા પ્રમાણે જરૂરિયાતમંદોને અનાજ, ભોજન, વસ્ત્રો અથવા અન્ય ઉપયોગી વસ્તુઓનું દાન કરી શકાય છે.
શ્રાદ્ધની પરંપરા અનુસાર બ્રાહ્મણોને આદરપૂર્વક ભોજન કરાવી યથાશક્તિ દાન-દક્ષિણા આપવાનું પણ મહત્વ છે. આ ઉપરાંત ઘરમાં પિતૃઓનું સ્મરણ કરીને ગીતા પાઠ અથવા અન્ય ધાર્મિક પાઠ કરી શકાય છે.
શ્રાદ્ધ પક્ષ દરમિયાન ઘરના વડીલોનું સન્માન અને સેવા કરવી પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. ઘરે અથવા તીર્થસ્થળે પોતાની પરંપરા પ્રમાણે તર્પણ વિધિ કરી શકાય છે.
શ્રાદ્ધ પક્ષમાં શું ન કરવું?
ધાર્મિક પરંપરા અનુસાર પિતૃ પક્ષ દરમિયાન લગ્ન, ગૃહપ્રવેશ જેવા મોટા માંગલિક કાર્યો ટાળવામાં આવે છે. આવા શુભ કાર્યો માટે પિતૃ પક્ષ પૂર્ણ થયા બાદનો સમય પસંદ કરવાની પરંપરા છે.
આ દિવસોમાં સાત્વિક ભોજન લેવાની પરંપરા છે, તેથી માંસાહાર અને દારૂ જેવા નશીલા પદાર્થોથી દૂર રહેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. પરિવારની પરંપરા પ્રમાણે કેટલાક લોકો ડુંગળી-લસણ સહિત અમુક ખાદ્ય વસ્તુઓ પણ ટાળે છે.
પિતૃ પક્ષને શાંતિ અને પિતૃ સ્મરણ સાથે જોડવામાં આવે છે, તેથી આ સમય દરમિયાન ક્રોધ, ઝઘડો, અપશબ્દો અને કોઈનું અપમાન કરવાનું ટાળવું જોઈએ. ઘરમાં શાંતિપૂર્ણ વાતાવરણ જાળવવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ.
કેટલાક પરિવારોમાં શ્રાદ્ધ પક્ષ દરમિયાન દાઢી, વાળ અને નખ ન કાપવાની પરંપરા પણ જોવા મળે છે. જોકે, આ નિયમ દરેક પરિવાર અને સંપ્રદાયમાં એકસરખો નથી, તેથી પોતાની કુટુંબ પરંપરાને પ્રાધાન્ય આપવું જોઈએ.
પિતૃ પક્ષ દરમિયાન બિનજરૂરી ખર્ચ, દેખાડો અને અહંકારથી દૂર રહીને પોતાની ક્ષમતા પ્રમાણે દાન-પુણ્ય અને પિતૃ સ્મરણ કરવું વધુ મહત્વનું માનવામાં આવે છે.
શ્રાદ્ધ પક્ષમાં કરવામાં આવતી વિધિઓ અને નિયમો પ્રદેશ, પરિવાર અને સંપ્રદાય પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે. તેથી કોઈ વિશિષ્ટ વિધિ અંગે શંકા હોય તો પરિવારના વડીલ અથવા ધાર્મિક વિદ્વાનની સલાહ લેવી.
Disclaimer: આ લેખમાં આપવામાં આવેલી માહિતી જ્યોતિષીય માન્યતાઓ અને સામાન્ય માહિતી પર આધારિત છે. ગુજરાતી જાગરણ તેની સંપૂર્ણ સચોટતા અથવા વિશ્વસનીયતાની ખાતરી આપતું નથી. કોઈપણ નિર્ણય લેતા પહેલાં સંબંધિત નિષ્ણાતની સલાહ અવશ્ય લો.