Gaya Pitrupaksha Mela: પિતૃ પક્ષ દરમિયાન બિહારના ગયા ખાતે પિંડદાન માટે દેશભરમાંથી મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ પહોંચે છે. ગયા શહેરની પ્રેતશિલા વેદી પિતૃ તર્પણ અને પિંડદાન માટે વિશેષ ધાર્મિક મહત્વ ધરાવે છે. અહીં શ્રદ્ધાળુઓ 676 સીડીઓ ચડીને પહાડી પર આવેલી વેદી સુધી પહોંચે છે. આ સ્થળની ખાસિયત એ છે કે અહીં સત્તૂથી પિંડ બનાવીને પિતરોને અર્પણ કરવાની અને ત્યારબાદ સત્તૂ ઉડાડવાની પરંપરા પણ જોવા મળે છે.
પ્રેતશિલાની 676 સીડીઓ ચડીને પિંડદાન
પિતૃ પક્ષ મેળાના બીજા દિવસે પ્રેતશિલા ખાતે સવારથી જ શ્રદ્ધાળુઓની ભારે ભીડ જોવા મળી. હાથમાં પિંડદાનની સામગ્રી અને મનમાં પૂર્વજોની શાંતિ માટેની પ્રાર્થના સાથે લોકો બ્રહ્મસરોવર તરફ જતા જોવા મળ્યા. સ્નાન અને તર્પણ કર્યા બાદ શ્રદ્ધાળુઓએ પ્રેતશિલાની 676 સીડીઓ ચડીને પહાડી પર આવેલી વેદી પર પિંડદાન કર્યું.
સીડીઓની ચઢાઈ મુશ્કેલ હોવા છતાં પિતરોની મુક્તિ અને શાંતિની ધાર્મિક માન્યતા સાથે મોટી સંખ્યામાં લોકો અહીં પહોંચ્યા. દેશના અલગ-અલગ રાજ્યોમાંથી આવેલા શ્રદ્ધાળુઓના મંત્રોચ્ચારથી સમગ્ર વિસ્તાર ધાર્મિક માહોલથી ગુંજી ઉઠ્યો. ધાર્મિક માન્યતા પ્રમાણે પ્રેતશિલા વેદીનું ખાસ મહત્વ એવા સ્વજનોના પિંડદાન સાથે જોડાયેલું છે જેમનું અકાળે મૃત્યુ થયું હોય. આ જ કારણસર પિતૃ પક્ષ દરમિયાન અહીં દેશ-વિદેશમાંથી લોકો પિંડદાન માટે પહોંચે છે.
સત્તૂથી પિંડ બનાવવાની અનોખી પરંપરા
પ્રેતશિલા ખાતે થતું પિંડદાન અન્ય સ્થળોની સરખામણીએ પોતાની કેટલીક વિશેષ પરંપરાઓ માટે જાણીતું છે. અહીં શ્રદ્ધાળુઓ સત્તૂથી પિંડ તૈયાર કરીને પિતરોને અર્પણ કરે છે. પિંડદાનની વિધિ પૂર્ણ થયા બાદ સત્તૂ ઉડાડવાની પરંપરા પણ કરવામાં આવે છે.
ધાર્મિક આસ્થામાં આ પરંપરાને પિતરોની મુક્તિ અને પ્રેતબાધાથી મુક્તિની કામના સાથે જોડવામાં આવે છે. સ્થાનિક ધાર્મિક જાણકારો પ્રમાણે પ્રેતશિલા સાથે જોડાયેલી માન્યતાઓનો ઉલ્લેખ પ્રાચીન ધાર્મિક ગ્રંથોમાં પણ જોવા મળે છે. વાયું પુરાણમાં આ સ્થળ સાથે ભગવાન બ્રહ્માના યજ્ઞનો ઉલ્લેખ હોવાનું જણાવવામાં આવે છે.
અનેક રાજ્યોમાંથી પહોંચ્યા શ્રદ્ધાળુઓ
પિતૃ પક્ષ દરમિયાન પ્રેતશિલા ખાતે માત્ર બિહાર જ નહીં, પરંતુ અન્ય રાજ્યોમાંથી પણ શ્રદ્ધાળુઓ પહોંચ્યા. ઝારખંડના ધનબાદ, છત્તીસગઢના ખરસિયા અને ઓડિશાના રાઉરકેલા વિસ્તાર સહિત વિવિધ સ્થળોથી પરિવાર સાથે લોકો પિંડદાન કરવા આવ્યા હતા.
કેટલાક પરિવારો દ્વારા 17 દિવસની પિંડદાન વિધિ કરવામાં આવી રહી છે. આ લાંબી ધાર્મિક વિધિની શરૂઆત કેટલાક શ્રદ્ધાળુઓએ પુનપુન નદીથી કરી હોવાનું જણાવ્યું. પરિવારના મુખ્ય યજમાન સાથે અન્ય સભ્યો પણ શ્રાદ્ધ કર્મમાં જોડાયા હતા.
676 સીડીઓ માટે ડોલી-ખટોલીનો સહારો
પ્રેતશિલાની ઊંચી ચઢાઈ વૃદ્ધ અને શારીરિક રીતે અસમર્થ શ્રદ્ધાળુઓ માટે મુશ્કેલ બની શકે છે. આવા લોકો માટે ડોલી અને ખટોલીની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. આસપાસના ગામોના માંઝી પરિવારના આશરે 300 લોકો આ સેવા સાથે જોડાયેલા હોવાનું જણાવાયું છે. ઢકાઈન, ભાગલપુર, ચના, શેરપુર, ચિરૈયાટાંડ અને નિયાજીપુર સહિતના આસપાસના વિસ્તારોમાંથી લોકો ડોલી-ખટોલી લઈને પહોંચ્યા હતા. બે લોકો મળીને શ્રદ્ધાળુને ડોલીમાં બેસાડીને પહાડી પર આવેલી વેદી સુધી લઈ જાય છે. અંતર અને સેવાના આધારે તેના માટે આશરે 600થી 1200 રૂપિયા સુધીનો ચાર્જ લેવામાં આવે છે.
બેરિકેડિંગથી ટ્રાફિક વ્યવસ્થા સરળ
પિતૃ પક્ષ મેળા દરમિયાન પ્રેતશિલા તરફ જતા માર્ગ પર પ્રશાસન દ્વારા ટ્રાફિક વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. રસ્તા પર બેરિકેડિંગ કરીને મોટા વાહનો અને ચાર પૈડાંવાળા વાહનોને નિર્ધારિત સ્થળે રોકવામાં આવે છે. ત્યારબાદ શ્રદ્ધાળુઓને ઓટો અને ઈ-રિક્ષા મારફતે પ્રેતશિલા તરફ મોકલવામાં આવે છે. શ્રદ્ધાળુઓના જણાવ્યા પ્રમાણે આ વ્યવસ્થાને કારણે પ્રેતશિલા તરફ જતા માર્ગ પર ટ્રાફિક જામની સમસ્યા ઓછી જોવા મળી. મેળા વિસ્તારમાં પોલીસ બંદોબસ્ત અને અધિકારીઓની દેખરેખ વચ્ચે પિંડદાનની પ્રક્રિયા પણ સરળતાથી ચાલી રહી છે.
રોપવેનું કામ પૂર્ણ ન થતાં સીડીઓ જ મુખ્ય રસ્તો
પ્રેતશિલા પહાડી પર રોપવેનું નિર્માણ હજુ પૂર્ણ થયું નથી. જેના કારણે પિતૃ પક્ષ મેળા 2026 દરમિયાન શ્રદ્ધાળુઓને રોપવેની સુવિધા મળી રહી નથી. હાલમાં પહાડી પર પહોંચવા માટે 676 સીડીઓ અથવા ડોલી-ખટોલીનો સહારો લેવો પડે છે. રોપવેનું કામ પૂર્ણ થયા બાદ વૃદ્ધ અને શારીરિક રીતે અસમર્થ શ્રદ્ધાળુઓ માટે પ્રેતશિલા સુધી પહોંચવું વધુ સરળ બની શકે છે. હાલ પિતૃ પક્ષ દરમિયાન અહીં પહોંચતા શ્રદ્ધાળુઓ પરંપરાગત રીતે સીડીઓ અને ડોલી-ખટોલી દ્વારા વેદી સુધી જઈને પૂર્વજોના નિમિત્તે પિંડદાન કરી રહ્યા છે.