Pitru Paksha (Shardh) Puja Vidhi 2026: પિતૃ પક્ષને પૂર્વજોના સ્મરણ અને તેમના પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો સમય માનવામાં આવે છે. આ દરમિયાન પરિવારની પરંપરા મુજબ શ્રાદ્ધ, તર્પણ અને દાન કરવામાં આવે છે. પરંતુ કેટલીક વખત શ્રાદ્ધ માટે બ્રાહ્મણ ઉપલબ્ધ ન હોય અથવા તમામ પૂજા સામગ્રી ભેગી કરવી શક્ય ન બને. આવી સ્થિતિમાં પોતાની કુટુંબ પરંપરા અને ક્ષમતા અનુસાર ઘરે સરળ રીતે પિતૃ સ્મરણ અને તર્પણ કરી શકાય છે. 2026માં 26 સપ્ટેમ્બરે પૂર્ણિમા શ્રાદ્ધ છે અને 10 ઓક્ટોબરે સર્વપિતૃ અમાવસ્યા સાથે પૂર્ણ થશે.
પિતૃ પક્ષ 2026 ક્યારે છે?
આ પણ વાંચો
વર્ષ 2026માં 26 સપ્ટેમ્બર, શનિવારે પૂર્ણિમા શ્રાદ્ધ છે. પિતૃ પક્ષનો અંત 10 ઓક્ટોબર, શનિવારે સર્વપિતૃ અમાવસ્યા સાથે થશે. જે પૂર્વજોની શ્રાદ્ધ તિથિ જાણીતી ન હોય અથવા કોઈ કારણસર તેમની નિર્ધારિત તિથિ પર શ્રાદ્ધ ન થઈ શક્યું હોય, તેમના માટે સર્વપિતૃ અમાવસ્યાના દિવસે શ્રાદ્ધ કરવાની પરંપરા ઘણા પરિવારોમાં જોવા મળે છે.
બ્રાહ્મણ ન મળે તો ઘરે શ્રાદ્ધ કરી શકાય?
શ્રાદ્ધની સંપૂર્ણ વિધિમાં સંકલ્પ, તર્પણ, પિંડદાન અને અન્ય ધાર્મિક પ્રક્રિયાઓનો સમાવેશ થઈ શકે છે. પરિવારની પરંપરા પ્રમાણે આ વિધિ માટે બ્રાહ્મણની મદદ લેવામાં આવે છે. પરંતુ કોઈ કારણસર બ્રાહ્મણ ઉપલબ્ધ ન હોય તો પિતૃઓનું શ્રદ્ધાપૂર્વક સ્મરણ કરીને સરળ રીતે તર્પણ અને અન્ન અર્પણ કરી શકાય છે.
આ માટે સવારે સ્નાન કરીને સ્વચ્છ કપડાં પહેરો. ઘરમાં કોઈ સ્વચ્છ અને શાંત જગ્યાએ બેસીને જે પૂર્વજનું શ્રાદ્ધ કરવાનું હોય તેમનું નામ અને તેમની સાથેનો સંબંધ યાદ કરો. મનથી તેમને નમન કરીને પરિવારની પરંપરા મુજબ જળ અર્પણ કરી શકાય છે.
ઓછા સામાનમાં કેવી રીતે કરવું તર્પણ?
જો શ્રાદ્ધ માટે તમામ સામગ્રી ઉપલબ્ધ ન હોય તો સરળ તર્પણ માટે સ્વચ્છ પાણી અને કાળા તલનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. એક સ્વચ્છ પાત્રમાં પાણી લો અને તેમાં થોડા કાળા તલ ઉમેરો. ત્યારબાદ પિતૃઓનું સ્મરણ કરીને પોતાની પરંપરા પ્રમાણે જળ અર્પણ કરો.
જો પરિવારની પરંપરામાં કોઈ વિશેષ મંત્ર અથવા તર્પણની રીત હોય અને તેની જાણકારી હોય તો તે પ્રમાણે વિધિ કરી શકાય છે. મંત્રોની જાણકારી ન હોય તો પોતાની રીતે ખોટા મંત્રોચ્ચાર કરવાનો આગ્રહ રાખવાને બદલે પિતૃઓનું શ્રદ્ધાથી સ્મરણ કરીને જળ અર્પણ કરવું વધુ યોગ્ય રહેશે.
ઘરે સરળ રીતે શ્રાદ્ધ કરવાની રીત
શ્રાદ્ધની તિથિના દિવસે સવારે સ્નાન કરીને તર્પણ માટેની જગ્યા સ્વચ્છ કરો. ત્યારબાદ શાંતિથી બેસીને પિતૃનું ધ્યાન કરો અને તેમનું નામ તથા પરિવાર સાથેનો સંબંધ યાદ કરો. પાણીમાં કાળા તલ ઉમેરીને પરિવારની પરંપરા મુજબ તર્પણ કરો.
જો તમારા પરિવારમાં પિંડદાન કરવાની પરંપરા હોય અને જરૂરી સામગ્રી ઉપલબ્ધ હોય તો તે પરંપરા પ્રમાણે પિંડ તૈયાર કરી શકાય છે. વિવિધ પરંપરાઓમાં ચોખા, તલ, જૌ, દૂધ, ઘી અથવા મધ જેવી સામગ્રીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. જોકે પિંડદાનની રીત દરેક પરિવાર અને સંપ્રદાયમાં અલગ હોઈ શકે છે, તેથી પોતાના કુળની પરંપરાને પ્રાથમિકતા આપવી યોગ્ય છે.
પિતૃઓના નામે ભોજન અને દાન કરો
શ્રાદ્ધના દિવસે સાત્વિક ભોજન બનાવીને તેનો એક ભાગ પિતૃઓના નિમિત્તે અલગ રાખવાની પરંપરા છે. ઘણા પરિવારોમાં ભોજનનો અંશ ગાય, કાગડા અથવા કૂતરાને આપવાની માન્યતા પણ છે. તમારા પરિવારમાં આવી પરંપરા હોય તો તેનું પાલન કરી શકાય છે.
આ ઉપરાંત જરૂરિયાતમંદ વ્યક્તિને ભોજન કરાવવું અથવા પોતાની ક્ષમતા પ્રમાણે અન્ન અને અન્ય ઉપયોગી વસ્તુઓનું દાન કરી શકાય છે. ચોખા, લોટ, દાળ, ફળ, કપડાં જેવી વસ્તુઓનું દાન કરવાની પરંપરા પણ કેટલાક પરિવારોમાં જોવા મળે છે.
શ્રાદ્ધમાં સૌથી જરૂરી શું છે?
પિતૃ પક્ષમાં ધાર્મિક વિધિની સાથે પૂર્વજો પ્રત્યે આદર, સ્મરણ અને કૃતજ્ઞતાને પણ મહત્વ આપવામાં આવે છે. તેથી જો કોઈ કારણસર તમામ સામગ્રી ઉપલબ્ધ ન હોય અથવા બ્રાહ્મણ ન મળી શકે તો ચિંતા કરવાની જરૂર નથી. પોતાની ક્ષમતા અને પરિવારની પરંપરા પ્રમાણે જે શક્ય હોય તે શ્રદ્ધાથી કરી શકાય છે.