Pitru Paksha 2026: પિતૃ પક્ષમાં પિતૃઓને જળ આપતી વખતે ન કરો આ ભૂલ, જાણો તર્પણમાં હાથની સાચી મુદ્રા

Pitru Paksha (Shardh) 2026: પિતૃ પક્ષ દરમિયાન પૂર્વજોના શ્રાદ્ધ અને તર્પણનું વિશેષ મહત્વ માનવામાં આવે છે. આ દરમિયાન પિતૃઓના નિમિત્તે જળ, તલ વગેરે અર્પણ કરવામાં આવે છે. પરંતુ તર્પણ કરતી વખતે માત્ર સામગ્રી જ નહીં, પરંતુ જળ અર્પણ કરવાની રીત પણ મહત્વની માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક પરંપરા અનુસાર હાથના અલગ-અલગ ભાગોને દેવ, પિતૃ અને ઋષિ તીર્થ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા છે. તેથી તર્પણ કરતી વખતે કયા ભાગથી જળ છોડવું તે જાણવું જરૂરી છે.

પિતૃઓને તર્પણ આપતી વખતે કઈ રીતે જળ અર્પણ કરવું?

હિંદુ ધાર્મિક પરંપરામાં પિતૃઓ માટે કરવામાં આવતા તર્પણમાં જળ સાથે કાળા તલનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ઘણી જગ્યાએ કુશા સહિતની સામગ્રીનો પણ ઉપયોગ થાય છે. તર્પણની વિધિમાં હાથની મુદ્રાને ખાસ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે.

માન્યતા અનુસાર, જમણા હાથમાં અંગૂઠા અને તર્જની આંગળી વચ્ચેનો ભાગ ‘પિતૃ તીર્થ’ કહેવાય છે. પિતૃઓને તર્પણ આપતી વખતે આ સ્થાનથી જળ અર્પણ કરવાની પરંપરા છે. એટલે જળને સીધું હથેળીના મધ્ય ભાગમાંથી છોડવાને બદલે અંગૂઠા અને તર્જની વચ્ચેના ભાગમાંથી ધીમે-ધીમે અર્પણ કરવામાં આવે છે.

તર્પણ પહેલાં કુશાની વીંટી બનાવીને અનામિકા આંગળીમાં ધારણ કરવાની પરંપરા પણ જોવા મળે છે. ત્યારબાદ સંકલ્પ કરીને જળ અને કાળા તલ અર્પણ કરવામાં આવે છે. જોકે, અલગ-અલગ સંપ્રદાય અને પરિવારોમાં તર્પણની વિધિમાં થોડો ફેરફાર જોવા મળી શકે છે.

દેવતાઓને જળ અર્પણ કરવાની રીત અલગ છે

પિતૃ તર્પણ અને દેવતાઓને કરવામાં આવતા અર્પણની મુદ્રા એકસરખી માનવામાં આવતી નથી. ધાર્મિક પરંપરામાં જમણા હાથની આંગળીઓના આગળના ભાગને દેવ તીર્થ કહેવામાં આવે છે. તેથી ભગવાનને જળ અથવા પૂજાની અન્ય સામગ્રી અર્પણ કરતી વખતે આંગળીઓના અગ્ર ભાગનો ઉપયોગ કરવાની પરંપરા છે.

આ કારણે પૂજા દરમિયાન ભગવાનને જળ ચઢાવવું અને પિતૃઓને તર્પણ આપવું બંનેમાં હાથની સ્થિતિ અલગ રહે છે. પિતૃ તર્પણમાં પિતૃ તીર્થ અને દેવપૂજામાં દેવ તીર્થનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે.

ઋષિ તીર્થથી દાન કરવાની પરંપરા

ધાર્મિક માન્યતાઓમાં હાથના બીજા એક ભાગને ઋષિ તીર્થ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જમણા હાથમાં કનિષ્ઠા એટલે કે સૌથી નાની આંગળીની નીચેનો ભાગ ઋષિ તીર્થ કહેવાય છે. ઋષિઓને અર્પણ અથવા દાન કરવાની પરંપરામાં આ ભાગનો ઉલ્લેખ મળે છે.

આ રીતે ધાર્મિક વિધિમાં હાથનો કયો ભાગ ઉપયોગમાં લેવાય છે તે પણ એક પ્રતીકાત્મક બાબત માનવામાં આવે છે. જોકે, ચોક્કસ શ્રાદ્ધ વિધિ માટે પોતાના કુળની પરંપરા અથવા સ્થાનિક પુરોહિતની સૂચનાનું પાલન કરવું યોગ્ય રહે છે.

પિતૃ પક્ષ 2026 ક્યારથી શરૂ થશે?

2026માં ભાદરવા સુદ પૂર્ણિમાનું શ્રાદ્ધ 26 સપ્ટેમ્બરે છે, પંચાંગ મુજબ પિતૃ પક્ષનો અંત 10 ઓક્ટોબર, શનિવારે સર્વપિતૃ અમાવસ્યાએ થશે.