Pitru Paksha 2026: હિંદુ ધર્મમાં તહેવારો અને વ્રત માત્ર પૂજા-પાઠ પૂરતા મર્યાદિત નથી. દરેક પર્વ સાથે અનેક ધાર્મિક માન્યતાઓ અને પરંપરાઓ જોડાયેલી છે. પિતૃપક્ષ અને શારદીય નવરાત્રી વચ્ચેનો ક્રમ પણ આવી જ એક પરંપરા છે. પિતૃપક્ષ દરમિયાન પૂર્વજોના સ્મરણ સાથે શ્રાદ્ધ, તર્પણ અને પિંડદાન કરવામાં આવે છે. આ સમય પૂરો થયા બાદ તરત જ માતા દુર્ગાની આરાધનાનું પર્વ શારદીય નવરાત્રી શરૂ થાય છે. ત્યારે સવાલ થાય છે કે પહેલાં પિતૃઓ માટે તર્પણ અને ત્યારબાદ દેવીની પૂજા કરવાની પરંપરા શા માટે છે?
પહેલાં પિતૃઓનું સ્મરણ અને પછી દેવી આરાધના કેમ?
ધાર્મિક માન્યતાઓમાં પિતૃ એટલે કે પૂર્વજોને વિશેષ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. પિતૃપક્ષ દરમિયાન પરિવારના દિવંગત સભ્યોનું સ્મરણ કરીને તેમના માટે શ્રાદ્ધ, તર્પણ અને દાન કરવાની પરંપરા છે. આ રીતે લોકો પોતાના પૂર્વજો પ્રત્યે શ્રદ્ધા અને કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરે છે.
હિંદુ પરંપરામાં પિતૃ કાર્યને પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવ્યું છે. તેથી પિતૃપક્ષ દરમિયાન પહેલાં પૂર્વજોના સ્મરણ અને તર્પણનો સમય આવે છે. પિતૃપક્ષ પૂર્ણ થયા બાદ દેવી-દેવતાઓની આરાધનાનો ક્રમ શરૂ થાય છે અને શારદીય નવરાત્રીમાં માતા દુર્ગાની ઉપાસના કરવામાં આવે છે.
પિતૃપક્ષ પછી જ કેમ આવે છે નવરાત્રી?
પિતૃપક્ષ અને નવરાત્રી વચ્ચેનો આ ક્રમ પંચાંગની તિથિઓ સાથે પણ જોડાયેલો છે. આશ્વિન મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષને પિતૃઓના સ્મરણ અને શ્રાદ્ધ માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. કૃષ્ણ પક્ષની અમાવસ્યા સાથે પિતૃપક્ષનું સમાપન થાય છે.
ત્યારબાદ આશ્વિન શુક્લ પક્ષની પ્રતિપદાથી શારદીય નવરાત્રીનો પ્રારંભ થાય છે. એટલે પંચાંગ પ્રમાણે પહેલા કૃષ્ણ પક્ષમાં પિતૃઓ માટે શ્રાદ્ધ અને તર્પણ કરવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ શુક્લ પક્ષની શરૂઆત સાથે માતા દુર્ગાની આરાધનાનું પર્વ શરૂ થાય છે.
પિતૃપક્ષ બાદ નવી શરૂઆતની માન્યતા
ધાર્મિક માન્યતાઓમાં પિતૃપક્ષને પૂર્વજોના સ્મરણ અને તેમના પ્રત્યે શ્રદ્ધા વ્યક્ત કરવાનો સમય માનવામાં આવે છે. આ સમયગાળો પૂર્ણ થયા બાદ શુક્લ પક્ષ શરૂ થાય છે. ધાર્મિક દૃષ્ટિએ શુક્લ પક્ષને શુભતા અને નવી શરૂઆત સાથે જોડવામાં આવે છે.
શારદીય નવરાત્રી આદ્યશક્તિની ઉપાસનાનું પર્વ છે. નવરાત્રી દરમિયાન માતા દુર્ગાના વિવિધ સ્વરૂપોની પૂજા કરવામાં આવે છે. આ કારણે પિતૃપક્ષ બાદ નવરાત્રીનું આગમન પૂર્વજોના સ્મરણ બાદ શક્તિની આરાધના તરફ આગળ વધતા ધાર્મિક ક્રમ તરીકે જોવામાં આવે છે.
2026માં ક્યારે પૂરો થશે પિતૃપક્ષ?
વર્ષ 2026માં પિતૃપક્ષ 26 સપ્ટેમ્બરથી 10 ઓક્ટોબર સુધી રહેશે. 10 ઓક્ટોબરે સર્વપિતૃ અમાવસ્યા સાથે પિતૃપક્ષનું સમાપન થશે. ત્યારબાદ બીજા જ દિવસે એટલે કે 11 ઓક્ટોબર 2026, રવિવારથી શારદીય નવરાત્રી શરૂ થશે. નવરાત્રી 19 ઓક્ટોબર સુધી ચાલશે.
આ રીતે 2026માં પણ પંચાંગ મુજબ પિતૃપક્ષ બાદ તરત જ શારદીય નવરાત્રીનું આગમન થશે. પહેલા પૂર્વજોના સ્મરણ અને તર્પણનો સમય અને ત્યારબાદ માતા દુર્ગાની આરાધના આ ક્રમ હિંદુ ધાર્મિક પરંપરામાં મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
Disclaimer: આ લેખમાં આપવામાં આવેલી ધાર્મિક માહિતી ધાર્મિક માન્યતાઓ અને પરંપરાઓ પર આધારિત છે. કોઈપણ ધાર્મિક વિધિ અથવા તિથિ સંબંધિત ચોક્કસ માહિતી માટે સ્થાનિક પંચાંગ અથવા જાણકારની સલાહ લેવી.