બ્લડની પણ હોય છે એક્સપાયરી ડેટ? જાણો ડોનેટ કરેલા લોહીને કેટલા દિવસ સુધી દર્દીને ચડાવી શકાય

Donated blood expiry date:રક્તદાનને મહાદાન કહેવામાં આવે છે, કારણ કે એક વ્યક્તિ દ્વારા કરવામાં આવેલું રક્તદાન કોઈ જરૂરિયાતમંદ દર્દીનો જીવ બચાવી શકે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે બ્લડ ડોનેટ કર્યા પછી તેને કેટલા દિવસ સુધી ઉપયોગમાં લઈ શકાય? શું લોહીને પણ અન્ય વસ્તુઓની જેમ એક્સપાયરી ડેટ હોય છે?

હકીકતમાં, ડોનેટ કરેલું લોહી બ્લડ બેંકમાં ચોક્કસ નિયમો અને તાપમાન પ્રમાણે સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે. રક્તમાંથી અલગ-અલગ ઘટકો તૈયાર કરવામાં આવે છે અને દરેક ઘટકની સ્ટોરેજ લાઇફ અલગ હોય છે. ચાલો જાણીએ કે હોલ બ્લડ, રેડ બ્લડ સેલ્સ, પ્લેટલેટ્સ અને પ્લાઝમાને કેટલા સમય સુધી ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે.

ડોનેટ કરેલા લોહીની એક્સપાયરી ડેટ કેટલી હોય છે?

હોલ બ્લડ

હોલ બ્લડ એટલે લોહીના વિવિધ ઘટકોને અલગ કર્યા વગર સંગ્રહિત કરવામાં આવેલું રક્ત. તેને કેટલા દિવસ સુધી રાખી શકાય તે તેમાં વપરાયેલા પ્રિઝર્વેટિવ સોલ્યુશન પર આધાર રાખે છે. સામાન્ય રીતે હોલ બ્લડને લગભગ 21થી 35 દિવસ સુધી ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે.

રેડ બ્લડ સેલ્સ

બ્લડમાંથી રેડ બ્લડ સેલ્સ અલગ કર્યા બાદ તેને યોગ્ય તાપમાનમાં સ્ટોર કરવામાં આવે છે. યોગ્ય પ્રિઝર્વેશન અને સ્ટોરેજની સ્થિતિમાં રેડ બ્લડ સેલ્સને સામાન્ય રીતે 42 દિવસ સુધી ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે. શરીરના વિવિધ ભાગોમાં ઓક્સિજન પહોંચાડવામાં તેની મહત્વની ભૂમિકા હોવાથી તેનો ઉપયોગ અનેક પ્રકારના દર્દીઓ માટે થાય છે.

પ્લેટલેટ્સ

પ્લેટલેટ્સને લાંબા સમય સુધી સાચવી શકાતા નથી. સામાન્ય રીતે તેનો ઉપયોગ 5થી 7 દિવસની અંદર કરવામાં આવે છે. પ્લેટલેટ્સને ખાસ તાપમાનમાં સતત હળવી હિલચાલવાળી મશીનમાં રાખવામાં આવે છે, જેથી તેની ગુણવત્તા જળવાઈ રહે. આટલી ઓછી સ્ટોરેજ લાઇફને કારણે પ્લેટલેટ્સની જરૂરિયાત સતત રહેતી હોય છે.

પ્લાઝમા

પ્લાઝમાને ફ્રીઝ કરીને સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે. યોગ્ય સ્ટોરેજ પરિસ્થિતિમાં તેને લાંબા સમય સુધી સુરક્ષિત રાખી શકાય છે. કેટલીક મંજૂર સ્ટોરેજ પદ્ધતિમાં ફ્રોઝન પ્લાઝમાની ઉપયોગી અવધિ લગભગ એક વર્ષ અથવા તેનાથી વધુ હોઈ શકે છે. ચોક્કસ સમયમર્યાદા સ્ટોરેજ સિસ્ટમ અને લાગુ પડતા નિયમો પર આધાર રાખે છે.

બ્લડને યોગ્ય તાપમાને રાખવું જરૂરી

બ્લડની ગુણવત્તા જાળવવા માટે સ્ટોરેજ તાપમાન ખૂબ મહત્વનું છે. રેડ બ્લડ સેલ્સને સામાન્ય રીતે 2થી 6 ડિગ્રી સેલ્સિયસ વચ્ચે રાખવામાં આવે છે, જ્યારે પ્લેટલેટ્સ અને પ્લાઝમા માટે અલગ સ્ટોરેજ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. તાપમાનમાં યોગ્ય નિયંત્રણ ન રહે તો બ્લડની ગુણવત્તા પર અસર થઈ શકે છે.

એક્સપાયરી ડેટ પછી બ્લડનો ઉપયોગ કેમ ન કરાય?

બ્લડ કમ્પોનન્ટને નિર્ધારિત સમય સુધી જ ઉપયોગમાં લેવા માટે મંજૂરી આપવામાં આવે છે. સમય પસાર થવાની સાથે તેમાં રહેલા કોષોમાં કેટલાક કુદરતી ફેરફારો થઈ શકે છે અને તેની ગુણવત્તા પણ બદલાઈ શકે છે. આ કારણે બ્લડ બેંકમાં દરેક યુનિટ પર કલેક્શન તારીખ અને ઉપયોગ કરવાની છેલ્લી તારીખ જેવી જરૂરી માહિતી નોંધવામાં આવે છે. સમયમર્યાદા પૂરી થયા બાદ તે યુનિટને દર્દીને ચડાવવા માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવતું નથી.

બ્લડ બેંકમાં લોહી કેવી રીતે સાચવવામાં આવે?

રક્તદાન બાદ બ્લડને યોગ્ય પ્રક્રિયા દ્વારા તપાસવામાં આવે છે અને જરૂરિયાત મુજબ તેના અલગ-અલગ ઘટકો તૈયાર કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ દરેક ઘટકને તેની જરૂરિયાત મુજબની સ્ટોરેજ સિસ્ટમમાં રાખવામાં આવે છે. બ્લડ બેંકમાં તાપમાન અને સ્ટોરેજની સ્થિતિ પર સતત નજર રાખવામાં આવે છે. આ વ્યવસ્થાનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે દર્દીને આપવામાં આવતું બ્લડ કમ્પોનન્ટ નિર્ધારિત ગુણવત્તા અને સલામતીના ધોરણોને અનુરૂપ હોય.

રક્તદાન કરવું કેમ મહત્વનું?

લોહીનું કૃત્રિમ ઉત્પાદન કરી શકાતું નથી, તેથી જરૂરિયાતમંદ દર્દીઓ માટે સ્વૈચ્છિક રક્તદાન ખૂબ મહત્વનું છે. અકસ્માત, સર્જરી, પ્રસૂતિ અથવા કેટલીક બીમારીઓ દરમિયાન દર્દીઓને રક્ત અથવા તેના ચોક્કસ ઘટકોની જરૂર પડી શકે છે. એક વ્યક્તિનું રક્તદાન યોગ્ય પ્રક્રિયા દ્વારા એકથી વધુ દર્દીઓ માટે ઉપયોગી બની શકે છે, કારણ કે રક્તમાંથી અલગ-અલગ કમ્પોનન્ટ તૈયાર કરી શકાય છે.

મહત્વની નોંધ: બ્લડ કમ્પોનન્ટની ચોક્કસ સ્ટોરેજ લાઇફ પ્રિઝર્વેટિવ, સ્ટોરેજ સિસ્ટમ અને લાગુ પડતા તબીબી નિયમો પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે. આ માહિતી સામાન્ય જાણકારી માટે છે. રક્ત ચઢાવવાનો નિર્ણય હંમેશા ડોક્ટર અને માન્ય બ્લડ બેંકની તબીબી પ્રક્રિયા અનુસાર જ લેવો જોઈએ.