ટીબી (ક્ષય રોગ) એ માયકોબેક્ટેરિયમ ટ્યુબરક્યુલોસિસ બેક્ટેરિયાના ચેપને કારણે થતો ચેપી રોગ છે. તે મુખ્યત્વે ફેફસાંને અસર કરે છે. પરંતુ, તે આંતરડા, મગજ, હાડકાં અને કિડની જેવા શરીરના અન્ય ભાગોને પણ નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
ડૉક્ટર એસ. કે. સિંહના મતે, શરીરમાં ટીબી રોગ માયકોબેક્ટેરિયમ ટ્યુબરક્યુલોસિસ નામના બેક્ટેરિયાના ચેપને કારણે શરૂ થાય છે.
ટીબીનો ચેપ ખાંસી, છીંક અને વાત કરવાથી ફેલાઈ શકે છે. જ્યારે ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિના મોંમાંથી નીકળતા ટીપાં શ્વાસ દ્વારા સ્વસ્થ વ્યક્તિના શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે.
શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડી જાય ત્યારે ટીબીનું જોખમ વધે છે. ખાસ કરીને, HIV-AIDS ધરાવતા લોકો, ગંભીર કિડની રોગ ધરાવતા લોકો અને વધુ પડતી સ્ટીરોઈડ દવાઓ લેતા દર્દીઓને વધુ જોખમ રહેલું છે.
ટીબીના કિસ્સામાં, દર્દીને ત્રણ અઠવાડિયાથી વધુ સમય સુધી સતત ઉધરસ રહે છે, જે લાળ અને લોહી સાથે હોઈ શકે છે. દર્દીને ખૂબ તાવ, છાતીમાં દુખાવો, ભૂખ ન લાગવી અને ઝડપથી વજન ઘટાડવું જેવી સમસ્યાઓ પણ થઈ શકે છે.
ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ 6 મહિના કે તેથી વધુ સમય સુધી ટીબીની સારવાર કરાવવી પડે છે. સારવારમાં બેદરકારીને કારણે રોગ ફરીથી ગંભીર બની શકે છે.
જો ટીબીની સારવાર ન કરવામાં આવે તો તે દવા પ્રતિરોધક બની શકે છે. આને મલ્ટી-ડ્રગ રેઝિસ્ટન્ટ ટીબી (MDR-TB) કહેવામાં આવે છે.
વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) એ 2030 સુધીમાં વિશ્વને ટીબી મુક્ત બનાવવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે. પરંતુ, આ માટે, ટીબી વિશે જાગૃતિ વધારવાની, વહેલા નિદાન અને સમયસર સારવાર સુનિશ્ચિત કરવાની જરૂર છે.
ટીબીથી બચવા માટે, રોગપ્રતિકારક શક્તિને મજબૂત બનાવવી મહત્વપૂર્ણ છે. આ માટે, સંતુલિત આહાર લેવો, સ્વચ્છતાનું ધ્યાન રાખવું, ભીડવાળા વિસ્તારોમાં માસ્ક પહેરવો અને ટીબી સંક્રમિત લોકો સાથે સંપર્ક ટાળવો મહત્વપૂર્ણ છે.
ટીબીની સારવારમાં, દર્દીની તપાસ કર્યા પછી, ડૉક્ટર ક્ષય રોગ વિરોધી દવાઓ આપે છે, જે ઓછામાં ઓછા 6 મહિના સુધી લેવી જોઈએ. ગંભીર કિસ્સાઓમાં, અદ્યતન સારવારની જરૂર પડી શકે છે.
સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત વધુ માહિતી માટે ગુજરાતી જાગરણ વાંચતા રહો.