આમલીના બીજ સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક હોય છે. અત્યાર સુધી તમે કાચી આમલી, પાકેલી આમલી કે તેના પાન ખાધા જ હશે પરંતુ આમલીની અંદર રહેલ કઠણ બીજને તમે ફેંકી દીધા જ હશે પરંતુ ઘણા રાજ્યોમાં આમલીના બીજને ફેંકી દેવાને બદલે તેને ભેગો કરીને આયુર્વેદિક દવા બનાવવામાં આવે છે.
આમલીમાં મેગ્નેશિયમ, સોડિયમ, ઝિંક, કોપર, પોટેશિયમ, મેંગેનીઝ, આયર્ન જેવા પોષક તત્વો હોય છે. આખી આમલી તેના બીજ, પાંદડા અને છાલ સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક છે.
આમલીના બીજ પુરૂષોને થતા શીઘ્ર સ્ખલનની સમસ્યામાં મદદરૂપ થાય છે. આ માટે 250 ગ્રામ આમલીના બીજને ચાર દિવસ સુધી પાણીમાં પલાળી રાખ્યા પછી છાલ કાઢીને છાંયડામાં સૂકવી દો.બીજ સુકાઈ જાય એટલે આમલીના બીજ લીધા હોય તેટલી જ માત્રામાં ખાંડ ઉમેરો.પછી આમલી અને ખાંડની કેન્ડીને પીસી લો. ત્યાર બાદ આ મિશ્રણમાં ગાયનું ઘી ઉમેરો. આ ચૂર્ણને ચોથા ચમચી સવાર-સાંજ બે વાર દૂધ સાથે ખાઓ. લગભગ દોઢ મહિના સુધી તેનું સેવન કરો.
આમલીના દાણાને શેકી તેની છાલ કાઢીને બીજને પીસી લો. તેનો પાવડર બનાવો અને તેને એક પાત્રમાં બંધ કરો. દરરોજ સવાર-સાંજ દાંત પર પાઉડર ઘસો, આમ કરવાથી પીળા દાંત સફેદ થઈ જશે.
આમલીના બીજમાં ડાયાબિટોજેનિક ગુણ હોય છે જે લોહીમાં સુગર લેવલ ઘટાડે છે.
આમલીના બીજમાં પોલિસેકરાઇડ અને ઝાયલોગ્લુકન ઘટકો હોય છે. આ ગુણધર્મો શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિને વધારે છે. આમલીમાં મોટી માત્રામાં એન્ટીઓક્સીડેન્ટ હોય છે જે શરીરના ઘસારાને પણ ઠીક કરે છે.
આમલીના બીજમાં એન્ટિ-આર્થરાઇટિસ અને એન્ટિ-ઇન્ફ્લેમેટરી ગુણો જોવા મળે છે જે આર્થરાઇટિસનો દુખાવો અને સોજો ઓછો કરવામાં મદદ કરે છે. ડોક્ટરના મતે સવાર-સાંજ એક ચમચી બીજનું ચૂર્ણ ખાવ.
આમલીનો ઉપયોગ વાળને મજબૂત કરવા અને વાળ ખરતા અટકાવવા માટે કરી શકાય છે. આ માટે તમારે આમલીને દસ મિનિટ પાણીમાં પલાળી રાખવાની છે અને પછી આ આમલીના પાણીથી તમારા માથાની માલિશ કરવી પડશે. હવે એક ટુવાલને ગરમ પાણીમાં પલાળીને પાણી નિચોવીને આ ટુવાલને અડધા કલાક માટે માથા પર લપેટી રાખો. તેનાથી માથું ગરમ રહેશે. અડધા કલાક પછી શેમ્પૂ વડે વાળ ધોઈ લો. આ કામ તમારે અઠવાડિયામાં બે વાર કરવાનું છે. આમ કરવાથી વાળ મજબૂત બનશે અને ખરશે નહીં.
આમલી લાલ રક્તકણોને વધારે છે જે નબળાઈ દૂર કરે છે અને યાદશક્તિ વધારે છે. આમલી ભૂખ પણ વધારે છે. જે લોકોને ભૂખ નથી લાગતી તેમને આમલીના રસમાં કાળા મરીનો પાવડર મિક્સ કરીને પીવડાવવો જોઈએ. તેનાથી ભૂખ વધે છે.
આમલીમાં વિટામિન સી હોય છે જે કીટાણુઓ સામે લડવામાં પણ મદદરૂપ છે.