Cricket Rules: ક્રિકેટની મેચ જોતી વખતે તમે ઘણીવાર નોંધ્યું હશે કે ટેસ્ટ ક્રિકેટમાં લાલ રંગનો બોલ જોવા મળે છે, જ્યારે વનડે અને T20 મેચમાં સફેદ રંગના બોલનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. એટલું જ નહીં, ડે-નાઇટ ટેસ્ટ મેચમાં ગુલાબી રંગનો બોલ પણ વપરાય છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે ક્રિકેટમાં અલગ-અલગ ફોર્મેટ માટે બોલનો રંગ કેમ બદલવામાં આવે છે? શું તેની પાછળ માત્ર દિવસ અને રાતનો તફાવત છે કે પછી બોલની બનાવટ અને તેની ખાસિયતો પણ જવાબદાર છે? ચાલો જાણીએ આ ત્રણેય બોલ વચ્ચેનો રસપ્રદ તફાવત.
ટેસ્ટ ક્રિકેટમાં લાલ બોલનો ઉપયોગ કેમ થાય છે?
ટેસ્ટ ક્રિકેટ પરંપરાગત રીતે દિવસના પ્રકાશમાં રમવામાં આવે છે. આ દરમિયાન લાલ રંગનો બોલ બેટ્સમેન, બોલર અને ફિલ્ડર્સને સરળતાથી દેખાય છે. લાલ બોલની ખાસિયત એ છે કે તે લાંબા સમય સુધી પોતાની સ્થિતિ જાળવી રાખી શકે છે. ટેસ્ટ ક્રિકેટમાં એક જ બોલથી લાંબા સમય સુધી રમત રમાતી હોવાથી તેની ટકાઉપણું ખૂબ મહત્વનું છે.
ટેસ્ટ મેચમાં એક ટીમની ઇનિંગ્સ દરમિયાન 80 ઓવર પૂર્ણ થયા પછી અમ્પાયર નવી બોલ લેવાનો વિકલ્પ આપે છે. જોકે ટીમ જૂના બોલથી જ આગળ રમવાનું પસંદ કરી શકે છે. જૂનો થતો બોલ તેની ચમક ગુમાવે છે અને તેની સીમમાં પણ ફેરફાર થાય છે. આ સ્થિતિમાં બોલરોને રિવર્સ સ્વિંગ મેળવવાની તક મળી શકે છે.
વનડે અને T20માં સફેદ બોલ કેમ વપરાય છે?
વનડે અને T20 ક્રિકેટમાં સફેદ બોલનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. તેનું સૌથી મોટું કારણ તેની વિઝિબિલિટી એટલે કે બોલની સ્પષ્ટ દેખાવાની ક્ષમતા છે. આ ફોર્મેટની ઘણી મેચો દિવસ અને રાત્રે બંને સમયે રમાય છે. ખાસ કરીને ફ્લડલાઇટ્સ હેઠળ સફેદ બોલ બેટ્સમેન અને ફિલ્ડર્સને સરળતાથી દેખાય છે.
બીજું કારણ એ છે કે વનડે અને T20માં ખેલાડીઓ રંગીન જર્સી પહેરે છે. સફેદ બોલ રંગીન જર્સી અને લીલા મેદાનની વચ્ચે અલગથી ઓળખી શકાય છે. જોકે સફેદ બોલ પર ધૂળ અને મેદાનની ગંદકી ઝડપથી દેખાવા લાગે છે. તેની ચમક પણ સમય જતાં ઘટી શકે છે.
વનડે ક્રિકેટમાં બંને છેડેથી બોલની સ્થિતિ જાળવવા માટે સામાન્ય રીતે બે નવા સફેદ બોલનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. જ્યારે T20માં એક ઇનિંગ્સ માટે એક જ નવો બોલ આપવામાં આવે છે.
ગુલાબી બોલનો ઉપયોગ ક્યારે અને શા માટે થાય છે?
ક્રિકેટમાં લાલ અને સફેદ બોલ ઉપરાંત ગુલાબી રંગનો બોલ પણ વપરાય છે. તેનો ઉપયોગ ખાસ કરીને ડે-નાઇટ ટેસ્ટ મેચમાં કરવામાં આવે છે. આવી મેચ દિવસના પ્રકાશથી શરૂ થઈને રાત્રે ફ્લડલાઇટ્સ હેઠળ પણ રમાય છે. લાલ બોલ રાત્રિના સમયે ફ્લડલાઇટ્સ હેઠળ સ્પષ્ટ દેખાતો નથી, જ્યારે સફેદ બોલ લાંબા ટેસ્ટ ફોર્મેટ માટે એટલો અનુકૂળ નથી. આ સમસ્યાના ઉકેલ તરીકે ગુલાબી બોલનો ઉપયોગ શરૂ કરવામાં આવ્યો. નવેમ્બર 2015માં ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યૂઝીલેન્ડ વચ્ચે એડિલેડમાં ક્રિકેટ ઇતિહાસની પ્રથમ સત્તાવાર ડે-નાઇટ ટેસ્ટ મેચ રમાઈ હતી. આ મેચમાં ગુલાબી બોલનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
લાલ અને સફેદ બોલની બનાવટમાં શું તફાવત હોય છે?
બંને બોલની બનાવટમાં ચામડું, સીમ અને અંદરના કોર્ક તથા દોરાના લેયર જેવી બાબતો મહત્વની હોય છે. જોકે બંને બોલની બહારની ફિનિશિંગ અને રંગ માટે ઉપયોગમાં લેવાતી પ્રક્રિયામાં તફાવત હોય છે.
લાલ બોલને તેનો પરંપરાગત રંગ આપવા માટે રંગવામાં આવે છે, જ્યારે સફેદ બોલને સફેદ રંગ અને ચમક જાળવવા માટે ખાસ કોટિંગ આપવામાં આવે છે. સફેદ બોલ પર ધૂળ અને ઘાસના ડાઘ ઝડપથી દેખાતા હોવાથી તેની ચમક જાળવવી મુશ્કેલ બની શકે છે.
શું બોલના રંગથી સ્વિંગ પર પણ અસર થાય છે?
હા, બોલની સપાટી અને તેની સ્થિતિ સ્વિંગ પર અસર કરી શકે છે. નવા બોલની ચમક અને સીમ ફાસ્ટ બોલરોને સ્વિંગ મેળવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. જેમ-જેમ બોલ જૂનો થાય છે તેમ તેની સપાટી બદલાય છે અને બોલરો તેની સ્થિતિનો અલગ રીતે ઉપયોગ કરી શકે છે.
જોકે માત્ર રંગના આધારે કોઈ એક બોલ વધુ સ્વિંગ કરે છે એવું કહી શકાય નહીં. હવામાન, ભેજ, પિચ અને બોલની સ્થિતિ પણ સ્વિંગ માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
