CIC Rules: સેન્ટ્રલ ઇન્ફોર્મેશન કમિશન (CIC) દ્વારા ભારતીય ક્રિકેટ નિયંત્રણ બોર્ડ (BCCI) ને લઈને એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક ચુકાદો આપવામાં આવ્યો છે. CIC એ સોમવારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે BCCI માહિતી અધિકાર (RTI) કાયદા હેઠળ 'જાહેર સત્તા' (Public Authority) તરીકે વર્ગીકૃત કરી શકાય નહીં. પંચે પોતાના આદેશમાં જણાવ્યું હતું કે આ ક્રિકેટ બોર્ડ સરકારની માલિકીનું નથી, સરકારના નિયંત્રણ હેઠળ નથી કે ન તો સરકાર દ્વારા તેને મોટા પાયે કોઈ નાણાકીય ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવે છે.
આ સાથે જ, કમિશને એ અપીલને ફગાવી દીધી છે જેમાં એવા કાનૂની જોગવાઈઓ અને સત્તાની વિગતો માંગવામાં આવી હતી કે જેના આધારે BCCI વૈશ્વિક મંચ પર ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને વિવિધ રાષ્ટ્રીય તથા આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ ટુર્નામેન્ટ માટે ખેલાડીઓની પસંદગી કરે છે.
માહિતી કમિશનર પી. આર. રમેશે પોતાના આદેશમાં જણાવ્યું હતું કે, 'BCCI એક ખાનગી સ્વાયત્ત (Autonomous) સંસ્થા છે જે તમિલનાડુ સોસાયટી રજિસ્ટ્રેશન એક્ટ હેઠળ નોંધાયેલી છે. તેથી, તે RTI કાયદાની કલમ 2(h) હેઠળ નિર્ધારિત જાહેર સત્તાની વ્યાખ્યામાં બંધબેસતી નથી. આથી, વર્તમાન કેસના તથ્યો અને સંજોગોને ધ્યાનમાં રાખીને આ કાયદાની જોગવાઈઓ તેના પર લાગુ પાડી શકાય નહીં.'
વર્ષ 2018 થી ચાલી રહેલી કાનૂની લડાઈનો અંત
આ ચુકાદા સાથે જ વર્ષ 2018 થી ચાલી રહેલી કાનૂની અને અધિકારક્ષેત્રની લાંબી લડાઈનો અંત આવ્યો છે. અગાઉના માહિતી કમિશનર એમ. શ્રીધર આચાર્યુલુએ પોતાના એક આદેશમાં BCCI ને RTI કાયદા હેઠળ જાહેર સત્તા જાહેર કરી હતી અને બોર્ડને કેન્દ્રીય જાહેર માહિતી અધિકારીઓની નિમણૂક કરવા આદેશ આપ્યો હતો.
ત્યારબાદ, BCCI આ નિર્ણય સામે મદ્રાસ હાઈકોર્ટના શરણે ગયું હતું. મદ્રાસ હાઈકોર્ટે સુપ્રીમ કોર્ટના વિવિધ ચુકાદાઓ અને પૂર્વધારણાઓને ધ્યાનમાં રાખીને આ કેસ પુનઃ વિચારણા માટે ફરીથી સેન્ટ્રલ ઇન્ફર્મેશન કમિશન (CIC) ને મોકલ્યો હતો.
સરકારના નિયંત્રણ અને નાણાકીય સ્વતંત્રતા પર પંચની સ્પષ્ટતા
પોતાના નવા ચુકાદામાં કમિશને સ્પષ્ટપણે નોંધ્યું છે કે, BCCI કલમ 2(h) હેઠળ સ્થાપિત કાનૂની માપદંડોને પૂર્ણ કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યું છે. આ આદેશમાં જણાવાયું છે કે આ ક્રિકેટ બોર્ડની સ્થાપના ન તો ભારતીય બંધારણ હેઠળ થઈ છે કે ન તો સંસદ અથવા કોઈ રાજ્ય વિધાનસભા દ્વારા પસાર કરાયેલા કોઈ વિશેષ કાયદા દ્વારા તેને બનાવવામાં આવ્યું છે.
પંચે બોર્ડની આંતરિક કામગીરી, તેની નાણાકીય વ્યવસ્થા અને સરકાર સાથેના સંબંધોની વિગતવાર સમીક્ષા કર્યા બાદ મહત્વપૂર્ણ તારણો રજૂ કર્યા છે. CIC એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે BCCI ના વહીવટ, આંતરિક નિર્ણયો અથવા દૈનિક કામગીરીમાં સરકારનો કોઈ સીધો, ઊંડો અથવા વ્યાપક હસ્તક્ષેપ નથી.
આ આદેશમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે BCCI સંપૂર્ણપણે આર્થિક રીતે આત્મનિર્ભર સંસ્થા તરીકે કાર્ય કરે છે અને તેની આવકનો મુખ્ય આધાર મીડિયા રાઇટ્સ, બ્રોડકાસ્ટિંગ ડીલ્સ, વિવિધ સ્પોન્સરશિપ કરારો તેમજ મેચોની ટિકિટોના વેચાણ પરથી આવે છે. કમિશને વધુમાં જણાવ્યું કે કાયદા હેઠળ મળતી કર મુક્તિઓ (Tax Exemptions) અથવા અન્ય વૈધાનિક છૂટછાટોને RTI કાયદા હેઠળ સરકાર તરફથી મળતું 'નોંધપાત્ર ધિરાણ' ગણાવી શકાય નહીં.
શા માટે ઊભો થયો હતો વિવાદ?
આ સમગ્ર વિવાદ એક એવી RTI અરજીથી શરૂ થયો હતો જેમાં પૂછવામાં આવ્યું હતું કે, BCCI એક ખાનગી સંસ્થા હોવા છતાં કયા કાનૂની આધાર અને જોગવાઈ હેઠળ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને રાષ્ટ્રીય ટીમ માટે ખેલાડીઓની પસંદગી કરે છે.