તુલસી વિવાહ 2026 ક્યારે છે? (Tulsi Vivah 2026 Date)
વર્ષ 2026માં તુલસી વિવાહ શનિવાર, 21 નવેમ્બરના રોજ ઉજવવામાં આવશે. હિંદુ પંચાંગ અનુસાર આ દિવસે કારતક મહિનાના શુક્લ પક્ષની દ્વાદશી તિથિ છે. ગુજરાતના પંચાંગ અને દ્રિક પંચાંગમાં પણ 21 નવેમ્બર 2026ના રોજ તુલસી વિવાહ દર્શાવવામાં આવ્યો છે.
તુલસી વિવાહ 2026ની મુખ્ય વિગતો:
તહેવારનું નામ: તુલસી વિવાહ
તારીખ: 21 નવેમ્બર 2026
વાર: શનિવાર
તિથિ: કારતક સુદ બારસ (શુક્લ દ્વાદશી)
લગ્ન કરાવવામાં આવે છે: માતા તુલસી અને ભગવાન શાલિગ્રામ (ભગવાન વિષ્ણુ)
પૂજાનો સમય: સાંજનો ગોધૂલી કાળ
તુલસી વિવાહ 2026નું શુભ મુહૂર્ત (Tulsi Vivah 2026 Shubh Muhurat)
તુલસી વિવાહની પૂજા અને લગ્નવિધિ સામાન્ય રીતે સાંજના પ્રદોષ કાળ અથવા ગોધૂલી મુહૂર્તમાં કરવામાં આવે છે. અમદાવાદના સ્થાનિક પંચાંગ અનુસાર 21 નવેમ્બર 2026ના રોજ સૂર્યાસ્ત સાંજે આશરે 5:54 વાગ્યે થશે.
અમદાવાદ માટે તુલસી વિવાહનો ગોધૂલી મુહૂર્ત:
તારીખ: 21 નવેમ્બર 2026, શનિવાર
ગોધૂલી મુહૂર્ત: સાંજે 5:54 થી 6:20 વાગ્યા સુધી
પ્રદોષ કાળ: સાંજે આશરે 5:54 થી 8:30 વાગ્યા સુધી
કારતક સુદ બારસની તિથિ 21 નવેમ્બરના રોજ સવારે આશરે 6:31 વાગ્યે શરૂ થશે અને 22 નવેમ્બરના રોજ સવારે આશરે 4:56 વાગ્યા સુધી રહેશે.
નોંધ: ઉપર આપેલા સમય અમદાવાદના પંચાંગને ધ્યાનમાં રાખીને છે. શહેર પ્રમાણે સૂર્યાસ્ત અને ગોધૂલી મુહૂર્તમાં ફેરફાર થઈ શકે છે. તેથી પૂજા શરૂ કરતાં પહેલાં તમારા સ્થાનિક પંચાંગ અથવા પરિવારના પુરોહિતની સલાહ લેવી.
શું 20 નવેમ્બરે પણ તુલસી વિવાહ કરી શકાય?
ઘણા પરિવારોમાં દેવઉઠી એકાદશીના દિવસે એટલે કે કારતક સુદ અગિયારસની સાંજે પણ તુલસી વિવાહ કરવાની પરંપરા છે. વર્ષ 2026માં દેવઉઠી એકાદશી શુક્રવાર, 20 નવેમ્બરે છે, જ્યારે તુલસી વિવાહની મુખ્ય પંચાંગ તારીખ 21 નવેમ્બર છે.
કેટલાક પ્રદેશો અને પરિવારોમાં એકાદશીની સાંજે તુલસી વિવાહ કરવામાં આવે છે, જ્યારે અન્ય પરિવારો દ્વાદશીના દિવસે આ વિધિ કરે છે. આથી તમારી કુટુંબ પરંપરા અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે તુલસી વિવાહની પૂજા કરવી યોગ્ય રહેશે.
તુલસી વિવાહ માટે જરૂરી પૂજા સામગ્રી (Tulsi Vivah Puja Samagri)
તુલસી વિવાહની પૂજા માટે લગ્નની જેમ જ વિવિધ સામગ્રીની જરૂર પડે છે. પૂજા પહેલાં આ બધી વસ્તુઓ તૈયાર રાખવાથી વિધિ કરવામાં સરળતા રહે છે.
માતા તુલસીનો છોડ અને કુંડું અથવા તુલસી ક્યારો
ભગવાન શાલિગ્રામ અથવા ભગવાન વિષ્ણુ કે શ્રીકૃષ્ણની મૂર્તિ
શેરડી અને મંડપ બનાવવા માટેની સામગ્રી
લાલ ચુંદડી અથવા સાડી
બંગડીઓ, બિંદી, સિંદૂર અને અન્ય શણગારની વસ્તુઓ
હળદર, કંકુ અને ચોખા (અક્ષત)
ફૂલ, ફૂલહાર અને તુલસીના પાન
ધૂપ, અગરબત્તી અને દીવો
ઘી, કપૂર અને પૂજાની થાળી
નારિયેળ અને સોપારી
ફળ, મીઠાઈ અને નૈવેદ્ય
શ્રીફળ, શેરડી, આમળાં અને અન્ય મોસમી ફળો
પાણીનો કળશ અને પવિત્ર દોરો
આરતી અને પ્રસાદની સામગ્રી
તુલસી વિવાહની પૂજા વિધિ (Tulsi Vivah Puja Vidhi)
તુલસી વિવાહની પૂજા પરંપરાગત હિંદુ લગ્નની જેમ કરવામાં આવે છે. આ દિવસે માતા તુલસીને દુલ્હનની જેમ શણગારવામાં આવે છે અને ભગવાન શાલિગ્રામને વરરાજા તરીકે સ્થાપિત કરવામાં આવે છે. ઘરે તુલસી વિવાહ કરવા માટે નીચે મુજબની વિધિ અનુસરી શકાય છે.
પૂજા સ્થળની સફાઈ અને રંગોળી બનાવો
સૌ પ્રથમ ઘરના આંગણામાં આવેલા તુલસી ક્યારાની અથવા પૂજા સ્થળની સારી રીતે સફાઈ કરો. ત્યારબાદ ત્યાં રંગોળી બનાવી ફૂલો અને દીવાઓથી સજાવટ કરો. તુલસીના કુંડાને લાકડાના પાટલા પર સ્થાપિત કરો.
શેરડીનો મંડપ તૈયાર કરો
તુલસીના છોડની આસપાસ શેરડીનો નાનો મંડપ તૈયાર કરો. મંડપને ફૂલો, આસોપાલવ અને અન્ય શણગારની વસ્તુઓથી સજાવો. શેરડીનો મંડપ તુલસી વિવાહની પરંપરાનો એક ખાસ ભાગ છે.
માતા તુલસીને દુલ્હનની જેમ શણગારો
માતા તુલસીને લાલ કે પીળા રંગની ચુંદડી ઓઢાડો. બંગડીઓ, બિંદી, કંકુ અને અન્ય સુહાગની વસ્તુઓથી શણગાર કરો. ત્યારબાદ ભગવાન શાલિગ્રામ અથવા ભગવાન વિષ્ણુની મૂર્તિને વરરાજા તરીકે તૈયાર કરીને તુલસી માતાની બાજુમાં સ્થાપિત કરો.
ભગવાન ગણેશ અને વિષ્ણુની પૂજા કરો
કોઈપણ શુભ કાર્યની શરૂઆત ભગવાન ગણેશની પૂજાથી કરવામાં આવે છે. તેથી સૌ પ્રથમ ગણેશજીનું સ્મરણ કરો. ત્યારબાદ ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા તુલસીની પૂજા કરીને હળદર, કંકુ, અક્ષત, ફૂલ અને નૈવેદ્ય અર્પણ કરો.
તુલસી અને શાલિગ્રામના લગ્ન કરાવો
ગોધૂલી મુહૂર્તમાં માતા તુલસી અને ભગવાન શાલિગ્રામના પ્રતીકાત્મક લગ્નની વિધિ શરૂ કરો. પરંપરા અનુસાર કન્યાદાન, વરમાળા અને મંગલાષ્ટક કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ પરિવારની પરંપરા પ્રમાણે ફેરા અથવા અન્ય લગ્નવિધિ પૂર્ણ કરવામાં આવે છે.
આરતી અને પ્રસાદનું વિતરણ કરો
લગ્નવિધિ પૂર્ણ થયા બાદ માતા તુલસી અને ભગવાન વિષ્ણુની આરતી ઉતારો. તેમને ફળ, મીઠાઈ અને નૈવેદ્ય અર્પણ કરો. ત્યારબાદ પરિવારના સભ્યો અને ભક્તોમાં પ્રસાદનું વિતરણ કરો.
તુલસી વિવાહનું ધાર્મિક મહત્વ (Tulsi Vivah Significance)
હિંદુ ધર્મમાં તુલસીના છોડને અત્યંત પવિત્ર માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર માતા તુલસી ભગવાન વિષ્ણુને ખૂબ જ પ્રિય છે. તેમને વૃંદા દેવીનું સ્વરૂપ પણ માનવામાં આવે છે. ભગવાન શાલિગ્રામને ભગવાન વિષ્ણુનું સ્વરૂપ ગણવામાં આવે છે.
તુલસી વિવાહના દિવસે માતા તુલસી અને ભગવાન વિષ્ણુના શાલિગ્રામ સ્વરૂપના લગ્ન કરાવવાથી ઘરમાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ આવે છે તેવી ધાર્મિક માન્યતા છે.
આ તહેવારનું બીજું મહત્વ એ છે કે દેવઉઠી એકાદશી બાદ ભગવાન વિષ્ણુની ચાતુર્માસની યોગનિદ્રા પૂર્ણ થયાનું માનવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તુલસી વિવાહ સાથે લગ્ન સહિતનાં માંગલિક કાર્યોની શરૂઆત થાય છે.
સુખ અને સમૃદ્ધિ માટે તુલસી વિવાહ
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર તુલસી વિવાહ કરાવવાથી પરિવારમાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ જળવાઈ રહે છે. ઘણા લોકો આ દિવસે વ્રત રાખે છે અને ભગવાન વિષ્ણુ તથા માતા તુલસીની ભક્તિ કરે છે.
કન્યાદાન જેટલું પુણ્ય મળવાની માન્યતા
હિંદુ પરંપરામાં તુલસી વિવાહ કરાવવાને અત્યંત પુણ્યદાયી કાર્ય માનવામાં આવે છે. એવી ધાર્મિક માન્યતા છે કે તુલસી વિવાહમાં કન્યાદાન કરવાથી કન્યાદાન કરવા સમાન પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.
લગ્નની મોસમની શરૂઆત
દેવઉઠી એકાદશી અને તુલસી વિવાહ બાદ ચાતુર્માસ પૂર્ણ થતો હોવાથી અનેક સ્થળોએ લગ્ન અને અન્ય માંગલિક કાર્યો ફરી શરૂ થાય છે. તેથી તુલસી વિવાહને લગ્નની મોસમની શરૂઆત સાથે પણ જોડવામાં આવે છે.