ડૉ. જયંતિલાલ ભંડારી. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે યુએસ કોંગ્રેસ દ્વારા પસાર કરાયેલા લિન્ડસે ઓ. ગ્રેહામ સેન્ક્શનિંગ રશિયા એન્ડ ઈરાન બિલ, 2026 પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આ બિલ હવે કાયદો બની ગયો છે. તે ટ્રમ્પને રશિયા અને ઈરાન પાસેથી ઓઇલ ખરીદતા દેશો પર 100 ટકા સુધીના ટેરિફ લાદવાનો અધિકાર આપે છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રના આ નિર્ણયની સૌથી વધુ અસર ભારત અને ચીન પર પડશે, કારણ કે આ બંને દેશો રશિયન ઓઇલના સૌથી મોટા ખરીદદાર છે. આ કાયદા હેઠળ ભારતીય ઉત્પાદનો પર 100 ટકા ટેરિફ લાદવામાં આવે છે કે નહીં તે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ પર નિર્ભર રહેશે, જેમની પાસે મુક્તિ આપવાનો અથવા સમયમર્યાદા લંબાવવાનો અધિકાર પણ છે.
આ કાયદાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય રશિયા અને ઈરાનમાં ઉર્જા સ્ત્રોતોમાંથી થતી આવકને મર્યાદિત કરવાનો છે, પરંતુ તે આંતરરાષ્ટ્રીય પુરવઠા શૃંખલાઓ અને વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર પર પણ અનિશ્ચિતતા લાવે છે. આ પરિસ્થિતિ નિઃશંકપણે ભારત માટે આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત પડકારજનક છે. જ્યારે રશિયા ભારતનો સૌથી મોટો ક્રૂડ ઓઇલ સપ્લાયર છે, ત્યારે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ભારતનું સૌથી મોટું નિકાસ બજાર છે. જો યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ભારત પર 100% ટેરિફ લાદે છે, તો તે ભારતીય નિકાસને ગંભીર અસર કરશે.
ટ્રમ્પના આર્થિક અને વેપાર સંરક્ષણવાદી પગલાંથી ભારત માટે આર્થિક અને વેપાર ચિંતાઓ વધી છે. આ પરિસ્થિતિ મુખ્યત્વે યુએસ વેપાર, કૃષિ, બૌદ્ધિક સંપત્તિ અને શ્રમ બજાર સંબંધિત નીતિગત ફેરફારોને કારણે ઊભી થઈ છે. નોંધનીય છે કે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે નોકરી ગુમાવ્યા પછી H-1B અને અન્ય બિન-ઇમિગ્રન્ટ વિઝા ધારકો માટે 60 દિવસનો ગ્રેસ પીરિયડ દૂર કરવાનો પણ પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. વર્તમાન નિયમો હેઠળ, નોકરી ગુમાવનારા વિદેશી કામદારોને યુએસમાં રહેવા અને બીજી નોકરી શોધવા, તેમના વિઝા સ્ટેટસ બદલવા અથવા દેશ છોડવા માટે 60 દિવસનો સમય મળે છે.
જો નવો પ્રસ્તાવ લાગુ કરવામાં આવે છે, તો કર્મચારીનો કાયદેસર નોન-ઇમિગ્રન્ટ દરજ્જો રોજગાર સમાપ્ત થયા પછી તરત જ સમાપ્ત થઈ જશે. આવી સ્થિતિમાં, જો નવી નોકરી મળે તો પણ, કર્મચારીએ યુએસની બહાર મુસાફરી કરવી પડશે અને દૂતાવાસ દ્વારા ફરીથી અરજી કરવી પડશે. આ પગલાની સૌથી વધુ અસર યુએસમાં કામ કરતા ભારતીય આઇટી વ્યાવસાયિકો પર પડશે, જેઓ મોટાભાગે H-1B વિઝા પર આધાર રાખે છે. આ પ્રસ્તાવ ફક્ત H-1B વિઝા પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ L-1, O-1 અને TN જેવી અન્ય વિઝા શ્રેણીઓ પર પણ લાગુ પડે છે.
વ્હાઇટ હાઉસના એક રિપોર્ટમાં ભારત સહિત 40 થી વધુ દેશો પર અમેરિકાના ટેરિફથી બચવા માટે ચીનના ગેરકાયદેસર રી-રૂટિંગ નેટવર્કનો ભાગ હોવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે. જોકે, ભારત સરકારે અમેરિકાના રિપોર્ટમાં લગાવવામાં આવેલા આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે. વર્ક વિઝા પર ત્રણ વર્ષનો પ્રતિબંધ લાદવા માટે યુએસ કોંગ્રેસમાં એક નવું અને અત્યંત કડક બિલ પણ રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. તેના અમલીકરણથી ટેકનોલોજી ક્ષેત્રના ભારતીય વ્યાવસાયિકો પર સીધી અસર પડી શકે છે. નવી દરખાસ્તોમાં $100,000 સુધીની ભારે ફી અને કડક લઘુત્તમ પગાર માપદંડનો સમાવેશ થાય છે. દરખાસ્તોનો હેતુ પરંપરાગત લોટરી-આધારિત પસંદગી પ્રણાલીને દૂર કરવાનો અને ફક્ત ઉચ્ચ પગાર ધરાવતા અને વરિષ્ઠ કર્મચારીઓને પ્રાથમિકતા આપવાનો છે. વધુમાં, વિઝા ધારકોના આશ્રિતો અને પરિવારના સભ્યો માટે ઘણા નિયંત્રણો પ્રસ્તાવિત છે.
યુએસ વહીવટીતંત્રે આયાતી જેનેરિક દવાઓ પર નવી ટેરિફ નીતિ પણ તબક્કાવાર લાગુ કરી છે, જે 1 ઓગસ્ટથી અમલમાં આવશે. આ નીતિ હેઠળ, યુએસ બજારમાં દવાઓના પુરવઠામાં વિક્ષેપ ટાળવા માટે, આયાતી દવાઓ 31 જુલાઈ, 2028 સુધી (પ્રારંભિક બે વર્ષ માટે) ડ્યુટીમાંથી મુક્ત રહેશે. આ પછી, દવાઓના મૂલ્ય પર 100% કસ્ટમ ડ્યુટી લાદવામાં આવશે. આખરે, 1 ઓગસ્ટ, 2029 પછી આ ડ્યુટી મહત્તમ 200% સુધી વધારી દેવામાં આવશે. યુએસ તરફથી વધતા આર્થિક અને વેપાર પડકારો વચ્ચે, ભારતે યુએસ સાથે આગામી દ્વિપક્ષીય વેપાર કરાર (BTA) હેઠળ તેના રાષ્ટ્રીય હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે અત્યંત સતર્ક રહેવું જોઈએ. સંતુલિત અને ઔપચારિક વેપાર કરાર ભારતના મુખ્ય નિકાસ ઉત્પાદનો, જેમ કે ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, રત્નો અને ઘરેણાં, કાપડ, મસાલા અને હસ્તકલા પર યુએસ ટેરિફને શૂન્ય અથવા ન્યૂનતમ સ્તરે ઘટાડી શકે છે. જો કે, આ સમયે, ભારતે યુએસ સંરક્ષણવાદી નીતિઓની અસરને ઘટાડવા માટે વ્યૂહાત્મક રીતે આગળ વધવું જોઈએ.
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પર વધુ પડતી નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે, લેટિન અમેરિકા, આફ્રિકા, દક્ષિણપૂર્વ એશિયા અને પશ્ચિમ એશિયાના બિન-પરંપરાગત બજારોમાં નિકાસનો વિસ્તાર કરવો જરૂરી છે. યુરોપિયન યુનિયન અને અન્ય મુખ્ય અર્થતંત્રો સાથે મુક્ત વેપાર કરારોનો ઝડપથી અમલ કરીને વેપાર વૈવિધ્યકરણ પણ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ. તેમાં કોઈ શંકા નથી કે વૈશ્વિક આર્થિક પડકારો વચ્ચે પણ ભારતનું અર્થતંત્ર મજબૂત રહે છે. તેથી, ભારતે કોઈપણ બાહ્ય દબાણને વશ થયા વિના બજારની પરિસ્થિતિઓ અનુસાર તેના આર્થિક અને વેપાર હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે તમામ જરૂરી નિર્ણયો લેવા જોઈએ.
(લેખક અર્થશાસ્ત્રી છે)