ક્ષમા શર્મા. તાજેતરમાં મેં એક વિડિયો જોયો જેમાં એક મહિલા તેના વિદાય સમયે સિંદૂર લગાવેલી, કાજલ, બિંદી અને નેઇલ પોલીશ લગાવેલી અને માથું ઢાંકેલી જોવા મળે છે. તેનો પુરુષ મિત્ર તેની બાજુમાં ઉભો છે. એક યુટ્યુબર તેને પૂછે છે - તો તમે તમારા પતિને છોડી દીધો? સ્ત્રી કહે છે - હા. પછી યુટ્યુબર પૂછે છે - કારણ શું હતું? સ્ત્રી કહે છે - હું મારા પતિને પ્રેમ કરતી નહોતી. હું જેને પ્રેમ કરતી હતી તેની સાથે આવી હતી. રિપોર્ટર પૂછે છે - મેં સાંભળ્યું છે કે તમારા ઘણા બાળકો છે. સ્ત્રી કહે છે - હા, મારે છે. રિપોર્ટર પૂછે છે - તો તેમનું શું થશે? સ્ત્રી કહે છે - જે થાય તે. જેને બાળકો હોય છે તેણે તેમનો ઉછેર કરવો જોઈએ. બીજા વિડિયોમાં, એક મુસ્લિમ મહિલા સિંદૂર પહેરેલી જોવા મળે છે. છોકરાની માતા તેની સાથે દુર્વ્યવહાર કરી રહી છે. રિપોર્ટર છોકરાને કહે છે - તમારી મમ્મી ખૂબ ગુસ્સે થઈ રહી છે.
શું આપણે તેમને સાથે રાખીશું? છોકરો કહે છે - હા, અમે રાખીશું. બીજા એક વિડિયોમાં જોવા મળ્યું કે એક સત્તર વર્ષનો છોકરો મંદિરમાં ચાલીસ વર્ષની સ્ત્રી સાથે લગ્ન કરે છે. જ્યારે તે તેને ઘરે લાવે છે, ત્યારે પરિવારના સભ્યો તે સ્ત્રીને સ્વીકારવા તૈયાર નથી. માતા કહે છે કે તે મારાથી થોડી નાની છે, હું તેને મારી પુત્રવધૂ તરીકે કેવી રીતે સ્વીકારી શકું? આ સ્ત્રીને પણ ઘણા બાળકો છે. આના પર સ્ત્રી કહે છે કે તેનો પતિ તેમનું ધ્યાન રાખશે. આ બધી સ્ત્રીઓની વાર્તાઓમાં મોબાઇલ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. તેઓ કહે છે કે એક મિસ્ડ કોલ આવ્યો હતો. તેઓ વાત કરવા લાગ્યા, પછી તેઓ પ્રેમમાં પડ્યા.
આ સિવાય, એવી વાર્તાઓ પણ પ્રકાશમાં આવી છે જ્યાં એક સ્ત્રી તેના જમાઈ સાથે ચાલી ગઈ. તેણે તેની પુત્રીના ભવિષ્ય વિશે વિચાર્યું નહીં. એક સ્ત્રી તેની પુત્રીના લગ્ન નક્કી થયા પછી તેના ભાવિ જમાઈ સાથે વાત કરવા લાગી અને પછી તેની સાથે રહેવાનો આગ્રહ રાખ્યો. બીજી સ્ત્રી તેના સંબંધી સાથે પ્રેમમાં પડી ગઈ અને તેની સાથે રહેવાનો આગ્રહ રાખ્યો. આ બધી વાર્તાઓમાં સામાન્ય વાત એ છે કે લગ્ન તેમની પોતાની મરજીથી નહીં, પરંતુ તેમના માતાપિતાની મરજીથી થયા હતા. જીવનમાં જવાબદારીઓ સિવાય તેમને ક્યારેય પ્રેમ જેવું કંઈ લાગ્યું નહીં. તેથી, જેમ જેમ તેમને લાગ્યું કે તેઓ કોઈના પ્રેમમાં પડી ગયા છે, તેઓ બધું છોડીને તે વ્યક્તિ સાથે મળી ગયા.
એ નોંધવું પણ રસપ્રદ છે કે આમાંથી ભાગ્યે જ કોઈ મહિલાએ પોતાના પતિને છૂટાછેડા આપ્યા હશે અથવા તેમનાથી અલગ રહી હશે. તે બધી જ મહિલાઓ પોતાના પતિ સાથે રહેતી હતી અને પછી મંદિરમાં લગ્ન કર્યા હતા. આવા કિસ્સામાં, તેમના લગ્ન ગેરકાયદેસર માનવામાં આવશે. જો કાલે તે છોકરો કે યુવાન જેની સાથે તેઓ પોતાના પરિવારને છોડીને ગયા હતા તે પણ તેમને છોડી દે, તો કાયદો અને પોલીસ તેમને મદદ કરી શકશે નહીં. હા, જો તેઓ બળાત્કારનો કેસ દાખલ કરે, તો કદાચ થોડી મદદ મળી શકે છે, પરંતુ તે કેટલી મદદ હશે તે અનિશ્ચિત છે. આવી જ એક ઘટનામાં, એક મહિલા જે છોકરા સાથે ગઈ હતી તેને છોડીને તેના પતિ પાસે પાછી આવી, પરંતુ તેણે તેને સ્વીકારવાનો ઇનકાર કર્યો.
આ કિસ્સાઓનું બીજું પાસું એ છે કે બધી સ્ત્રીઓને અનેક બાળકો છે. તેઓ તેમની માતાઓને શોધી રહી છે. આ બાળકો તેમના સાથીદારો અને પડોશીઓ તરફથી ટોણા અને મજાકનો સામનો કરી રહ્યા છે. ઘણાએ શાળાએ જવાનું પણ બંધ કરી દીધું છે, જે તેમણે કંઈ જ કર્યું નથી છતાં તેમણે શરમનો ભોગ બનવું પડી રહ્યું છે. એ નોંધવું પણ રસપ્રદ છે કે આવી ઘટનાઓ મહાનગરો કરતાં નાના શહેરો અને ગામડાઓમાં વધુ અને વારંવાર બની રહી છે. આવું કેમ થઈ રહ્યું છે તે સમાજશાસ્ત્રીય અભ્યાસનો વિષય હોઈ શકે છે. આપણે પ્રાચીન સમયથી સાંભળ્યું છે કે પુત્ર ખરાબ કુપુત્ર હોઈ શકે છે, પરંતુ માતા ક્યારેય કુમાતા (ખરાબ) ન હોઈ શકે. જો કે, આ ઘટનાઓએ આ ખ્યાલનો અંત લાવ્યો હોય તેવું લાગે છે. નારીવાદી વિચારધારા આને સ્ત્રીની પસંદગી અને નિર્ણયો લેવાની તેની ક્ષમતા ગણી શકે છે. એવું પણ કહી શકાય કે છેવટે, સ્ત્રીને તેના જીવન વિશે નિર્ણયો લેવાનો અધિકાર છે, સાચા કે ખોટા. છેવટે, બાળકોને ઉછેરવાની જવાબદારી ફક્ત સ્ત્રીઓની નથી.
ઘણા સમયથી, પુરુષો પત્નીઓ હોવા છતાં બીજી પત્નીઓ લેતા આવ્યા છે અને કોઈએ ફરિયાદ કરી નથી. પરંતુ હવે જ્યારે સ્ત્રીઓ પણ આવું જ કરી રહી છે, ત્યારે દરેક વ્યક્તિ ફરિયાદ કરી રહી છે. પરંતુ જો સ્ત્રીઓને અધિકારો હોય, તો આવા કિસ્સાઓમાં તે બાળકોના અધિકારો કેવી રીતે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે? તેમનું આખું જીવન દાંવ પર લાગી જાય છે. હવે તેઓ કોની પાસે જશે? જો તેમની પોતાની માતા તેમને છોડી દે, તો તેમનું કોણ સાંભળશે? જો તેમના પિતા કાલે ફરીથી લગ્ન કરે તો તેમનું શું થશે? જો તેમની પોતાની માતા પોતાના બાળકોને ઉછેરવા માંગતી નથી, તો સાવકી માતા કેમ કરશે? તે કદાચ કહેશે કે તેણે બીજા લોકોના બાળકો કેમ ઉછેરવા જોઈએ. આવી સ્થિતિમાં, તે બાળકોનો પરિવાર કે ઘર નહીં હોય. તેઓ શિક્ષણ કેવી રીતે મેળવશે? તેમના ખાવા-પીવાની સંભાળ કોણ રાખશે? જો તેઓ કાલે બીમાર પડી જાય, તો તેમની સંભાળ કોણ રાખશે? જો કોઈ તેમના પર હુમલો કરે તો તેમનું રક્ષણ કેવી રીતે થશે?
બાળકો માટે કામ કરતી સંસ્થાઓ કહે છે કે બાળકોને તેમના યોગ્ય વિકાસ માટે બંને માતાપિતાના પ્રેમ અને સ્નેહની જરૂર હોય છે. તેમને પ્રેમથી ઠપકો આપનાર અને આશ્વાસન આપનાર કોઈની પણ જરૂર હોય છે અને તેમના સારા કાર્યો માટે તેમની પ્રશંસા કરનાર કોઈની પણ જરૂર હોય છે. જોકે, આ બાળકો માતાપિતા હોવા છતાં અનાથ તરીકે જીવી રહ્યા છે.
(લેખક સાહિત્યકાર છે)