Viral Video: નેપાળમાં આવેલા વિનાશકારી પૂર અને ભૂસ્ખલન બાદ સોશિયલ મીડિયા પર એક ભાવુક વીડિયો ઝડપથી વાયરલ થયો હતો. વીડિયોમાં સુરક્ષાકર્મીઓ એક નાની બાળકીનું મલબામાંથી રેસ્ક્યુ કરતા અને ત્યારબાદ તેને ખાવાનું આપતા જોવા મળે છે. અનેક લોકોએ આ વીડિયોને ચમત્કાર ગણાવી શેર કર્યો હતો. જોકે, ફેક્ટ ચેક દરમિયાન જાણવા મળ્યું કે બાળકીના બચાવની ઘટના તો સાચી હતી, પરંતુ તેની સાથે વાયરલ થતો વીડિયો AI ટેક્નોલોજીની મદદથી બનાવવામાં આવ્યો હતો. આ ઘટનાએ ફરી એકવાર સોશિયલ મીડિયા પર ફેલાતી ભ્રામક માહિતી અંગે સાવચેત રહેવાની જરૂરિયાત ઉભી કરી છે.
શું હતો વાયરલ દાવો?
સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર અનેક યુઝર્સે વીડિયો શેર કરીને દાવો કર્યો કે નેપાળના રસુવા જિલ્લાના ટિમોરે ગામમાં 6 વર્ષની બાળકી ત્રણ દિવસ સુધી મલબામાં દટાયેલી રહી હતી અને પછી સુરક્ષાદળોએ તેને સુરક્ષિત બહાર કાઢી હતી. વિડિયોમાં બાળકીને બચાવવાનો અને પછી તેને ખવડાવવાનો દ્રશ્ય બતાવવામાં આવ્યો હતો, જેને લાખો લોકો સુધી પહોંચાડવામાં આવ્યો.
ફેક્ટ ચેક દરમિયાન શું જાણવા મળ્યું?
તપાસ દરમિયાન વીડિયોના અલગ-અલગ ફ્રેમ અને ક્લિપ્સનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું. રિવર્સ ઇમેજ સર્ચ અને વિવિધ AI ડિટેક્શન ટૂલ્સ દ્વારા ચકાસણી કરવામાં આવી હતી.
તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે:
- વીડિયોની પહેલી ક્લિપ AI દ્વારા બનાવવામાં આવી હોવાની 77% થી 95% સુધી શક્યતા દર્શાવવામાં આવી.
- બીજી ક્લિપમાં પણ AI જનરેટેડ હોવાની 61% થી 75% સુધી સંભાવના મળી.
- વીડિયોમાં કેટલાક દ્રશ્યોમાં હાથ, ચહેરા અને કાદવની રચના અસ્વાભાવિક જોવા મળી હતી.
- બેકગ્રાઉન્ડમાં કેટલાક લોકોના ચહેરા એકસરખા દેખાતા હતા, જે AI જનરેટેડ કન્ટેન્ટની સામાન્ય ખામી માનવામાં આવે છે.
સાચી ઘટના શું હતી?
તપાસ દરમિયાન નેપાળની Armed Police Force દ્વારા શેર કરવામાં આવેલી સત્તાવાર માહિતી પણ સામે આવી હતી. તેના અનુસાર, 28 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ બાળકીનું પૂર અને ભૂસ્ખલનના મલબામાંથી સફળતાપૂર્વક રેસ્ક્યુ કરવામાં આવ્યું હતું. સુરક્ષાદળોએ બાળકીને સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢીને હેલિકોપ્ટર મારફતે હોસ્પિટલમાં સારવાર માટે ખસેડી હતી. એટલે કે બાળકીના બચાવની ઘટના સંપૂર્ણપણે સાચી હતી, પરંતુ સોશિયલ મીડિયા પર ફરતો વીડિયો અસલી નહોતો.
નેપાળ પૂરથી ભારે નુકસાન
તાજેતરના પૂર અને ભૂસ્ખલનને કારણે નેપાળમાં ભારે જાનહાનિ અને સંપત્તિનું નુકસાન થયું છે. સત્તાવાર અહેવાલો મુજબ:
- 987થી વધુ લોકોના મોત થયા.
- 3,900થી વધુ લોકો હજુ પણ લાપતા છે.
- 279 લોકો ઘાયલ થયા છે.
- 11,800થી વધુ લોકોનું રેસ્ક્યુ કરવામાં આવ્યું છે.
- રાહત અને બચાવ કામગીરી માટે 21,000થી વધુ સુરક્ષાકર્મીઓ તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે.
આ આપત્તિ નેપાળના ઇતિહાસની સૌથી ગંભીર કુદરતી આપત્તિઓમાંની એક ગણાઈ રહી છે.
AI વીડિયો કેવી રીતે ઓળખવો?
AI-જનરેટેડ વીડિયોમાં ઘણીવાર નીચેની બાબતો જોવા મળે છે:
- ચહેરા અથવા હાથની અસ્વાભાવિક રચના
- બેકગ્રાઉન્ડમાં વસ્તુઓનો આકાર બદલાતો દેખાવ
- એકસરખા ચહેરા અથવા લોકો
- કાદવ, પાણી અથવા કપડાંની અસામાન્ય ડિટેલિંગ
- દ્રશ્યોમાં અચાનક બદલાવ
કોઈપણ વાયરલ વીડિયો પર વિશ્વાસ કરતા પહેલાં તેની સત્તાવાર સ્ત્રોતો દ્વારા ચકાસણી કરવી જરૂરી છે.
નેપાળના રસુવા જિલ્લાના ટિમોરે વિસ્તારમાં પૂર અને ભૂસ્ખલન બાદ બાળકીનું રેસ્ક્યુ ખરેખર કરવામાં આવ્યું હતું. જોકે સોશિયલ મીડિયા પર જે વીડિયો વાયરલ થયો હતો તે AI ટેક્નોલોજીની મદદથી બનાવવામાં આવ્યો હતો. તેથી વાયરલ દાવાને સંપૂર્ણપણે સાચો માનવો યોગ્ય નથી.