Uttarkashi Cloudburst Reason: ઉત્તરકાશીના ધરાલી પ્રદેશના ઢાળવાળા પર્વતોમાંથી ભારે ભેજ વહન કરતા વાદળોને બહાર નીકળવાનો કોઈ રસ્તો મળ્યો નહીં. વાદળ ફાટવાનું અને પૂર આવવાનું આ મુખ્ય કારણ હતું.
ભવિષ્યમાં ચોમાસા દરમિયાન પણ આવી ઘટનાઓ બનતી રહેશે. અત્યાર સુધી વાદળ ફાટવાની ઘટનાઓને રોકવા માટે કોઈ વૈજ્ઞાનિક ઉકેલ મળ્યો નથી, તેથી તકેદારી એ એકમાત્ર નિવારણ છે.
આર્યભટ્ટ ઓબ્ઝર્વેશનલ સાયન્સ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (ARIES), નૈનિતાલના વરિષ્ઠ વાતાવરણીય અને પર્યાવરણીય વૈજ્ઞાનિક ડૉ. નરેન્દ્ર સિંહ કહે છે કે છેલ્લા દોઢ દાયકાથી વાદળ ફાટવાની ઘટનાઓ ઝડપથી વધી રહી છે. ધારાલીની ટેકરીઓ સીધી અને ખૂબ ઊંચી પણ છે. વાદળો તેમની વચ્ચે અટકી જાય છે.
વાદળોમાં વધુ પડતા ભેજને કારણે, તે ફાટી જાય છે. આવી પરિસ્થિતિઓ ક્યારેક ક્યારેક જ બને છે પરંતુ જ્યારે થાય છે, ત્યારે એક ખતરનાક દ્રશ્ય ઉભરી આવે છે. મંગળવારે ધરાલીમાં આવું જ જોવા મળ્યું. ધરાલી પ્રદેશની ભૌગોલિક રચના વાદળ ફાટવા માટે અનુકૂળ છે.
જો પહાડોની તળેટીમાં કોઈ વસાહતો ન હોત, તો આટલી બધી જાનમાલનું નુકસાન ન થયું હોત. ચોમાસા વાદળ ફાટવામાં મદદ કરે છે અને મોટાભાગની ઘટનાઓ આ સમય દરમિયાન બને છે. પર્વતીય પ્રદેશોમાં ઘણી જગ્યાએ ઊંચા પર્વતો એકબીજાને અડીને આવેલા હોય છે, જે વાદળ ફાટવાની ઘટનાઓને આમંત્રણ આપતા હોય તેવું લાગે છે.
પર્યાવરણીય અને ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓને સમજવી મહત્વપૂર્ણ છે
ડૉ. નરેન્દ્ર સિંહે કહ્યું કે વાદળ ફાટવાથી બચવા માટે અત્યાર સુધી કોઈ વૈજ્ઞાનિક ઉકેલ શોધાયો નથી. આનાથી રક્ષણ માટે સાવચેત રહેવાની વધુ જરૂર છે. પર્વતોમાં ઘર બનાવતા પહેલા, પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓને પણ ધ્યાનમાં રાખવી પડશે અને ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓને પણ સમજવી પડશે. વાદળ ફાટવાની સંભાવના ધરાવતા વિસ્તારોથી દૂર રહેવું પડશે. ઉપરાંત, ખાસ કરીને ચોમાસા દરમિયાન, નદીઓ અને કોતરોની નજીક રહેવાથી દૂર રહેવું પડશે.
હિમાલય ક્ષેત્રમાં આબોહવા પરિવર્તનની મોટી અસરો જોવા મળી રહી છે
ડૉ. નરેન્દ્ર સિંહના મતે, હિમાલય ક્ષેત્રમાં આબોહવા પરિવર્તનની મોટી અસરો જોવા મળી રહી છે. જેના કારણે અનેક પ્રકારની આફતો આવી રહી છે. આબોહવા પરિવર્તનની અસરોને રોકવા માટે પર્યાવરણને સંતુલિત કરવું પડશે અને પર્યાવરણ અનુસાર કામ કરવું પડશે.