UPI MDR Charges Supreme Court: છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ભારતભરમાં સંપૂર્ણપણે મફત (Free) રહેલા યુપીઆઈ (UPI) પેમેન્ટના ભવિષ્યને લઈને એક મોટો વળાંક આવ્યો છે. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા 2,000 રૂપિયાથી વધુના ચોક્કસ મર્ચન્ટ ટ્રાન્ઝેક્શન (વેપારીઓને થતા ચૂકવણા) પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) લાગુ કરવાના નિર્ણય સામે દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર આવતીકાલે સોમવારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવશે.
સુપ્રીમ કોર્ટની બેંચ અને અરજદાર
ખંડપીઠ (Bench): દેશના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યકાંત, ન્યાયાધીશ જોયમાલા બાગચી અને ન્યાયાધીશ વી. મોહનાની બનેલી પીઠ આ મામલાની સુનાવણી કરશે.
અરજદાર: આ જનહિત અરજી વકીલ રંજન દત્તા દ્વારા દાખલ કરવામાં આવી છે. જેમાં 14 સપ્ટેમ્બરની નોટિફિકેશન અને 15 સપ્ટેમ્બરના એમડીઆર માળખાને પડકારવામાં આવ્યું છે.
સરકારનો નવો નિયમ શું છે?
ચાર્જની વિગતો: કેન્દ્ર સરકારના નિયમ મુજબ 15 ઓક્ટોબરથી UPI દ્વારા વેપારીઓને (Merchants) 2,000 રૂપિયાથી વધુના પેમેન્ટ પર 0.4 ટકા જેટલો ચાર્જ લાગુ કરવામાં આવ્યો છે.
મહત્તમ મર્યાદા: આ ચાર્જ 75,000 રૂપિયા કે તેથી વધુના પેમેન્ટ પર મહત્તમ 300 રૂપિયા સુધી મર્યાદિત કરવામાં આવ્યો છે.
ગ્રાહકો માટે રાહત: સામાન્ય નાગરિકો કે વ્યક્તિઓ વચ્ચે થતા 'પર્સન-ટુ-પર્સન' (P2P) લેણદેણ સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત અને મફત રાખવામાં આવ્યા છે, એટલે કે સામાન્ય ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર સીધો બોજ નહીં પડે.
અરજીમાં ઉઠાવવામાં આવેલા મુખ્ય વાંધાઓ અને સવાલો
પારદર્શિતા અને વૈધાનિક સુરક્ષાનો અભાવ
અરજીમાં આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે કે આ પ્રકારનો ચાર્જ પૂરતી વૈધાનિક સુરક્ષા, પારદર્શિતા કે જાહેર જનતા અથવા હિસ્સેદારો સાથેના પરામર્શ વગર ખૂબ જ ઉતાવળમાં લાગુ કરવામાં આવ્યો છે.
કાયદાકીય માન્યતા પર સવાલ
'પેમેન્ટ એન્ડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ્સ એક્ટ, 2007'ની સંશોધિત કલમ 10Aની બંધારણીય માન્યતાને પણ પડકારવામાં આવી છે.
મનસ્વી નિર્ણયનો આક્ષેપ
કોઈપણ વિધિવત પ્રકાશિત વૈધાનિક દસ્તાવેજ વગર માત્ર પ્રેસ રિલીઝ અથવા FAQ (વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો)ના આધારે નાણાકીય શુલ્ક લાદવો તે મનસ્વી અને ભેદભાવપૂર્ણ છે તેવી ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
રૂપે (RuPay) અને UPI વચ્ચે ભેદભાવ
અરજીમાં એ મુદ્દો પણ ઉઠાવવામાં આવ્યો છે કે, રૂપે ડેબિટ કાર્ડ પર કોઈપણ પ્રકારની નાણાકીય મર્યાદા વગર મફત સુવિધા ચાલુ રાખવામાં આવી છે, જ્યારે યુપીઆઈ પર આ પ્રકારનો ચાર્જ લગાવવો તે વ્યાજબી નથી.
આવતીકાલની સુનાવણી પર નજર
આવતીકાલે સોમવારે સુપ્રીમ કોર્ટ આ મામલે શું વલણ અપનાવે છે અને વેપારીઓ તથા ડિજિટલ પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમને રાહત મળે છે કે નહીં, તે અંગે દેશભરના વેપારીઓ અને નાણાકીય જગતની નજર ટકેલી છે.