Social Media Ban For Children in India: દેશમાં સગીરો અને બાળકોની ઓનલાઈન સુરક્ષા તેમજ સોશિયલ મીડિયાના વધતા જતા પ્રભાવને ધ્યાનમાં રાખીને સુપ્રીમ કોર્ટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને સ્પષ્ટ નિર્દેશ આપ્યો છે કે 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો દ્વારા સ્વતંત્ર રીતે સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ બનાવવા પર રોક લગાવવા માટેના નિયમોને કડક અને અસરકારક બનાવવામાં આવે. સર્વોચ્ચ અદાલતે ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ માટેનું વર્તમાન માળખું માત્ર માર્ગદર્શિકા સુધી સીમિત ન રહેવું જોઈએ, પરંતુ તેને ભારતીય કાયદા હેઠળ કાનૂની અને વૈધાનિક રીતે લાગુ કરવામાં આવે.
સુપ્રીમ કોર્ટની મુખ્ય ટિપ્પણીઓ અને કાનૂની પાસાં
સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને દેશમાં કાર્યરત તમામ સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ (જેમ કે ઈન્સ્ટાગ્રામ, ફેસબુક, યૂટ્યૂબ વગેરે) માટે સ્પષ્ટ આદેશો જારી કરવા કહ્યું છે. કોર્ટના જણાવ્યા મુજબ, ભારતીય કાયદા અનુસાર 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો સ્વતંત્ર રીતે કોઈ કાનૂની કરાર કરી શકતા નથી. પરંતુ સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ બનાવતી વખતે તેઓ કંપનીઓના નિયમો અને શરતો સ્વીકારે છે, જે એક પ્રકારનો કરાર જ છે. તેથી સગીરોને સ્વતંત્ર રીતે એકાઉન્ટ બનાવતા અટકાવવા જરૂરી છે.
કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, બાળકો પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાને બદલે માતાપિતા અથવા કાનૂની વાલીઓની સંમતિ અને દેખરેખ હેઠળ ચોક્કસ ઉંમર પછી મર્યાદિત ડિજિટલ ઍક્સેસ આપી શકાય તેવી સિસ્ટમ બનાવવી જોઈએ. તેમજ હાલના 'મધ્યસ્થી નિયમો' હેઠળ આ બાબતોનો ઉલ્લેખ છે, પરંતુ યોગ્ય વય-ચકાસણી સિસ્ટમના અભાવે તેને અમલમાં મૂકવામાં મુશ્કેલી પડી રહી છે, જેને હવે કાયદાકીય બળ આપવું પડશે.
અરજીમાં રજૂ કરાયેલી દલીલો
આ મામલે 'જસ્ટ રાઇટ્સ ઓફ ચિલ્ડ્રન એલાયન્સ' દ્વારા સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરવામાં આવી હતી. અરજદાર તરફથી રજૂ થયેલા વરિષ્ઠ વકીલ એચ.એસ. ફૂલકાએ દલીલ કરી હતી કે હાલમાં સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પાસે બાળકોની ઉંમરની યોગ્ય ચકાસણી માટે કોઈ નક્કર અને સમાન વ્યવસ્થા નથી. તેના કારણે નાની વયના બાળકો સરળતાથી ખોટી માહિતી આપીને એકાઉન્ટ બનાવી લે છે અને સાયબર બુલિંગ તેમજ અયોગ્ય કન્ટેન્ટનો ભોગ બને છે.
ડિજિટલ સલામતી અને ભાવિ પદ્ધતિ
આજના ડિજિટલ યુગમાં સગીરોના ઓનલાઈન રક્ષણ માટે કડક માર્ગદર્શિકા જરૂરી બની ગઈ છે. સુપ્રીમ કોર્ટના આ આદેશ બાદ હવે કેન્દ્ર સરકાર સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ માટે નવી કાનૂની ફ્રેમવર્ક અને વય-ચકાસણીના કડક નિયમો ઘડવા તરફ આગળ વધશે, જેથી બાળકો માટે સુરક્ષિત ઓનલાઈન વાતાવરણ ઊભું કરી શકાય.