પીએમ તારિક રહેમાનના દિલ્હી પ્રવાસ પર બ્રેક, બાંગ્લાદેશે શેખ હસીનાને સોંપવા ભારત સામે મૂકી વિધિવત માંગ

India Bangladesh Relations 2026: બાંગ્લાદેશના વડાપ્રધાન તારિક રહેમાનની નવી દિલ્હીની પ્રસ્તાવિત દ્વિપક્ષીય મુલાકાત અચાનક અનિશ્ચિતતામાં મુકાઈ ગઈ છે. બાંગ્લાદેશી વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યાં સુધી ભારત સરકાર પૂર્વ વડાપ્રધાન શેખ હસીના અને ઢાકા દ્વારા વોન્ટેડ જાહેર કરાયેલા અન્ય દેશધ્રોહીઓ/ગુનેગારોના પ્રત્યાર્પણ (Extradition) પર સકારાત્મક પગલાં નહીં ભરે, ત્યાં સુધી આ મુલાકાત આગળ વધવી મુશ્કેલ છે. વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા એકેએમ શાહિદુલ કરીમે જણાવ્યું કે ઉચ્ચસ્તરીય મુલાકાતો માટે બંને દેશો વચ્ચે "અનુકૂળ અને સૌહાર્દપૂર્ણ વાતાવરણ" હોવું અનિવાર્ય છે.

તણાવ વધારનારું તાજેતરનું પરિબળ

બંને દેશોના રાજદ્વારીઓ છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાથી તારિક રહેમાનની દિલ્હી યાત્રાનું પ્રોટોકોલ અને શિડ્યુલ નક્કી કરી રહ્યા હતા. પરંતુ 5 ઓગસ્ટે નવી દિલ્હીમાં શેખ હસીના સાથે જોડાયેલી એક જાહેર પ્રેસ કોન્ફરન્સ યોજાઈ હતી. બાંગ્લાદેશનો આરોપ છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રાઈમ્સ ટ્રિબ્યુનલ (ICT) દ્વારા જેમને માનવતા વિરુદ્ધના ગુના માટે દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા છે, તેમને ભારતીય ભૂમિ પરથી ખુલ્લેઆમ પ્રેસ વાર્તા કરવાની મંજૂરી મળવી તે ઢાકા માટે સ્વીકાર્ય નથી.

પ્રત્યાર્પણ સંધિ અને અન્ય માંગણીઓ

બાંગ્લાદેશ સરકારે વર્ષ 2013માં ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે થયેલી દ્વિપક્ષીય પ્રત્યાર્પણ સંધિનો હવાલો આપીને મુખ્ય બે માંગણીઓ મૂકી છે. ઓગસ્ટ 2024માં વિદ્યાર્થી આંદોલન અને હિંસક વિરોધ બાદ સત્તા પરથી હટાવાયેલા શેખ હસીના ભારતમાં શરણ લઈ રહ્યા છે. બાંગ્લાદેશ તેમને કાનૂની ટ્રાયલ માટે પરત ચાહે છે. શહીદ શરીફ ઓસમાન હાદીની હત્યાના મુખ્ય આરોપીઓને પણ દ્વિપક્ષીય સંધિ મુજબ ઢાકાને સોંપવાની માંગ કરવામાં આવી છે.

ભારત સરકારનું સત્તાવાર વલણ

ભારત સરકારે આ મામલે પોતાનો પક્ષ સ્પષ્ટ કરતા બે મુખ્ય મુદ્દા રજૂ કર્યા છે. દિલ્હીમાં યોજાયેલી પ્રેસ કોન્ફરન્સ સંપૂર્ણપણે બિન-સત્તાવાર હતી અને તેમાં ભારત સરકારની કોઈ ભૂમિકા કે સમર્થન નહોતું. શેખ હસીનાના પ્રત્યાર્પણ માટે બાંગ્લાદેશ તરફથી મળેલી વિનંતી હાલ ભારત મંત્રાલય અને કાનૂની નિષ્ણાતો સમક્ષ વિચારાધીન (Under Review) છે. પ્રત્યાર્પણ સંધિની જટિલ શરતો અને માનવાધિકાર પાસાઓને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત કાયદાકીય પ્રક્રિયા અનુસાર જ નિર્ણય લેશે.

કૂટનીતિક વિશ્લેષણ

આ ઘટનાક્રમ દર્શાવે છે કે ઓગસ્ટ 2024ની રાજકીય ક્રાંતિ બાદ ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચેના સત્તાવાર સંબંધો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યા છે. દિલ્હી સાથે નવી સરકારના સીધા સંવાદ માટે તારિક રહેમાનનો પ્રવાસ અત્યંત મહત્વનો માનવામાં આવતો હતો, પરંતુ શેખ હસીનાની ઉપસ્થિતિ અને પ્રત્યાર્પણનો મુદ્દો હવે બંને દેશોની વિદેશ નીતિ વચ્ચે મોટો રોડબ્લોક બની ગયો છે.