Operation Sindoor Defense Shift: ઓપરેશન સિંદૂરની પ્રથમ વર્ષગાંઠ નિમિત્તે ભારતે તેની લશ્કરી શક્તિ અને ભવિષ્યની સંરક્ષણ વ્યૂહરચના માટે એક નવી અને મજબૂત બ્લુપ્રિન્ટ રજૂ કરી છે. ગયા વર્ષે 6 મે થી 10 મે દરમિયાન ચાલેલા ઐતિહાસિક 88 કલાકના ઘટનાક્રમે પાકિસ્તાનને માત્ર સૈન્ય સ્તરે ઘૂંટણિયે જ નથી પાડ્યું, પરંતુ ભારતની સંરક્ષણ ક્ષમતામાં એક નવો આત્મવિશ્વાસ પણ ફૂંક્યો છે. વૈશ્વિક સંઘર્ષો જેવા કે રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ અને પશ્ચિમ એશિયાની સ્થિતિમાંથી પાઠ શીખીને ભારત હવે આધુનિક યુદ્ધના પડકારોનો સામનો કરવા માટે સંપૂર્ણપણે સજ્જ બન્યું છે.
50,000 સૈનિકોની વિશેષ 'ડ્રોન ફોર્સ' તૈયાર
આ પણ વાંચો
ઓપરેશન સિંદૂરના અનુભવોને આધારે ભારતીય સંરક્ષણ મંત્રાલયે એક વિશિષ્ટ 'ડ્રોન ફોર્સ' બનાવવાનો ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો છે. આ ફોર્સ કોઈપણ લશ્કરી કાર્યવાહીમાં 'ફર્સ્ટ રિસ્પોન્ડર' એટલે કે પ્રથમ પ્રહાર કરનાર ટુકડી તરીકે કામ કરશે.
ઇન્ટિગ્રેટેડ ડિફેન્સ હેડક્વાર્ટર (IDH) અનુસાર, હાલમાં 50,000 સૈન્ય કર્મચારીઓને આ અત્યાધુનિક ફોર્સ માટે તાલીમ આપવામાં આવી રહી છે. આગામી 3 વર્ષમાં દેશમાં 15 નવા 'સેન્ટર્સ ઓફ એક્સલન્સ' સ્થાપવામાં આવશે, જ્યાં સૈનિકો સિમ્યુલેટર અને વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટી (VR) ટેકનોલોજી દ્વારા રીઅલ-ટાઇમ કોમ્બેટ ડ્રીલ્સની પ્રેક્ટિસ કરશે.
આ મિકેનિઝમને વાયુસેનાના ઇન્ટિગ્રેટેડ એર કમાન્ડ અને સેનાની 'આકાશતીર' સિસ્ટમ દ્વારા સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડવામાં આવશે. ભવિષ્યમાં આ ફોર્સને BSF અને ITBP જેવા અર્ધલશ્કરી દળો સાથે પણ સાંકળવામાં આવશે, જેનો ધ્યેય યુદ્ધભૂમિ પરના દરેક સૈનિક પાસે પોતાનું વ્યક્તિગત ડ્રોન હોય તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
સંરક્ષણ ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભરતા
છેલ્લા એક વર્ષમાં ભારતે સંરક્ષણ ઉત્પાદનમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ કરી છે. દેશનું સંરક્ષણ ઉત્પાદન હવે ₹1.54 લાખ કરોડના આંકડાને સ્પર્શી ગયું છે. 'મેક ઇન ઇન્ડિયા'ની સૌથી મોટી સફળતા બ્રહ્મોસ મિસાઇલ છે. વર્ષ 2015 માં જેમાં માત્ર 15 ટકા સ્વદેશી ઘટકો હતા, તે આજે 72 ટકા ભારતીયકરણ પામી છે.
મિસાઇલના એન્જિન અને શોધકો હવે રશિયાને બદલે PTC ઇન્ડસ્ટ્રીઝ અને ડેટા પેટર્ન્સ જેવી ભારતીય કંપનીઓ બનાવી રહી છે. આ ઉપરાંત, આ વર્ષે AI અને ડ્રોન ટેકનોલોજીમાં 120 નવા સંરક્ષણ સ્ટાર્ટઅપ્સ જોડાયા છે, જેમને 16,000 થી વધુ MSME નું સમર્થન પ્રાપ્ત છે. સંરક્ષણ બજેટનો 75 ટકા હિસ્સો (₹7.85 લાખ કરોડ) હવે સ્થાનિક સ્તરે ખર્ચવામાં આવે છે, જેના પરિણામે સંરક્ષણ આયાતમાં 11 થી 15 ટકાનો ઘટાડો થયો છે.
મલ્ટિ-ડોમેન વોરફેર અને ભવિષ્યના પડકારો
નિષ્ણાતોના મતે, ભવિષ્યના યુદ્ધો માત્ર જમીન કે હવામાં નહીં, પરંતુ અવકાશથી સમુદ્ર સુધીના 'મલ્ટિ-ડોમેન' હશે. ભારત હવે એવા ડ્રોન વિકસાવી રહ્યું છે જે GPS વગર ઇલેક્ટ્રો-ઓપ્ટિકલ હોમિંગ સિસ્ટમ પર કામ કરશે, જેને જામ કરવા અશક્ય હશે. આ ડ્રોન ટોળામાં હુમલો કરવાની ક્ષમતા ધરાવતા હશે. ભારત પોતાની એન્ટી-ડ્રોન ક્ષમતાઓ અને સાયબર યુદ્ધ પ્રણાલીઓને પણ સતત મજબૂત બનાવી રહ્યું છે.
ઓપરેશન સિંદૂરના તે 88 કલાક
6 થી 10 મે દરમિયાન ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે તણાવભરી પરિસ્થિતિમાં ભારતીય સેનાએ સતત આક્રમક કાર્યવાહી કરીને પોતાની લશ્કરી શક્તિનો પરિચય આપ્યો હતો. 6-7 મેની રાત્રે ભારતીય વાયુસેનાએ માત્ર 23 મિનિટમાં પાકિસ્તાન અને PoKમાં આવેલા 9 આતંકવાદી ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવી ધ્વસ્ત કર્યા હતા, જેમાં 100થી વધુ આતંકવાદીઓ માર્યા ગયા હોવાનું કહેવાય છે. ત્યારબાદ 8 મેના રોજ પાકિસ્તાને કચ્છ સરહદે લગભગ 1000 ડ્રોન દ્વારા હુમલાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ ભારતની મજબૂત એર ડિફેન્સ સિસ્ટમએ 98 ટકા ડ્રોનને હવામાં જ નષ્ટ કરી દીધા હતા.
9 મેના રોજ ભારતે વધુ એક મોટી કાર્યવાહી કરતાં સુખોઈ વિમાનો અને ડ્રોનની મદદથી બ્રહ્મોસ મિસાઇલો છોડીને પાકિસ્તાની વાયુસેનાના 11 મિગ વિમાનો તેમજ અનેક રડાર સિસ્ટમને નિશાન બનાવી નાશ કર્યો. સતત થઈ રહેલા પ્રહારો અને વધતા દબાણ વચ્ચે 10 મેના રોજ પાકિસ્તાનના DGMOએ ભારત સામે દુશ્મનાવટ બંધ કરવાની વિનંતી કરી હતી. મહત્વની વાત એ રહી કે ભારતે કોઈ પણ ત્રીજા દેશની મધ્યસ્થી વિના આ સમગ્ર રાજદ્વારી અને લશ્કરી સફળતા પ્રાપ્ત કરી હતી.