ISRO NASA Moon Base Partnership: વિશ્વની બે સૌથી મોટી અને શક્તિશાળી સ્પેસ એજન્સીઓ—ઇસરો (ISRO) અને નાસા (NASA)—હવે માત્ર માહિતી કે ડેટા શેર કરવા પૂરતી સીમિત નથી રહી, પરંતુ અવકાશના અનંત સીમાડાઓ સર કરવા માટે હાથ મિલાવી ચૂકી છે. કર્ણાટકની રાજધાની બેંગલુરુ ખાતે યોજાયેલા ‘બેંગલુરુ સ્પેસ એક્સપો 2026’ દરમિયાન અમેરિકી રાજદૂત સર્ગિયો ગોરે એક ઐતિહાસિક જાહેરાત કરતા જણાવ્યું હતું કે, નાસાએ સત્તાવાર રીતે ઇસરોને તેના આગામી ‘મૂન બેઝ’ (ચંદ્ર આધારિત કાયમી મિશન) કાર્યક્રમમાં ભાગીદાર બનવા આમંત્રણ આપ્યું છે.
'અમે ઈચ્છીએ છીએ કે ચંદ્ર પર ભારત અમારી સાથે હોય'
સ્પેસ એક્સપોને સંબોધતા અમેરિકી રાજદૂત સર્ગિયો ગોરે ભારત-અમેરિકા સ્પેસ ભાગીદારીના મુક્તકંઠે વખાણ કર્યા હતા. તેમણે મંચ પરથી કહ્યું- નાસાએ ઇસરોને મૂન બેઝ પ્રોજેક્ટમાં સામેલ થવા માટે સત્તાવાર નોતરૂં પાઠવ્યું છે. અમે ખૂબ જ ટૂંક સમયમાં ફરી એકવાર ચંદ્ર પર જઈ રહ્યા છીએ, અને અમે દિલથી ઈચ્છીએ છીએ કે જ્યારે માનવજાત ચંદ્રની સપાટી પર પગ મૂકે કે ત્યાં કાયમી બેઝ બનાવે, ત્યારે ભારત આપણી સાથે ખભેથી ખભો મિલાવીને ઊભું હોય.
તેમણે ભારતની ઉભરતી સ્પેસ-ટેક કંપનીઓ અને સ્ટાર્ટઅપ્સને આહ્વાન કરતા ઉમેર્યું કે- આ સભામાં હાજર રહેલા તમામ ભારતીય સ્પેસ ઉદ્યોગસાહસિકો માટે અમેરિકી બજારના દરવાજા ખુલ્લા છે. અમારા રોકાણકારો તમારા તરફ જોઈ રહ્યા છે અને અમારું આખું ઈકોસિસ્ટમ તમારું સ્વાગત કરવા તૈયાર છે.
સહયોગથી આગળ વધીને 'કો-ક્રિએશન'નો નવો યુગ
સર્ગિયો ગોરે તાજેતરમાં બેંગલુરુ ખાતે જ યોજાયેલી 9મી ‘યુએસ-ઇન્ડિયા સિવિલ સ્પેસ જોઈન્ટ વર્કિંગ ગ્રુપ’ની બેઠકનો ઉલ્લેખ કરતા જણાવ્યું કે, બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં હવે મોટો વૈચારિક બદલાવ આવ્યો છે.
કો-ડિઝાઇનિંગ: હવે બંને દેશો માત્ર માહિતીની આપ-લે નથી કરતા, પરંતુ સ્પેસ ઉપકરણોનું વિઝન અને ડિઝાઇનિંગ સાથે મળીને કરી રહ્યા છે.
કો-ફંડિંગ: ભારત અને યુએસના એડવાન્સ્ડ સ્પેસ સ્ટાર્ટઅપ્સને બંને દેશો મળીને ફંડ પૂરું પાડી રહ્યા છે.
માનવ સંશોધન: માનવજાતના ભવિષ્યના સ્પેસ મિશન્સ અને રિસર્ચને હવે બંને દેશો એકસાથે આકાર આપી રહ્યા છે.
21મી સદીની વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થાનું એન્જિન એટલે 'સ્પેસ'
અમેરિકી રાજદૂતના મતે, હવે અવકાશ માત્ર રાષ્ટ્રીય ગૌરવ દર્શાવવાનું સાધન નથી રહ્યું, પરંતુ 21મી સદીની ગ્લોબલ ઈકોનોમીનું મુખ્ય ડ્રાઈવર બની ગયું છે. આજે સ્પેસ ટેક્નોલોજી સેટેલાઈટ નેવિગેશન, ગ્લોબલ કોમ્યુનિકેશન, આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) મોડેલ્સનું ટ્રેનિંગ અને એડવાન્સ્ડ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રે ક્રાંતિ લાવી રહી છે. ભારત અને અમેરિકાની આ 'ડ્રીમ ટીમ' આગામી દિવસોમાં સ્પેસ સેક્ટરમાં અકલ્પનીય સિદ્ધિઓ હાંસલ કરશે.
શું છે TRUST પહેલ?
આ સહયોગના પાયામાં અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલી TRUST (Transforming the Relationship Utilising Strategic Technology) પહેલ છે. આ વિઝન હેઠળ બંને દેશોએ 'ટ્રસ્ટ ફેલોશિપ' શરૂ કરી છે, જેના દ્વારા ભારત અને અમેરિકાના ટોચના સ્પેસ સાયન્ટિસ્ટ્સ અને રિસર્ચર્સ એક પ્લેટફોર્મ પર આવીને કામ કરી રહ્યા છે. ટેકનોલોજી ગમે તેટલી શક્તિશાળી હોય, પણ તેને વાસ્તવિકતામાં બદલવાનું કામ માણસો અને વિજ્ઞાનીઓ જ કરતા હોય છે.