Myanmar Drug Smuggling: ભારત અને મ્યાનમારની સરહદ પર સુરક્ષા એજન્સીઓ દ્વારા સમયાંતરે ડ્રગ્સ પકડવાના કિસ્સા સામે આવતા રહે છે, પરંતુ તાજેતરમાં પ્રવર્તન નિર્દેશાલય (ED) દ્વારા કરવામાં આવેલી તપાસમાં જે ખુલાસો થયો છે તેણે સુરક્ષા એજન્સીઓના પણ હોશ ઉડાવી દીધા છે. અત્યાર સુધી ડ્રગ્સની હેરાફેરીમાં હવાલા કે સીધી રોકડ રકમની લેવડ-દેવડની વાત સામાન્ય હતી, પરંતુ હવે દાણચોરોએ બચાવના અને કાયદાની આંખોમાં ધૂળ નાખવાના અનોખા રસ્તા શોધી કાઢ્યા છે. હવે સરહદ પાર કેશના બદલે રોજિંદા વપરાશની ચીજવસ્તુઓથી ડ્રગ્સ ખરીદવામાં આવે છે.
ડેથ ટ્રાયંગલ: જ્યાંથી શરૂ થાય છે કાળો કારોબાર
સમગ્ર વિશ્વમાં મ્યાનમાર, થાઈલેન્ડ અને લાઓસના સરહદી વિસ્તારો ડ્રગ્સના ઉત્પાદન માટે કુખ્યાત છે, જેને વૈશ્વિક સ્તરે 'ગોલ્ડન ટ્રાયંગલ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. પરંતુ હવે આ ક્ષેત્રની ગંભીરતા અને ખતરનાક પ્રકૃતિને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત સરકારે તેને 'ડેથ ટ્રાયંગલ' નામ આપ્યું છે. આ વિસ્તારમાંથી મોટા પ્રમાણમાં હેરોઈન અને બ્રાઉન સુગરનું ઉત્પાદન થઈને ગેરકાયદેસર રીતે ભારતીય સરહદમાં પ્રવેશ કરે છે.
કેશ નહીં, આ વસ્તુઓના બદલે થાય છે હેરોઈનનું એક્સચેન્જ
EDના વરિષ્ઠ અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, મ્યાનમારથી હેરોઈન અને બ્રાઉન સુગર મણિપુર તથા મિઝોરમ જેવા રાજ્યોના સંવેદનશીલ શહેરો જેવા કે ચુરાચાંદપુર અને ચંપાઈમાં લાવીને છૂપી રીતે રોકડમાં વેચવામાં આવે છે. આ વેચાણથી મળેલા નાણાંને કેશ હેન્ડલર્સ મારફતે મિની એટીએમ અને મ્યુલ એકાઉન્ટ્સ દ્વારા કાયદેસર જેવી દેખાતી બેંકિંગ સિસ્ટમમાં લાવવામાં આવે છે.
એકવાર નાણાં બેંકિંગ સિસ્ટમમાં આવી જાય ત્યારબાદ અસમ, પશ્ચિમ બંગાળ અને દિલ્હી જેવા રાજ્યોમાંથી નીચે મુજબની ચીજવસ્તુઓની મોટા પાયે ખરીદી કરવામાં આવે છે:
પશ્ચિમ બંગાળ: અહીંથી મુખ્યત્વે લોટ અને મેંદાની ખરીદી થાય છે.
અસમ: અહીંથી ખાદ્ય તેલ અને રિફાઇન્ડ ઓઈલ ખરીદવામાં આવે છે.
મિઝોરમ: સ્થાનિક પેટ્રોલ પંપો પરથી મોટા પ્રમાણમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલ ખરીદવામાં આવે છે.
દિલ્હી: ફેશન અને અન્ય વસ્ત્રો દિલ્હીથી ખરીદવામાં આવે છે.
કેવી રીતે રમાય છે આખો ખેલ?
આ કૌભાંડનો સૌથી ચતુર ભાગ કાયદાકીય પ્રક્રિયાનો દુરુપયોગ છે. દિલ્હી, અસમ અને પશ્ચિમ બંગાળથી ખરીદવામાં આવેલો આ સામાન આઈઝોલ તેમજ મિઝોરમની સરહદી ચોકીઓ જેવા કે ચંપાઈ, જોરિપુઈ અને સાઈહામાં રહેતા ખરીદદારોના નામે પ્રોપર GST બિલ અને ઈ-વે બિલ સાથે સપ્લાય કરવામાં આવે છે.
આ વ્યવહારમાં સૌથી મોટો પેચ એ છે કે જે વ્યક્તિ સામાનના નાણાં ચૂકવે છે, તે સામાન રિસીવ કરતો નથી. એટલે કે પેમેન્ટ કોઈ અજ્ઞાત કે અન્ય વ્યક્તિ દ્વારા થાય છે અને સામાન કોઈ બીજાના નામે પહોંચે છે. કાગળ પર આખો વેપાર સામાન્ય અને કાનૂની (Legal) દેખાય છે, કારણ કે તેમાં સરકારી ટેક્સ અને બિલની તમામ ઔપચારિકતા પૂરી કરવામાં આવે છે.
મ્યાનમારની મુદ્રા 'ક્યાત' અને ડ્રગ્સ તસ્કરીનું ચક્ર
ભારતના વિવિધ ભાગોમાંથી ખરીદવામાં આવેલો આ જથ્થો (પેટ્રોલ-ડીઝલ, તેલ, લોટ, કપડાં) સરહદી શહેરો મારફતે ગેરકાયદેસર રીતે મ્યાનમાર મોકલી દેવામાં આવે છે. મ્યાનમારમાં આ ચીજવસ્તુઓ ત્યાંની સ્થાનિક મુદ્રા 'ક્યાત' (Kyat) માં વેચી દેવામાં આવે છે.
આ રીતે વેચાણથી આવેલા 'ક્યાત' નાણાં દ્વારા મ્યાનમારના અસલી ડ્રગ્સ સપ્લાયરોને પેમેન્ટ ચૂકવવામાં આવે છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે ડ્રગ્સની આ આખી આંતરરાષ્ટ્રીય તસ્કરી માટે માત્ર ભારતની જ બેંકિંગ સિસ્ટમ અને ટેક્સ સિસ્ટમનો ઉપયોગ થઈ જાય છે, અને મની લોન્ડરિંગના કોઈ સીધા પુરાવા પણ સરળતાથી હાથ લાગતા નથી.
નિષ્કર્ષ અને PMLA હેઠળ તપાસ
આ ગંભીર મામલાની સત્યતા બહાર લાવવા માટે પ્રવર્તન નિર્દેશાલય (ED) દ્વારા મ્યાનમાર ડ્રગ્સ તસ્કરી સાથે સંકળાયેલા ઓછામાં ઓછા ત્રણ મોટા કેસોમાં મની લોન્ડરિંગ પ્રિવેન્શન એક્ટ (PMLA) અંતર્ગત કડક તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે. આ તપાસથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ગુનેગારો હવે માત્ર હથિયારો કે નાણાંથી નહીં, પરંતુ જીવનજરૂરિયાતની સામાન્ય ચીજવસ્તુઓની આડમાં દેશના યુવાનોને બરબાદ કરતું ઝેર (ડ્રગ્સ) દેશમાં ઘૂસાડી રહ્યા છે, જેને રોકવા માટે સુરક્ષા એજન્સીઓ હવે આર્થિક નેટવર્કને તોડવા પર કામ કરી રહી છે.