MLFF Toll System India: ભારતીય હાઈવે પર ટોલ પ્લાઝાનું નામ આવતા જ વાહનોની ધીમી ગતિ, લાંબી કતારો અને બેરિયર ખૂલવાની રાહ જોવી એ સામાન્ય દ્રશ્ય રહ્યું છે. પરંતુ છેલ્લા છ મહિનામાં દેશના કેટલાક પસંદગીના હાઈવે પર આ ચિત્ર બદલાવા લાગ્યું છે. હવે વાહનો ટોલ પ્લાઝા પર રોકાયા વિના ઉપર લગાવેલા ઓવરહેડ ગેન્ટ્રી નીચેથી પસાર થાય છે અને ટોલની રકમ ઈલેક્ટ્રોનિક માધ્યમથી આપમેળે કપાઈ જાય છે. આ આધુનિક વ્યવસ્થાને મલ્ટી-લેન ફ્રી ફ્લો (MLFF) કહેવામાં આવે છે. ફાસ્ટેગ દ્વારા કેશલેસ પેમેન્ટ શરૂ થયા બાદ ભારતની ટોલ વસૂલાત પ્રણાલીમાં આ સૌથી મોટો બદલાવ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
કેવી રીતે કામ કરે છે MLFF ટેકનોલોજી?
અહેવાલો મુજબ, MLFF સિસ્ટમ ફાસ્ટેગનું સ્થાન લેતી નથી, પરંતુ તેને વધુ અદ્યતન બનાવે છે. આ ટેકનોલોજીમાં ઓટોમેટિક નંબર પ્લેટ રેકગ્નિશન (ANPR) કેમેરાને ફાસ્ટેગ આધારિત ઈલેક્ટ્રોનિક ટોલ કલેક્શન સાથે જોડવામાં આવ્યા છે. જ્યારે કોઈ વાહન ગેન્ટ્રી નીચેથી પસાર થાય છે, ત્યારે કેમેરા વાહનની નંબર પ્લેટ વાંચે છે અને ફાસ્ટેગ ખાતામાંથી ટોલની રકમ કપાઈ જાય છે. 'વન વ્હીકલ, વન ટેગ' નીતિ હેઠળ દરેક ફાસ્ટેગ વાહનના રજિસ્ટ્રેશન નંબર સાથે જોડાયેલું હોવાથી સિસ્ટમ ટેગ, નંબર પ્લેટ અથવા બંનેને વાંચીને ટ્રાન્ઝેક્શન પૂર્ણ કરે છે. NHAI અને સરકારનો ઉદ્દેશ્ય મુસાફરીને ઝડપી, સુરક્ષિત અને પર્યાવરણલક્ષી બનાવવાનો છે.
છ મહિનામાં 7 ટોલ પ્લાઝા પર શરૂઆત
દેશમાં આ સિસ્ટમની શરૂઆત 1 મે 2026 ના રોજ ગુજરાતમાં NH-48 ના સુરત-ભરૂચ ખંડ પર આવેલા ચોર્યાસી ટોલ પ્લાઝાથી થઈ હતી. ત્યારબાદ દિલ્હી-એનસીઆરમાં અર્બન એક્સટેન્શન રોડ-2 પર મુંડકા-બક્કરવાલા બીજું પ્લાઝા બન્યું, જેનું ઉદ્ઘાટન કેન્દ્રીય મંત્રી નીતિન ગડકરીએ કર્યું હતું.
ત્યારબાદ 19 જૂને રાજસ્થાનમાં NH-48 ના દિલ્હી-જયપુર માર્ગ પર દૌલતપુરા, NH-44 ના પાણીપત-જાલંધર ખંડ પર ઘરૌંડા, 1 જુલાઈએ મનોહરપુરા અને ઓગસ્ટમાં રાજસ્થાનના શાહજહાંપુર ટોલ પ્લાઝાને જોડવામાં આવ્યા હતા. ઓક્ટોબરમાં દક્ષિણ ભારતમાં 1 ઓક્ટોબરે તમિલનાડુના પરનૂર ટોલ પ્લાઝા પર આ સુવિધા શરૂ થઈ. આમ અત્યાર સુધીમાં કુલ 7 પ્લાઝા કાર્યરત થયા છે, જોકે સપ્ટેમ્બર 2026 સુધીમાં 9 રાજ્યોના 17 પ્લાઝા શરૂ કરવાના લક્ષ્યાંક સામે આ ગતિ થોડી ધીમી રહી છે.
પેમેન્ટ ફેઈલ થાય તો શું થાય? 72 કલાકનો નિયમ
બેરિયર વિનાની આ વ્યવસ્થામાં ફાસ્ટેગમાં બેલેન્સ ઓછું હોય કે ટેગ કામ ન કરે, ત્યારે વાહન માલિકને 'ઈ-નોટિસ' મોકલવામાં આવે છે. નેશનલ હાઈવે ફી રૂલ્સ, 2008 ના નિયમ 14 હેઠળ વાહન ડેટાબેઝ અને ફાસ્ટેગ સાથે જોડાયેલા મોબાઈલ નંબર પર SMS દ્વારા નોટિસ મળે છે. વાહન માલિકે 72 કલાકમાં સામાન્ય ટોલ ચૂકવવો પડે છે; સમયમર્યાદા ચૂકાય તો નિયમ મુજબ બમણો દંડ લાગે છે. રાજમાર્ગયાત્રા એપ કે નિર્ધારિત પોર્ટલ પરથી ઈ-નોટિસ જોઈ, ચૂકવણી કરી અને 72 કલાકમાં ફરિયાદ નોંધાવી શકાય છે. નોટિસ અવગણવાથી ફાસ્ટેગ બ્લેકલિસ્ટ થવા સહિતની કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
ટેક્સના આંકડા, મોટી બચત અને 104 નવા પ્લાઝાની યોજના
ક્રિસિલ ઈન્ટેલિજન્સના વિશ્લેષણ મુજબ, 1 ઓગસ્ટ સુધીમાં 6 પ્લાઝા પર 1.10 કરોડથી વધુ વાહનોના વ્યવહારો નોંધાયા અને ₹147 કરોડથી વધુનો ટોલ એકત્ર થયો. ચોર્યાસી પ્લાઝા ₹51 કરોડથી વધુની આવક સાથે મોખરે રહ્યું, જ્યારે મુંડકા પ્લાઝા પર 41.5 લાખથી વધુ વાહનો પસાર થયા. મે થી જુલાઈ દરમિયાન લગભગ 94% વસૂલાત સીધી ફાસ્ટેગથી થઈ અને ઈ-નોટિસ દ્વારા ₹9.2 કરોડ મળ્યા, પરંતુ આશરે 10% વાહનોનું પેમેન્ટ ફેઈલ થતા 10.5 લાખ ઈ-નોટિસ જારી કરવા પડ્યા હતા.
સડક પરિવહન મંત્રાલયના અંદાજ મુજબ, MLFF થી વાર્ષિક ₹5,000 થી ₹6,000 કરોડની સંચાલન ખર્ચ બચત, આશરે 250 કરોડ લિટર ઈંધણની બચત અને કાર્બન ઉત્સર્જનમાં લગભગ 81,000 ટન ઘટાડો થઈ શકે છે. NHAI એ હરિયાણા, ઉત્તરપ્રદેશ, તેલંગાણા, આંધ્રપ્રદેશ, ઓડિશા, ગુજરાત અને રાજસ્થાનના 104 વધુ પ્લાઝા માટે ટેન્ડર મંગાવ્યા છે.
આ ઉપરાંત, 1 નવેમ્બરથી ટોલ પ્લાઝાના 20 કિમીના દાયરામાં રહેતા બિન-વ્યાવસાયિક વાહન માલિકો માટે સ્થાનિક વાર્ષિક પાસ (નગરપાલિકા/શહેરની હદ બહાર ₹1,500 અને હદની અંદર ₹3,000) શરૂ કરાયો છે. જોકે, નંબર પ્લેટની ખોટી ઓળખ, અપડેટ ન હોય તેવા મોબાઈલ નંબર અને SMS ન જોવાને કારણે દંડની શક્યતા જેવી પડકારજનક બાબતો પર પણ ધ્યાન આપવાની જરૂરિયાત નિષ્ણાતોએ દર્શાવી છે.
